Renoveren in de Raadsledenbuurt in Terneuzen
De gemeente Terneuzen is op zoek naar een passende aanpak voor een renovatieopgave in de Raadsledenbuurt in de binnenstad van Terneuzen. De programmamanager beoogt een aanpak die aansluit en aanslaat bij de bewoners, wetende dat er meer sociale en fysieke opgaven spelen in de buurt.
De Raadsledenbuurt kenmerkt zich door veel kleine, goedkope en vaak verouderde woningen van particuliere eigenaren. Het is een hechte volksbuurt met nauwelijks mogelijkheden voor een wooncarrière. De weinige nieuwbouw die er is, bevindt zich aan de randen van de buurt. Bijna tweederde bestaat uit eenpersoonshuishoudens en de helft van de bewoners heeft een laag inkomen. In de buurt wonen relatief veel arbeidsmigranten. De gemeente Terneuzen kan vanuit het Volkshuisvestingsfonds 100 woningen opknappen, 100 woningen verduurzamen en 24 woningen levensloopbestendig maken. Ook kijkt zij naar herinrichting van de openbare ruimte en investeerd de gemeente in bewonersparticipatie en aanwezigheid in de wijk. Dit wil de gemeente combineren met een wijkgerichte aanpak Energie, met een aanbod voor een energiebespaarbox, energiescan en korting bij installateurs en aannemers door het bundelen van de vraag.
Lastig om bewoners mee te laten doen
Natuurlijk gebruikt de gemeente al meerdere mogelijkheden om bewoners te informeren en te betrekken bij energiebesparing, zoals een fysieke helpdesk in het stadhuis waar mensen persoonlijke begeleiding en hulp bij subsidieaanvragen en leningen kunnen krijgen. Ook is er een ‘Voorbeeld-Bespaarstudio’ in het stadhuis, wordt energieadvies aangeboden door de provinciale energiecoöperatie en is de Energiebank Terneuzen actief met energiecoaches en met een aanbod van vouchers en subsidies.
Toch blijkt het lastig om bewoners goed te bereiken en te laten profiteren van de mogelijkheden. Daarom stelde de Programmamanager Totaalplan Binnenstad Terneuzen aan de onderzoekers van het programma VKW de vraag hoe je bewoners kan bereiken om ze te informeren over de beschikbare regelingen en het aanbod, en op welke manier je bewoners ook mee kan laten doen met die regelingen.
Een bijeenkomst vol meedenkkracht
Vanuit het programma VKW is in samenwerking met de Provincie Zeeland een regionale bijeenkomst georganiseerd voor kleine en middelgrote gemeenten uit met name de provincie Zeeland om kennis en ervaringen uit het programma te delen en te benutten bij het vraagstuk van de gemeente Terneuzen. Een vraagstuk waar meer gemeenten mee worstelen. Tijdens de bijeenkomst is bovendien de denkkracht van alle deelnemers gebruikt om de programmamanager Petra de Vliegher-Jonkheijm van de gemeente Terneuzen te ondersteunen met kennis en advies.
Nuttige tips
De kennis van VKW en de eigen praktijkervaring van deelnemende gemeenten leverde een groot aantal nuttige tips op voor het bereiken van bewoners. Een greep hieruit:
- Maak een flyer, gebruik geen envelop (die wordt sowieso niet geopend) – en niet in huisstijl van de gemeente
- Zorg voor taal die aansluit bij taal van bewoners, gebruik bijvoorbeeld termen als ‘niet verspillen’ in plaats van ‘verduurzamen’
- Breng heldere informatie bij elkaar op één plek
- Zorg voor een plek in de buurt in plaats van in het stadskantoor, ga naar bewoners toe
- Gebruik dat-wat-bewoners-willen als startpunt; weet wat bewoners bezighoudt
- Win vertrouwen door (ook) andere dingen in de wijk aan te pakken, plaats bijvoorbeeld een bankje als bewoners daar behoefte aan hebben
- Maak gebruik van initiatieven en van de (ervarings-)kennis in de wijk
- Sluit aan bij, of werk samen met, collega’s van andere afdelingen of partners die al in de wijk aanwezig zijn of werken aan opgaven die ook belangrijk zijn voor bewoners, zoals schuldhulpverlening.
Een andere bril: hebben we te maken met een Maan-probleem of een Ghetto-probleem?
Voor de aanpak van de kwestie in Terneuzen en in andere gemeenten kan een ander perspectief helpen. Deelnemers verkenden in hoeverre er in een wijk sprake is van een technische opgave (een maanprobleem), een complexe opgave (een ghetto-probleem) of een combinatie van beiden. Dat kan leiden tot andere adviezen en een andere aanpak.
Uit het programma VKW weten we dat veel gemeenten in eerste instantie met een specifieke opdracht aan de slag gaan, zoals het overgaan naar een andere, duurzame warmteoplossing in de wijk of het bestrijden van energiearmoede. Dit wordt vaak technisch en als losstaand project benaderd, met vragen als: welke warmteoplossingen zijn er mogelijk, wat zijn de kosten en hoe bereiken we bewoners om mee te doen met een isolatieaanpak of gebruik te maken van bepaalde regelingen voor energiebesparing? Bij de gemeente Terneuzen leek dit ook te spelen.
Maar zo’n technische, projectmatige benadering werkt niet in wijken waar veel meer opgaven tegelijkertijd spelen en bewoners andere zorgen hebben. De opgave om bewoners te bereiken en te laten profiteren van een bepaald aanbod, kan niet los worden gezien van waar bewoners mee worstelen en wat zij belangrijk vinden. Kortom: de opgave kan niet los worden gezien van andere opgaven. Opgaven hangen in wijken nu eenmaal samen, of je wilt of niet. Bijvoorbeeld, armoede- en gezondheidsproblematiek kan profiteren van energievriendelijk renoveren en de gezondheid van ouderen is gebaat bij het vergroenen als onderdeel van klimaatadaptatie. Alleen al het verkennen van wat er in de wijk speelt, brengt potentiële belemmeringen en kansen boven water. Als je dat niet doet, loop je hoogstwaarschijnlijk later alsnog tegen belemmeringen aan en verlies je de mogelijkheid om kansen te verzilveren. Kortom, we hebben te maken met een complex aan samenhangende opgaven en het negeren van die samenhang doet de samenhang niet verdwijnen.
