Op weg naar een sluitende aanpak voor financieel kwetsbaren

Randvoorwaarden en een quickscan voor een passende doorverwijzing naar beschermingsbewind of ondersteuning vanuit de gemeente

Gemeenten willen meer grip op de instroom van mensen onder beschermingsbewind. Hierbij staat de vraag centraal of beschermingsbewind in alle gevallen wel écht noodzakelijk is of dat er een andere wijze van ondersteuning mogelijk is, die beter aansluit bij de situatie en vaardigheden van de inwoner met financiële problemen. Hulpverleners in het sociaal domein komen mensen met financiële problemen op veel plekken tegen en moeten dan zelf een eerste afweging maken: waar ga ik deze inwoner naar doorverwijzen? Lastig is dat zij vaak onvoldoende specifieke kennis hebben over schuldenproblematiek. Hoe kunnen zij dan toch goed doorverwijzen? Platform31 voerde in dit kader een onderzoek uit naar de passende ondersteuning van financieel kwetsbaren uit en ontwikkelde een quickscan Beschermingsbewind voor sociaal werkers en doorverwijzende partijen.

Onderzoek naar passende ondersteuning

In opdracht van de City Deal Inclusieve Stad en met hulp van het G40-stedennetwerk heeft Platform31 een onderzoek uitgevoerd naar welke instrumenten gemeenten inzetten als passend aanbod wanneer beschermingsbewind niet noodzakelijk is. Daarnaast hebben we onderzocht welke factoren belangrijk zijn bij de afweging welke ondersteuning nodig is: het (gemeentelijke) aanbod, beschermingsbewind of een combinatie? Op basis daarvan is een Quickscan Beschermingsbewind ontwikkeld voor sociaal werkers en doorverwijzende partijen voor een eerste inschatting van de ondersteuningsbehoefte van financieel kwetsbaren.

Uit het onderzoek komt naar voren dat beschermingsbewind vooral bedoeld is als ondersteuning én bescherming bij een langdurig of permanent gebrek aan zelfredzaamheid van een financieel kwetsbare inwoner. Beschermingsbewind is daarbij niet per definitie de oplossing voor de schuldenproblematiek. In de praktijk wordt beschermingsbewind nog regelmatig gezien als de oplossing voor iemands problematische schuldsituatie. Het is belangrijk te kijken naar de situatie, vaardigheden en motivatie van de inwoner om te bepalen welke ondersteuning hij of zij nodig heeft. Verschillende gemeenten hebben bewust diverse vormen van inkomensondersteuning ontwikkeld dat ingezet kan worden als instrument waar beschermingsbewind niet noodzakelijk is. Daarbij hechten zij veel waarde aan maatwerk en flexibiliteit van de dienstverlening. Concreet betekent dit dat de vorm van inkomensbeheer (budgetbeheer, budgetcoaching e.d.) die inwoners ontvangen aangepast is aan de vaardigheden en behoeften van de inwoner, en dat deze ondersteuning in de loop van de tijd ook kan veranderen.

Quickscan Beschermingsbewind

Voortvloeiend uit bovengenoemd onderzoek is ook een Quickscan ontwikkeld voor sociaal werkers en andere professionals die te maken hebben met financieel kwetsbare mensen. Het helpt hen bij het maken van eerste inschatting naar welke hulp doorverwezen moet worden. Hierbij is aandacht voor de factoren die van belang zijn bij de afweging tussen een gemeentelijke voorziening en beschermingsbewind. Gemeenten kunnen deze Quickscan verspreiden onder doorverwijzende partijen zoals zorginstellingen, wijkteams of maatschappelijk werk. De Quickscan is een hulpmiddel voor het doorverwijzen van mensen maar is niet bedoeld om te bepalen of iemand beschermingsbewind nodig heeft of niet. Twee City Deal-steden hebben ook een lokale versie van de Quickscan ontwikkeld, waarin bijvoorbeeld de contactgegevens en het lokale ondersteuningsaanbod is opgenomen.

Ervaringen met de Quickscan?

Met deze Quickscan hebben wij samen met de City Deal Steden en het G40 stedennetwerk een eerste poging gedaan om een kader te ontwikkelen zodat sociaal werkers en doorverwijzende partijen een afweging kunnen maken tussen beschermingsbewind en een andere vorm van inkomensbeheer vanuit de gemeente. Wij realiseren ons dat dit afwegingskader voor verbetering vatbaar is. Graag horen wij de ervaringen met de Quickscan uit de praktijk, zodat wij de scan verder kunnen aanscherpen en verbeteren.

cover-op-weg-naar-een-sluitende-aanpak-voor-financieel-kwetsbaren

Vijf aanbevelingen

Een belangrijke conclusie van dit onderzoek is dat gemeenten aandacht moeten besteden aan verschillende randvoorwaarden om meer grip te krijgen op de instroom van mensen onder beschermingsbewind. In het rapport komen vijf randvoorwaarden naar voren, deze zijn te vertalen in vijf aanbevelingen voor gemeenten die samen met hun ketenpartners willen werken aan een sluitende aanpak voor financieel kwetsbaren:

  1. Besteed aandacht aan preventie en vroegsignalering voor mensen met (een risico) op problematische schulden.
  2. Zorg voor een passend aanbod voor inkomensbeheer en schuldhulpverlening voor de financieel kwetsbare inwoner;
  3. Zorg dat de financieel kwetsbare inwoner zo snel mogelijk op de juiste plek terechtkomt.
  4. Zorg voor een goede samenwerking met bewindvoerders én doorverwijzende partijen, zoals zorg- en welzijnsorganisaties;
  5. Investeer in én borg de kwaliteit van schuldhulpverlening.