Almere is geen doorsnee gemeente. Als voormalig groeikern in de Flevopolder kent de stad een sterke traditie van planmatige woningbouw en stedelijke ontwikkeling. Leefbaarheid groeikernen onder druk; toekomst van New Towns vraagt aandacht van Rijk (Platform31) 1 Ook uniek is dat de gemeente relatief veel grond in bezit heeft, wat haar in staat stelt om sterke regie te voeren op de eigen ontwikkeling. Almere heeft als jonge gemeente veel ervaring met het bouwen van nieuwe wijken en stadsdelen. Maar minder met investeren in bestaande ‘kernen’, het transformeren van de bestaande stad, het slim benutten van tussenruimten en het mengen van verschillende functies. Tegen deze achtergrond kiest wethouder Paul Tang bewust voor het doorbreken van een aantal trends in het woningbouwbeleid. Dat doet hij met het oog op het realiseren van een ‘complete stad’ én het waarmaken van de hoge woningbouwambities.
Net als in veel andere gemeenten begint de opgave in Almere met ambitieuze streefcijfers. Zo staat in de woonvisie Thuis in Almere 2020-2030 de wens om 24 duizend woningen te realiseren. Download de Woonvisie 2020-2030 2 De Almeerse woonwethouder ziet potentie om tot 2040 wel 42 duizend woningen te ontwikkelen. “Maar dan zal wel het bouwtempo omhoog moeten. In een goed jaar leveren we zo’n zeventienhonderd woningen op, maar we willen toe naar meer dan vijfentwintighonderd woningen per jaar. Daarbij komt de ambitie om te zorgen dat die woningen ook betaalbaar zijn.”
Om tot die versnelling te komen, wil de gemeente nu zorgen voor voldoende bouwplannen. “De raad heeft alleen al de afgelopen anderhalf jaar plannen voor zo’n dertienduizend nieuwe woningen goedgekeurd”, vertelt Tang. “Deze ‘boeggolf’ aan plannen is nodig om een continue bouwstroom op gang te brengen én te houden.” Vervolgens moet Almere ervoor zorgen dat de vele plannen omgezet worden naar aanbestedingen, vergunningen en realisatie. In onderstaande figuur – op basis van cijfers van november 2025 – wordt duidelijk dat de gemeenteraad toen al een aanzienlijk deel van de plannen had vastgesteld.
Figuur I Harde en zachte plancapaciteit Almere. Bewerking van Platform31 op basis van cijfers van november 2025 van www.plancapaciteit.nl
Een tweede trendbreuk is het verleggen van de focus van koopwoningen naar sociale en middeldure huurwoningen. Van oudsher was Almere een stad waar mensen relatief makkelijk een betaalbare koopwoning vonden. “Maar koop is niet meer betaalbaar. Dat is een probleem in een stad met alle inkomensgroepen en een grote diversiteit aan nationaliteiten.” Inmiddels ligt de grens voor wat we in Nederland ‘betaalbare koop’ noemen op 420 duizend euro. Voor veel mensen is dat bedrag onbetaalbaar, en is een koopwoning dus onbereikbaar, ook in Almere.
“We zijn een stad waar mensen komen om een bestaan op te bouwen”, zegt Tang. “Als we onze functie van emancipatiemachine willen behouden, dan moeten we zorgen voor voldoende betaalbare woningen.” Daarom bouwt Almere zowel sociale huur-, betaalbare huur- en koop-, en vrijesectorkoopwoningen. Zowel in nieuwe als in bestaande wijken bouwt zij in die segmenten in de verhouding 40-40-20. Dat betekent dat er ook in villawijken sociale huurwoningen worden gebouwd. “Bijvoorbeeld in de wijk Overgooi. Daar kunnen we tot wel drieduizend sociale huurwoningen inpassen.”
Almere heeft veel grond in eigen bezit en kan daardoor goed sturen op ruimtelijke plannen. Dat geeft de gemeente een uitzonderlijke positie. Toch valt het Tang op dat er veel mis kan gaan in de samenwerking en communicatie met partners in de bouwketen. Almere werkt daarom het liefst met ‘vertrouwde partners’, legt hij uit. “We hebben bijvoorbeeld bewust de banden aangehaald met woningcorporaties. Het bleek dat hun capaciteit nog niet volop werd benut; zij hadden nog financiële ruimte over om meer woningen te realiseren.” Daarnaast is een overlegtafel met institutionele investeerders ingericht. Met deze partijen is het volgens Tang mogelijk om tot veel toekomstbestendige woningen te komen. Als particuliere verhuurders hebben zij net als de gemeente belang bij een leefbare wijk op de lange termijn.
De gemeente probeert ook goed samen te werken met ontwikkelaars en grondeigenaren. Lang niet alle grond is immers in bezit van de gemeente. Maar durf het kaf van het koren te scheiden, stelt Tang: “Onze organisatie is te veel tijd kwijt aan projectplannen die al van tevoren niet haalbaar zijn. Dus krijgen ontwikkelaars voortaan rood licht als een project niet haalbaar is volgens onze criteria.” Bij rood licht gaat de gemeente voorlopig niet met een plan aan de slag. Op die manier wil zij ontwikkelaars stimuleren om met een haalbaar plan te komen.
Almere is gewend om te ontwikkelen op uitleglocaties. Nieuw is de focus op de bestaande stad en buurten. Door te verdichten in bestaande wijken en het stadscentrum verwacht Almere voldoende betaalbare woningen te kunnen realiseren én te werken aan verbetering van de leefbaarheid in die wijken. Er liggen plannen om in het stadsdeel Almere Centrum zo’n vijftienduizend woningen te bouwen. Bekijk de ontwikkelvisie voor Almere Centrum 3 Momenteel wordt daar vooral gewinkeld en gewerkt.
De stad zet daarnaast het ‘bouwen voor de buurt’-concept in om met kleinschalige nieuwbouw en transformaties woonruimte te creëren voor woningzoekers binnen het stadsdeel zelf, zoals starters en senioren. Meer informatie over het ‘bouwen voor de buurt’-concept is te vinden in de woonvisie van de gemeente Almere (zie ook voetnoot 2). 4 Naast ‘bouwen voor de buurt’ kent Almere ook de pilot ‘bouwen door de buurt’ 5 Hierdoor ontstaat bovendien meer begrip voor de plannen onder de huidige bewoners.
Werken aan de leefbaarheid doet Almere ook door verdichting te combineren met andere opgaven, zoals de renovatie van scholen. “Scholen zijn van oudsher een natuurlijk knooppunt in de buurt, mensen kennen de weg ernaartoe”, aldus Tang. “We kijken op die plekken hoe we de renovatie kunnen combineren met het toevoegen van woningen én voorzieningen. Dat kan een fysiotherapeut of huisarts zijn, of misschien wel een jongerencentrum. Dat hangt af van de behoeften in de wijk.”
Behalve deze vier trendbreuken gaat Almere ook door met waar het goed in is. Al sinds het droogvallen van de polder biedt de gemeente plek voor innovatie en experimenten. Daarmee wil Tang beslist níét breken. Volgens hem is er snel innovatie nodig op het thema energie. “Netcongestie staat al een tijd hoog op de agenda, maar het is nog dringender geworden nu de netbeheerder een aansluitstop heeft aangekondigd. Krachtige interventies in Flevopolder, Gelderland en Utrecht nodig om aansluitstop voor kleinverbruik te voorkomen (Tennet) 6 We zijn het aan woningzoekenden verplicht om na te denken hoe we die kunnen voorkomen”, vindt de wethouder. Daarom bouwt Almere op het voormalige Floriadeterrein samen met de netbeheerder een kleinschalige ‘balanswijk’ De Balanswijk (Alliander) 7 – een wijk waarin de energievraag en -opwekking in balans zijn en zo het stroomnet minder belast.
Ook biedt de gemeente steeds meer ruimte aan collectief wonen. “Zo is begin dit jaar het ontwikkelplan van een wooncoöperatie goedgekeurd voor honderd woningen in Almere Haven”, vertelt Tang. Ontwikkelplan Stadswerfpark van Wooncoöperatie De BinnenHaven goedgekeurd (De Binnenhaven Almere) 8 “We zetten in op collectieve zelfbouw, om de woningzoekende een stem te geven. Maar ook omdat de stad hunkert naar sociale samenhang. Wooncoöperaties kunnen die samenhang brengen.” Tang hoopt als gemeente van de experimenten te kunnen leren om het later, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van Almere Pampus, op grotere schaal te kunnen toepassen. Op die manier kan de gemeente blijven bouwen aan de ‘complete stad’.