Wijkteam is vliegwiel voor wijkvernieuwing in Veenendaal

In de naoorlogse volkswijk het Franse Gat in Veenendaal vindt een grote wijkvernieuwing plaats. De woningen stammen uit de jaren ’50 en ’60 en voldoen niet meer aan de wensen van deze tijd. Daarom besloot woningcorporatie Veenvesters om de woningen grondig te renoveren en in een aantal delen van de wijk nieuwe duurzame en ruime eengezinswoningen en appartementen te bouwen. Mensen kunnen zo weer prettig wonen met lage energielasten. De complete wijkvernieuwing neemt in totaal zo’n twintig jaar in beslag. Een wijkteam staat klaar om bewoners tijdens dit ingrijpende project te informeren en te helpen. Dit team bestaat uit medewerkers van de gemeente Veenendaal, woningcorporatie Veenvesters, welzijnsorganisatie Veens Welzijn en hun jongerenwerk en partners zoals BOA’s en politie. Samen werken zij aan het vertrouwen van inwoners en de leefbaarheid in de wijk.

De wijk in

De wijk toekomstbestendig maken is noodzakelijk, maar leidt ook tot zorgen bij bewoners, ziet wijkmanager Bart van Steeg (gemeente Veenendaal). “Het is een wijk waar veel speelt op bijvoorbeeld het vlak van armoede en criminaliteit. De grote herstructurering komt daar dan nog eens bovenop.” Omdat de plannen voor de wijkvernieuwing voor onrust zorgden, werd snel duidelijk dat actieve begeleiding en ondersteuning in de wijk nodig was.

Vier jaar geleden besloot het wijkteam daarom zijn intrek te nemen in het Wijkhuis, een voormalige huurwoning in het hart van de wijk. “Ons doel is om er eerst goed tussen te zitten, zodat bewoners weten dat ze bij ons terecht kunnen met vragen over hun woning en zorgen over de vernieuwingsplannen”, zegt wijkregisseur Bernie Kater van Veenvesters. “Daardoor ontstaat er uitwisseling tussen de bewoners en de betrokken organisaties. Ook is het onze functie om de boodschap van onze organisaties in de wijk uit te dragen. Aan de andere kant halen we de urgente behoeften van onze bewoners op en leggen die voor aan onze organisaties.”

Ruimte geven aan initiatief

Het wijkteam is op vaste tijden aanwezig in het Wijkhuis en gaat daarnaast actief langs bij bewoners, initiatieven en ondernemers in de wijk. De sociale cohesie wordt daardoor versterkt. Bewoners kunnen namelijk bij het wijkteam terecht voor vragen over hun woning, bij onzekerheid over de vernieuwingsplannen, maar ook als ze iets willen organiseren of ergens aan mee willen doen. Van Steeg: “Bewoners weten wat er belangrijk is in hun buurt, en wij helpen ze daaraan richting te geven.”

Vanuit de wijk ontstonden de afgelopen jaren veel initiatieven gericht op de gemeenschap, vertelt Van Steeg: “Denk aan een afscheidsfeest voor bewoners die naar een vervangende woning trokken, vergroening door ‘struikroven’, het zomerfestival, of de tijdelijke ontmoetingsplek ‘Thuis bij Frans’.” Ondersteuning bieden is daarbij van groot belang. “Dat betekent ook dat de gemeente en andere organisaties bereid zijn om ongelijk te investeren in deze wijk”, zegt de wijkmanager. “In Franse Gat is daarom meer wijkbudget vrijgemaakt en is de wijkmanager er meer aanwezig dan in andere wijken.”

Klein beginnen

Na vier jaar actief te zijn in de wijk kan team wel een aantal succesfactoren noemen. Wijkmanager van Steeg adviseert om klein te beginnen met de capaciteit die op dat moment beschikbaar is. “Je hoeft geen groot en uitgewerkt plan te hebben voor je kunt beginnen. In Franse Gat was de aanpak in de wijk dan misschien niet van de grond gekomen.” Uitgebreide planvorming kan namelijk ook vertragend en demotiverend werken. Het plan werd daarom bewust gaandeweg uitgebreid en geconcretiseerd. Een andere succesfactor is het hechte team. “Deze kleine groep mensen is én heel gepassioneerd over hun vak, maar is ook een écht team. Een team dat het bovendien leuk vindt om met elkaar samen te werken”, ziet sociaal programmamanager Sylvia Kessen (Veenvesters). “Een hecht wijkteam heeft veel meerwaarde voor de bewoners”, vult Van Steeg aan. “Ik zie Bernie en onze teamgenoten van Veens Welzijn als mijn eigen collega’s. Het maakt niet uit wie van ons door een bewoner aangesproken wordt, want we pakken vragen ook op als het niet onze eigen taak is. Ik ga bijvoorbeeld gewoon naar een flat of een bijeenkomst om te luisteren wat er speelt, ook al is het strikt genomen de verantwoordelijkheid van Veenvesters, of andersom.” Zo wint het team langzamerhand het vertrouwen van inwoners.

Uitvoerings- en monitoringplan

De aanpak ontwikkelt zich voortdurend, dankzij de inzet van het team. Van Steeg: “De ene week is de inloop gigantisch drukbezocht, maar de andere keer is het rustig. Dan hebben we goede gesprekken met elkaar en ontstaan er veel ideeën. Zo kwamen we bijvoorbeeld op het idee om straatgesprekken te gaan houden en een koffiekar mee te nemen.” Op die manier ontwikkelde de aanpak zich door. Sinds 2022 ligt er bovendien een sociaal programma onder de aanpak. Met een stevig uitvoerings- en monitoringsplan dat voortbouwt op alle initiatieven die zijn ontstaan”. Kessen: “Vanaf 2026 wordt bijvoorbeeld het maatschappelijk kickboksen en de ABCD-methode in de aanpak ingebed.” Deze methode gaat uit van de al aanwezige kracht in de wijk en stelt gemeenschappen centraal. Daardoor krijgen bewoners, ondernemers en initiatieven een nog prominentere rol in de wijk. Zo blijft het Franse Gat zich fysiek en sociaal vernieuwen.

Tips van het wijkteam voor een succesvolle wijkvernieuwing

• Begin klein: wees aanwezig en benaderbaar en ondersteun initiatieven van onderaf. Zo kun je in een wijk van start nog voordat er een uitgekristalliseerd sociaal plan ligt.
• Wees volhardend: het team in Franse Gat heeft ervaren dat vertrouwen winnen tijd kost. In het begin wisten nog maar weinig buurtbewoners het inloopmoment te vinden, terwijl dat nu een belangrijke gelegenheid is voor contact met bewoners.
• Leg als wijkteam verbindingen met een brede groep bewoners en professionals: ondernemers, eerstelijnszorgverleners, scholen en vrijwilligers zijn allemaal van belang om vooruit te kunnen.
• Durf ongelijk te investeren voor gelijke kansen: gemeenten en partners willen vaak alles eerlijk over de wijken verdelen, maar elke gemeente heeft wijken die extra aandacht rechtvaardigen.