“Het aantal mensen dat niet altijd vanzelfsprekend zelfstandig kan wonen stijgt in onze buurten. En tegelijkertijd zien we een systeem van zorg en welzijn dat onder druk staat en onvoldoende aansluit op de uitdagingen van nu”, vertelt Jacoline Jansen, programmaleider veerkrachtige wijken bij woonbedrijf ieder1. “Daarom willen de gemeente, woningcorporaties en lokale zorg- en welzijnsorganisaties hier anders denken, doen en organiseren. De ambitie is om samen een duurzaam vitale wijk te creëren, waarin bewoners zelf de regie hebben en professionals aansluiten bij wat zij nodig hebben.”
Hulp is versnipperd
In de meeste wijken zijn talloze organisaties en mensen aan het werk. Maar hun aanbod is versnipperd en niet op elkaar afgestemd. Jansen: “Bewoners met een hulpvraag lopen vaak vast tussen het kastje en de muur. Huishoudens met verschillende hulpvragen op meerdere terreinen krijgen veel hulpverleners over de vloer. Dit is niet effectief, het kost de samenleving veel geld en legt veel druk op het schaarse zorgpersoneel.”
In Zutphen zien organisaties dat het ook anders kan. Samen met bewoners startten zij daar met een veranderaanpak naar een aanbod dat is ingericht met, door en voor inwoners. “Bewoners krijgen meer regie over hun leven en de ondersteuning die zij krijgen”, vertelt Jansen. De samenwerkende organisaties gebruiken daarbij de Samenwerkwijze. Ook stoppen professionals met bewoners naar elkaar doorverwijzen, maar blijven ze met elkaar in contact, en betrekken ze collega’s als dat nodig is om bewoners goed te kunnen helpen.
Aan de slag in Zuidwijken
Annemieke Ackermans is netwerkcoördinator voor de Zuidwijken. Zij vertelt waarom de gebiedsgerichte aanpak is gestart: “We beginnen nu in de Zuidwijken. Dat is gemiddeld genomen niet de meest kwetsbare wijk van Zutphen, maar er zijn grote verschillen in problematiek binnen de wijk.” Jansen vult aan: “Op wijkniveau kun je elkaar als bewoners en professionals goed leren kennen en samen verantwoordelijkheid nemen. Zo kun je een hecht netwerk opbouwen.” In Zuidwijken werken professionals momenteel op meerdere niveaus samen aan verandering:
- Wijkprofessionals werken, ongeacht hun organisatie, vanuit de Samenwerkwijze.
- Medewerkers leren met en van elkaar: binnen en tussen alle lagen van organisaties die actief zijn in de wijk.
- Bestuurders en managers geven samen vorm aan de veranderaanpak.
De Samenwerkwijze
De Samenwerkwijze beschrijft hoe bewoners en professionals met elkaar samenwerken. Het uitgangspunt van deze werkwijze is dat de bewoner altijd de regie houdt. Samen met de professional bespreken bewoners eerst wat zij zelf willen en kunnen doen, en daarna pas wat zij nodig hebben van anderen. “We passen de werkwijze ook toe in situaties die meerdere bewoners raken”, vertelt Ackermans. “Bijvoorbeeld in een flat waar veel ouderen wonen: daar kijken we met bewoners hoe zij er meer voor elkaar kunnen zijn, en of we de noodzakelijke professionele zorg beter kunnen samenvoegen. Ook dan kijken we vanuit de Samenwerkwijze naar wat de bewoners zelf willen, en naar wat mensen ook voor elkaar willen betekenen.” De Samenwerkwijze biedt dus een praktische methode voor professionals, en geeft bewoners weer de regie terug over hun eigen leven.
Hoe gaat dat in zijn werk? Ackermans: “Wij zeggen altijd: hoort het of helpt het? Oftewel: bieden we iemand hulp omdat het zo hoort, of omdat het ook echt werkt voor bewoners?” Jansen vult aan: “Als blijkt dat hulp niet werkt, dan verwijzen we mensen niet zomaar door naar een ander, maar halen we er een partner bij.” Professionals laten de bewoner dus niet los. “Dat betekent dat het voor een bewoner niet uitmaakt aan wie zij de vraag stellen, omdat er goede afstemming is tussen de organisaties.” Medewerkers van verschillende organisaties in de Zuidwijken hebben regelmatig contact met elkaar, bijvoorbeeld tijdens ontwikkelmiddagen of casusoverleggen.
Ruimte voor het gesprek
Werken vanuit de vraag van bewoners vereist dat organisaties ruimte creëren voor collega’s om tijd te hebben voor het gesprek, goed te luisteren, en om door te kunnen vragen, ziet Ackermans: “Een voorbeeld is dat een WMO-consulent de vrijheid heeft om te doen wat nodig is om de situatie helder te krijgen. Door bijvoorbeeld drie keer met de bewoner te spreken – normaal gesproken maar één keer – werd duidelijk dat de bewoner niet méér, maar juist minder huishoudelijke ondersteuning nodig had en dat ze meer contact kreeg met de buren. Zo levert de ruimte voor professionals om die extra stap te zetten op termijn juist een besparing op.”
Een lerende aanpak
De overstap van de oude, gefragmenteerde manier van werken naar de netwerksamenwerking en Samenwerkwijze, is een complexe transitie. Daarom is de werkwijze in de Zuidwijken ingericht als een lerende wijkaanpak. “Er is kennis, tijd en organisatiekracht nodig om de Samenwerkwijze voor iedereen te laten werken”, vertelt Ackermans. “Elke drie weken vindt er daarom een leermiddag plaats. Daar leren medewerkers van verschillende organisaties samen bij over de Samenwerkwijze. Ook is er ruimte voor intervisie. Professionals kunnen er terecht met leervragen over hun eigen rol.”
Samen leren helpt enorm bij het bouwen aan een netwerksamenwerking, ziet Jansen: “Goede samenwerking vraagt dat we elkaar goed leren kennen en vertrouwen. Grappig is dat ik bijvoorbeeld mijn evenknie bij de gemeente nu ‘collega’ noem. En de collega’s van de zorgorganisatie spreek ik soms vaker dan mijn collega’s bij ieder1. Dankzij de leerbijeenkomsten begrijpen we elkaars wereld nu steeds beter.”
