Trendtalk | Nieuwe woonwijken hebben ook banen en voorzieningen nodig

In deze aflevering van de Platform31podcast Trendtalk onderzoeken we hoe wonen en werken in balans kunnen blijven.

Thomas van Zijl gaat erover in gesprek met:

• Hettie Politiek – programmadirecteur Grootschalige Woningbouw bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
• Paul Tang – wethouder volkshuisvesting & ruimtelijke ontwikkeling in de gemeente Almere en bestuurlijk trekker woon-werkbalans in de Metropoolregio Amsterdam (MRA).
• Hans Hilbers – Clusterleider verkeer en vervoer, sector verstedelijking en mobiliteit, Planbureau voor de Leefomgeving.
• Jorn Koelemaij, projectleider en onderzoeker bij Platform31.

Disbalans schaadt leefbaarheid

Nederland staat voor een enorme bouwopgave: tot 2034 moeten op 21 grootschalige locaties zo’n 400.000 woningen verrijzen. Maar nieuwe huizen vragen ook om banen, bereikbaarheid en voorzieningen.

Jorn Koelemaij voerde in 2025 een verkenning uit naar de woon-werkbalans in drie grootstedelijke regio’s. Hij signaleert dat regio’s streven naar een ‘meerkernige ontwikkeling’, waarbij werkgelegenheid beter over de regio wordt verspreid. “Een verstoorde woon-werkbalans wordt problematisch wanneer deze leidt tot meer verkeersdruk, of een lokaal tekort aan werkgelegenheid voor bepaalde groepen”, zegt Koelemaij. Vooral praktisch geschoolde mensen zijn gebaat bij werk in de nabijheid van hun woonomgeving. Een levendig mkb is bovendien van onschatbare waarde voor de leefbaarheid en het voorzieningenniveau in steden.

Verschillende groepen anders geraakt

Het vraagstuk raakt verschillende groepen binnen de beroepsbevolking op een verschillende manier, ziet ook Hans Hilbers. Hoogopgeleiden die fulltime werken, zijn de laatste jaren steeds meer gaan pendelen, vooral tussen steden. Bij middelbaar opgeleiden is dit saldo gelijk gebleven. Een verrassend inzicht is dat mensen die ongeschoold werk doen in de vier grote steden de langste woon-werkreistijden hebben.
Hilbers vat het samen: “Laagopgeleiden pendelen binnen de steden. Middelbaar opgeleiden pendelen naar de steden en hoogopgeleiden pendelen tussen de steden. De grootste disbalans tussen waar mensen wonen en waar ze werken vinden we bij de middelbaar opgeleiden.”

Aandacht voor werkgelegenheid bij grootschalige woningbouw

Het faciliteren van relevant werk in de grote steden voor praktisch- en lager opgeleiden is de grootste beleidsuitdaging, vinden de gesprekspartners. Het ministerie van BZK heeft daar de laatste jaren steeds meer aandacht voor bij grootschalige woningbouwplannen, zegt Hettie Politiek. “Vanuit het Programma Nationaal Grootschalige Woningbouw proberen we het frame van ‘complete wijken’ te hanteren, door naast woningbouw ook te hameren op voorzieningen, werkgelegenheid en bereikbaarheid.”

Zonder sturing blijft woon-werkbalans kwetsbaar

Sturen op economische activiteiten blijkt echter ingewikkeld, ziet wethouder Paul Tang in de praktijk. Idealiter zou een deel van de bedrijvigheid dat momenteel nog in Amsterdam zit, verplaatsen naar andere steden in de metropoolregio. Maar, zegt Tang: “Het ruimtelijk economisch beleid heeft geen prijsmechanisme, waardoor sturen nagenoeg onmogelijk is. Ik verbaas me er wel eens over dat die discussie in het ruimtelijke domein niet echt plaatsvindt.”

De deelnemers sluiten af met de vaststelling dat ruimtelijke langetermijnperspectieven en visies met lef nodig zijn. En geld, om ze uit te voeren. Het wachten is op de definitieve Nota Ruimte. Wethouder Tang is sceptisch. “Nederland is niet meer in staat strategische ruimtelijke keuzes te maken, laat staan het geld ervoor te vinden. Dat is wel iets wat mij stoort.”