Verduurzaming van kwetsbare wijken

Steeds meer steden wijzen wijken aan die ‘van het gas los’ gaan. Deels zijn dit wijken met kwetsbare bewoners en problemen in de sfeer van de leefbaarheid en veiligheid. Dat maakt de verduurzaming van deze wijken extra complex. In dit experimentenprogramma zet Platform31 samen met Nyenrode Business Universiteit in op een dubbelslag, door de energietransitie in kwetsbare wijken te verbinden met de sociale opgave.

De warmtetransitie krijgt grote impact op het dagelijks leven van miljoenen huishoudens. We gaan koken op elektriciteit en verwarmen ons huis met een alternatief voor aardgas. Bewoners van kwetsbare wijken hebben andere zorgen dan de energieopgave. In deze wijken concentreren zich vaak problemen zoals armoede, werkloosheid, schulden, eenzaamheid, overlast en onveiligheid. De wijk gaat van het gas af. Maar wat krijgen bewoners daarvoor terug? Bovendien vergt deze operatie waarschijnlijk ook investeringen van bewoners, terwijl veel mensen weinig bestaanszekerheid hebben. Er is kans op weerstand, en dat kan leiden tot stagnatie of vertraging, terwijl juist in deze wijken de energietransitie een impuls kan zijn voor wijkverbetering. Dat lukt alleen als de ambitie hoger ligt dan alleen het energiezuinig en aardgasvrij maken van de woningvoorraad.

Naast de juiste technische oplossingen en voldoende budget, is een derde factor cruciaal om de verduurzaming van deze wijken tot een succes te maken. Deze derde succesfactor gaat over samenwerking en betrokkenheid van bewoners. In het Canadese Toronto kiest men bij de verduurzaming van de hoogbouwwijken uit de jaren zestig voor een integraal perspectief. Over de aanpak in Toronto schreef Anke van Hal dit artikel (Pdf, 286 kB). Technisch georiënteerde duurzaamheidsspecialisten en social workers werken intensief samen met bewoners. Niet de techniek, maar de behoeften van de bewoners vormen het startpunt. In Toronto is deze aanpak succesvol. Het levert niet alleen energiebesparing op woningniveau op, maar ook een prettiger leefklimaat, meer participatie, meer betrokkenheid, werkgelegenheid en sociale cohesie.

Experimentenprogramma

In dit meerjarige programma (2018-2020) gaan Platform31 en Nyenrode Business Universiteit samen met deelnemende gemeenten aan de slag met een integrale, sociale en milieutechnische verduurzamingsaanpak voor kwetsbare wijken. De Tower renewal-aanpak en het Sustainable Neighborhood Action Plan uit Toronto vormen het startpunt, maar er wordt ook geput uit andere succesvoorbeelden uit binnen- en buitenland. Op basis van inspirerende praktijkvoorbeelden en interventies maken we, samen met Nederlandse beleidsmakers en professionals, een concrete vertaalslag naar de aanpak van Nederlandse wijken. Hoe realiseer je samenwerking tussen sociaal, fysiek en techniek? Hoe ga je met bewoners in gesprek over fysieke verduurzaming? Hoe organiseer je draagvlak, betrokkenheid en vertrouwen? Hoe stimuleer je sociaal eigenaarschap?

Startbijeenkomst

We beginnen met een startbijeenkomst voor de deelnemende steden. Ter voorbereiding maken we een overzicht van kennis en ervaring uit binnen- en buitenland rond de verduurzaming van kwetsbare wijken. Tijdens de startbijeenkomst inventariseren we de kennisbehoefte van de deelnemende steden. In een vertrouwelijke sfeer formuleren we vraagstukken, knelpunten en uitdagingen die spelen bij de deelnemers en zetten deze om in concrete kennisvragen. Platform31 en Nyenrode Business Universiteit verzamelen vervolgens concrete aanpakken waarmee deelnemende steden in hun eigen praktijk aan de slag kunnen gaan.

Kennisdeling en actieonderzoek

Ieder kwartaal vindt een praktijklab plaats waarin de uitwerking van een of meer kennisvragen centraal staat. De kennisvragen beantwoorden we aan de hand van bestaand onderzoek, door experts uit te nodigen en door onderling ervaringen uit te wisselen. Deelnemende steden koppelen terug hoe zij kennis en methoden in de praktijk hebben toegepast en wat dit heeft opgeleverd. Elke bijeenkomst is gericht op het inbrengen van kennis en inspiratie, het uitwisselen van ervaringen (intervisie) en het identificeren en oplossen van knelpunten. Tegelijkertijd volgen Platform31 en Nyenrode Business Universiteit gedurende de looptijd van het programma de aanpak in de deelnemende steden. Door middel van actieonderzoek halen we uitdagingen, oplossingen, inzichten en lessen op bij de steden.

Resultaten

Dit meerjarige experimentenprogramma resulteert in een overzicht in kansrijke practice based aanpakken uit binnen- en buitenland voor de verduurzaming van kwetsbare wijken. Deze resultaten worden doorontwikkeld tot concrete kennisproducten (onder andere checklists, stappenplannen, factsheets en best practice-beschrijvingen) die voor een breed publiek toegankelijk worden gemaakt. Deelnemende steden krijgen als eerste toegang tot de verzamelde kennis, kunnen deze in de praktijk toepassen en optimaliseren door middel van actieonderzoek en intervisie.

Meedoen?

In dit experimentenprogramma werken we met een aantal criteria voor deelname. Er is plaats voor 12 deelnemende steden. Daarbij zijn we op zoek naar het volgende profiel:

  • Deelnemende partijen hebben een buurt, wijk of gebied geselecteerd waarvoor concrete plannen bestaan voor verduurzaming c.q. aardgasvrij.
  • Dit gebied kent een kwetsbare leefbaarheidssituatie en/of een kwetsbare bevolking (denk aan lage inkomens, schulden, werkloosheid, onveiligheid, multi-problematiek).
  • • Ambitie tot integrale, programmatische samenwerking (met gemeenten, woningcorporaties en andere wijkpartners, zoals zorgorganisaties, netbeheerders, ondernemers).

De kern van dit experimentenprogramma wordt gevormd door een vaste groep deelnemers die een keer per kwartaal bij elkaar komt. Elke stad neemt met drie personen deel aan de kennislabs. Een collega werkt vanuit een technische invalshoek aan de betreffende wijk en een collega houdt zicht bezig met wijkverbetering en leefbaarheid. Samen nodigen zij een collega uit van een partnerorganisatie (bijvoorbeeld woningcorporatie, netbeheerder, uitvoerder of maatschappelijke organisatie in de wijk). Per stad zijn er minimaal twee vaste deelnemers, die zich committeren aan het programma.

Kosten

Het experimentenprogramma kent een looptijd van drie jaar, waarbij we per jaar evalueren en eventueel de opzet en invulling kunnen samen met de deelnemers kunnen bijstellen. Deelnemende steden kunnen tijdens de jaarlijkse evaluatie besluiten tot doorgaan of uitstromen. Ook bieden we de mogelijkheid voor nieuwe deelnemers om in te stromen.
De kosten per stad bedragen 7.500 euro per jaar voor partners van Platform31 en 9.000 euro per jaar voor niet-partners. Het is mogelijk om de kosten te delen tussen partijen (bijvoorbeeld gemeente en corporaties). Het kortingstarief geldt indien een van de betrokken partijen partner is van Platform31.

Meer informatie en aanmelden

Wilt u deelnemen aan het programma? Stuur dan het ingevulde aanmeldformulier naar Niels Gastkemper (Platform31) via niels.gastkemper@platform31.nl.

Aanmelden kan tot vrijdag 13 juli 2018.