Nieuwe urgentie

De opeenvolgende onderzoeken maken duidelijk dat de grenzen van het incasseringsvermogen van wijken in zicht komen wanneer concentraties van kansarme groepen verder toenemen. Het leefklimaat in kwetsbare wijken vraagt doorlopend om beleidsaandacht. Als de crisis achter de rug is, richten verschillende steden hun vizier opnieuw op het vitaal maken en houden van kwetsbare wijken. Onder andere Amsterdam, Groningen, Leiden en Arnhem wijzen in de collegeperiode 2018-2022 wijken of gebieden aan waar geïnvesteerd wordt in een gebiedsgerichte aanpak. Bovendien staan veel steden voor een verstedelijkings- en verdichtingsopgave, die deels beslag zal krijgen in bestaande wijken.

Herontdekking van het wijkperspectief

Dat de wijk weer terug is in de schijnwerpers, wordt ook duidelijk in oktober 2018 tijdens het landelijke congres Vooruit met de wijk! dat Platform31 samen met de gemeente Groningen, het G40 stedennetwerk, het ministerie van BZK en LSA Bewoners organiseert. Met bijna 250 bezoekers en een goed bekeken livestream is de belangstelling overweldigend. De oogst van het congres is gebundeld in het magazine Vooruit met de Wijk .

In de Tweede Kamer keert de leefbaarheid van wijken, na jaren van radiostilte, in 2018 terug in de politieke discussie. In het voorjaar worden Kamervragen gesteld naar aanleiding van de Leefbaarometer update over 2016. Een half jaar later dient de SP een motie in naar aanleiding van eerdergenoemd onderzoek van USP. En tijdens de Algemene Beschouwingen pleit VVD-leider Dijkhoff zelfs voor een actieplan voor de ‘verlichtingswijken’ waar de leefbaarheid onder druk staat. Hierop verklaart premier Rutte te laten onderzoeken welke mogelijkheden er liggen op dit terrein binnen het regeerakkoord. Naar verwachting rapporteert minister Ollongren hierover medio 2019 aan de Tweede Kamer.

Nieuwe dragers voor de wijkaanpak

In Vertrouwen in de toekomst, het regeerakkoord van Rutte III, komen de begrippen wijk en buurt vrijwel niet voor. Toch zijn er aanknopingspunten die perspectief bieden voor een wijkgerichte aanpak. De energietransitie zorgt voor nieuwe urgentie. Want de ambitie om ‘van het aardgas af’ te komen – zowel vanwege het Parijse klimaatakkoord als de aardbevingsbevingsproblematiek in Groningen – krijgt grotendeels beslag op wijkniveau. In oktober 2018 maakt het ministerie van BZK bekend dat 27 proeftuinen, waaronder verschillende wijken met een kwetsbare leefbaarheidssituatie, in totaal 120 miljoen subsidie ontvangen. Samen met Nyenrode Business Universiteit voert Platform31 een meerjarig experimentenprogramma uit waarin de warmtetransitie en de leefbaarheidsopgave in kwetsbare wijken integraal worden opgepakt.

Op het terrein van veiligheid – de aanpak van ondermijningsgevoelige gebieden – komt de buurt eveneens in beeld als het geëigende schaalniveau om in te grijpen. Het kabinet investeert 100 miljoen in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Dit maatschappelijke probleem juist ook in kwetsbare buurten opspeelt, blijkt uit de studies De Achterkant van Nederland en Een ongetemde buurt van Pieter Tops. En kwetsbare buurten herbergen relatief veel politieke ‘afhakers’; om de kloof tussen burger en politiek te verkleinen is juist in deze gebieden democratische vernieuwing nodig.