Lokaal gestuurde wijkvernieuwing (vanaf 2015)

Sinds de beëindiging van het Grotestedenbeleid (GSB) en het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV) in 2015, krijgt het werken aan wijken gestalte zonder beleidskaders en zonder financiering vanuit het Rijk. De verschuiving van centraal naar lokaal was met de afbouw van het ISV al geleidelijk ingezet, maar nu moeten de steden het doen zonder trigger money van de Rijksoverheid.

De transitie van centraal naar lokaal gestuurde wijkvernieuwing luidde een periode in waarin steden erg zoekende zijn nieuwe vormen van (samen)werken aan leefbare wijken. In een relatief kort tijdsbestek is er veel Rijksbeleid veranderd dat van invloed is op het leefklimaat in kwetsbare wijken. In veel gemeenten belandde de wijkaanpak in een impasse, enerzijds vanwege bezuinigingen en anderzijds omdat er veel beleidsaandacht uitging naar andere vraagstukken.

Voor zover wijkgerichte programma’s na het GSB zijn voortgezet, verschuift de focus van fysiek gedreven wijkvernieuwing naar een meer kleinschalige, sociale inzet op huishoudenniveau (achter de voordeur). Onderzoek laat zien dat de economische crisis (2008-2015), de ingezakte woningmarkt, de versobering van de verzorgingsstaat en het veranderde rijksbeleid op het terrein van wonen en sociaal domein een stempel drukken op het leefklimaat van wijken. Na de crisis lijkt het tij heel voorzichtig te keren: verschillende gemeenten herontdekken de wijkaanpak en het Rijk ziet de wijk als het schaalniveau waarop de transitie naar aardgasvrij moet worden gerealiseerd.

Uitzondering: Rotterdam Zuid

Hoewel het Rijk zich terugtrok uit de stedelijke vernieuwing, maakt ze voor één gebied een uitzondering. Sinds 2012 is het Rijk partner in de gebiedsgerichte aanpak in Rotterdam Zuid. In het rapport Kwaliteitssprong Zuid: ontwikkeling vanuit Kracht (2011) concluderen Deetman en Mans dat de sociaaleconomische problemen op Zuid in omvang en intensiteit ongekend zijn voor Nederland. In het Nationaal Programma Rotterdam Zuid (NPRZ) werken Rijk, de gemeente Rotterdam, corporaties, zorginstellingen, schoolbesturen, bedrijfsleven, politie en Openbaar Ministerie samen aan een gezonde toekomst voor Rotterdam Zuid. Er zijn zeven ‘focuswijken’ aangewezen waar de nood het hoogst is. Het NPRZ richt zich vooral op het bestrijden van achterstanden via onderwijs, wonen en werk. In een periode van twintig jaar moet Zuid opklimmen tot het gemiddeld niveau van Rotterdam en andere G4-steden. In december 2018 ondertekenen het Rijk en lokale partijen de Regio Deal Rotterdam Zuid. Met deze Regio Deal is 130 miljoen euro gemoeid, met als doel de huidige (sociaaleconomische en fysieke) achterstandspositie van Rotterdam Zuid weg te werken.

lokaal gestuurde wijkvernieuwing