Zeventig jaar stedelijke vernieuwing

Al sinds de invoering van de Woningwet van 1901 bestaat er instrumentarium ter vernieuwing van (binnen)steden en wijken. Landelijk beleid kwam pas echt op gang na de Tweede Wereldoorlog en sindsdien is het regelmatig van koers gewijzigd. Kort samengevat is er een ontwikkeling waarneembaar van kaalslag en reconstructie (wederopbouw en stadssanering) naar stadsvernieuwing (vanaf eind jaren zestig), naar de herstructurering van naoorlogse wijken (Grotestedenbeleid van midden jaren negentig tot de begin jaren 2010). Een belangrijk omslagpunt was de afbouw van dit beleid door de kabinetten-Rutte I en II. Daarmee is het wijkenbeleid gedecentraliseerd, naar gemeentelijk beleid en initiatieven van onderop. De figuur hieronder geeft de tijdlijn weer van achtereenvolgende beleidsprogramma’s.

Figuur: Tijdlijn rijksbeleid stedelijke vernieuwing sinds de Tweede Wereldoorlog

PL31 - Tijdslijn Ontwikkeling Wijkenbeleid sinds de Tweede Wereldoorlog
klik op de afbeelding voor een vergroting

Veranderende rol van het Rijk

De rol van het Rijk om gebieden met prangende maatschappelijke problemen te verbeteren is door de jaren heen veranderd. Gaandeweg verlegde het Rijk haar inzet van directe beleidssturing, naar financieel aanjagen, naar ondersteuning door kennis en kunde. Duidelijk is dat in dit tijdgewricht het initiatief ligt bij samenwerkende lokale coalities. In de loop der tijd heeft het Rijk met verschillende beleidsprogramma’s een belangrijke impuls gegeven aan deze samenwerking op wijkniveau, met name tussen bewoners, gemeente, woningcorporaties, welzijns- en zorgpartijen. Het is (voorlopig) aan deze partijen om de opgaven op te pakken, sociaal én fysiek, in gebieden van de stad die niet of onvoldoende meeprofiteren van de economische bloei.

Leeswijzer

Dit kennisdossier geeft inzicht in de uitdagingen waarvoor gemeenten staan om hun wijken vitaal te maken en te houden en in oplossingsrichtingen en praktijkvoorbeelden. In het hoofdstuk Lokaal gestuurde wijkvernieuwing staat de huidige praktijk centraal. Omdat het huidige beleid voortkomt uit de eerdere ontwikkelingen, schetsen we in dit kennisdossier de belangrijkste ontwikkelingen in de stedelijke vernieuwing sinds de tweede helft van de twintigste eeuw. Onderstaande tabel beschrijft de structuur van dit kennisdossier. In het hoofdstuk ‘lokaal gestuurde wijkvernieuwing’ schetsen we recente ontwikkelingen rond de ontwikkeling van de leefbaarheid van kwetsbare buurten en de kansen, knelpunten en dilemma’s voor een effectieve wijkgerichte aanpak anno 2019. Tot slot zetten we de belangrijkste dilemma’s bij het werken aan wijken op een rij en schetsen we de uitdagingen waar beleidsmakers voor staan.

Structuur kennisdossier Stedelijke Vernieuwing
Structuur kennisdossier Stedelijke Vernieuwing
wijkenbeleid
Cover-zeventig-jaar-stedelijke-vernieuwing
Download longread (Pdf, 957 kB)