Kennisdossier: Armoede en schulden

De economische gevolgen van de coronacrisis zorgen hoogstwaarschijnlijk voor een aanzienlijke toename van de armoede- en schuldenproblematiek in Nederland. Toch worstelde een relatief grote groep huishoudens in de afgelopen, economisch voorspoedige, jaren ook al om hun hoofd boven water te houden. Het aantal huishoudens met geregistreerde problematische schulden bleef stabiel, maar vaste lasten, zoals de huur- of energiekosten, stegen hard. Steeds meer mensen hadden te maken met een onzekere en onvoorspelbare inkomenssituatie door tijdelijke en flexibele banen en het toeslagenstelsel leidde te vaak tot onzekerheid in plaats van zekerheid.

Langdurige (financiële) schaarste en inkomensonzekerheid kan effect hebben op het gedrag van mensen, hun motivatie en op hun gezondheid. Gemeenten proberen met hun partners de negatieve gevolgen van (financiële) schaarste en inkomensonzekerheid zo klein mogelijk te houden. Zij bieden ondersteuning die aansluit bij het ‘doenvermogen’ van haar inwoners. En ze werken (integraal) samen. Met fondsen en kredieten om het oplossen van schulden te versnellen. Met woningcorporaties om te voorkomen dat een kleine huurachterstand uitgroeit tot een grote schuld. En met bewindvoerders om de aanmelding voor schuldhulpverlening voor mensen in schuldenbewind makkelijker te maken.

Doel van het kennisdossier

In dit kennisdossier vind je een bundeling van de meest actuele en relevante inhoudelijke kennis rond het thema armoede en schulden. Dit ondersteunt (lokale) bestuurders, beleidsmedewerkers, professionals en andere geïnteresseerden in hun werk. In dit dossier vind je relevante cijfers over de situatie in Nederland en de laatste stand van zaken rond de wet- en regelgeving, nieuws, actuele publicaties en goede voorbeelden. Op een aantal deelonderwerpen zoomen we in. We hebben daarbij vooral aandacht voor de beleidsmogelijkheden van gemeenten en haar partners.

Actueel

Amsterdam: Grotere druk op schuldhulpverlening door coronacrisis

Gemeente Amsterdam, 16 april 2021

Door de coronacrisis steeg het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening in 2020 met 12 procent vergeleken met het jaar daarvoor. Dat blijkt uit het Jaarverslag Schuldhulpverlening 2020 van de gemeente Amsterdam. Ook de sociaal raadslieden, waar Amsterdammers zich vaak als eerste melden als ze in de problemen komen, kregen het drukker: het aantal aanvragen steeg met 16 procent. Met name in Noord, Nieuw-West en Zuidoost nam de schuldenproblematiek toe. Het college wil de schuldenproblematiek terugdringen door in te zetten op schuldenrust: snel hulp bieden aan Amsterdammers met geldproblemen.

Lees verder


Opnieuw minder mensen in de wettelijke schuldsanering

CBS, 16 april 2021

In 2020 werden bijna 3 duizend mensen toegelaten tot de wettelijke schuldsanering. Dat is een derde minder dan een jaar eerder en het laagste aantal sinds de start van de Wet schuldsaneringen natuurlijke personen, eind 1998. Er werden relatief veel schuldsaneringen uitgesproken in het noorden van Nederland. Dit blijkt uit de nieuwste cijfers over de wettelijke schuldsanering van het CBS.

Lees verder


Kwijtscheldingstoets breder toepassen kan verdere financiële problemen voorkomen

Nationale Ombudsman, 15 april 2021

Er moet een oplossing komen om de geautomatiseerde kwijtscheldingstoets bij meer mensen toe te kunnen passen. Hiermee kan worden voorkomen dat mensen verder in financiële problemen komen. In een brief aan vier bewindspersonen doet de Nationale ombudsman de aanbeveling om te werken aan een oplossing.

Lees verder


Utrecht verkort schuldsanering en betaalt zelf tot 1000 euro aan schuldeisers

NOS, 7 april 2021

De gemeente Utrecht wil mensen met problematische schulden sneller helpen en hen ook weer sneller uit een schuldsaneringstraject krijgen. De gemeente loopt daarmee vooruit op het voornemen van het kabinet om mensen met schulden sneller te helpen.

Lees verder


Veel ondernemers vragen hulp vanwege financiële problemen

Nederlandse Schuldhulproute, 6 april 2021

Duizenden ondernemers zoeken hulp vanwege financiële problemen, signaleert de Nederlandse Schuldhulproute. Het aantal ondernemers dat belt naar het nummer 0800-8115 voor hulp bij geldzorgen, neemt elke maand toe. Ook via de digitale test op Geldfitzakelijk.nl vallen de grote problemen op. Dit is aanleiding voor een nauwere samenwerking met de Kamer van Koophandel om ondernemers in zwaar weer te adviseren.

Lees verder


Arnhem: Meer jongeren met schulden ‘gevonden’ in coronajaar

Binnenlands Bestuur, 2 april 2021

De gemeente Arnhem heeft in 2020 een stuk meer jongeren met schulden weten te bereiken dan het jaar daarvoor. Het geheim ligt volgens wethouder Martien Louwers vooral in het buddyprogramma Opr€cht.

Lees verder


Een huurdergericht incassoproces, zo doe je dat

Aedes, 1 april 2021

’Zorg dat je zichtbaar bent. Dat je huurder weet wie je bent. En maak de drempel zo laag mogelijk. Ga naar de mensen toe. Geef ze het gevoel dat ze gezien en gehoord worden. Het zijn een paar inzichten van een deelnemende corporatie aan het project Een huurdergericht incassoproces. De verwachting is dat een steeds grotere groep huurders moeite krijgt om de eindjes aan elkaar te knopen. De resultaten van het project zijn nu verwerkt in een handige klantreis. In deze overzichtelijke plaat kun je de klantreis vanuit de ogen van de huurder lezen. Ook zijn de inzichten en tips van de deelnemende corporatiemedewerkers erop terug te vinden.

Lees verder


Meer Rotterdammers kregen schuldhulp in 2020

Gemeente Rotterdam, 1 april 2021

Rotterdam deed twee jaar geleden een “Reset” van de schuldenaanpak. Dit werkt: het aantal Rotterdammers met problematische schulden nam de afgelopen jaren af. Van 27.000 in 2018 tot 25.000 in 2020. Meer Rotterdammers krijgen hulp, er is minder uitval, de dienstverlening is verbeterd en er zijn veel nieuwe interventies en samenwerkingen gestart. 4.135 Rotterdammers (waaronder 151 ondernemers) kregen in 2020 een trajectplan voor schuldhulp van de gemeente. Ondanks de coronacrisis, die zorgde voor beperkingen in de mogelijkheden tot fysiek contact, waren dit er fors meer dan in 2019 (3.534). Twee keer zoveel jongeren meldden zich en kregen schuldhulp. Van hen zijn er 44 ingestroomd in het perspectieffonds: zij doen een tegenprestatie en hun schulden worden opgelost.

Lees verder


Bestuurlijke reactie VNG; de BKR-registratie bij schuldhulp

VNG, 30 maart 2021

De VNG heeft een reactie gegeven op het conceptwetsvoorstel Verzamelwet SZW 2022 en de MvT. In de brief reageert de VNG specifiek op de aanpassing van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) inzake de BKR-registratie bij schuldhulpverlening. Het registreren is bedoeld om overkreditering tegen te gaan. De VNG deelt met het Rijk dat het registreren in het belang is van de inwoner met problematische schulden. VNG, NVVK en gemeenten vinden dat deze registratie niet geldt voor inwoners met niet-problematische schulden.

Lees verder


Vier grote steden kiezen voor collectief

Binnenlands Bestuur, 29 maart 2021

Rotterdam is als laatste van de vier grote steden begonnen met ‘collectief schuldregelen’. Die aanpak maakt het makkelijker om afspraken te maken over schuldregelingen en scheelt schuldhulpverleners tijd.(…) Daarmee is collectief schuldregelen de standaard geworden in alle G4-steden, naast ruim tachtig kleinere gemeenten.

Lees verder


Hernieuwde afspraken moeten huisuitzetting blijven voorkomen

Ministerie van BZK, 25 maart 2021

Een prettige woonplek is in deze coronacrisis extra belangrijk. Daarom hernieuwen minister Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de verhuurdersorganisaties, brancheverenigingen (Aedes, IVBN, Kences, Vastgoed Belang) en de VNG opnieuw de afspraken over huisuitzettingen die op 26 maart en 16 oktober 2020 zijn gemaakt. Dit houdt in dat huisuitzettingen als gevolg van betalingsachterstanden zoveel mogelijk worden voorkomen.

Lees verder


Samen sparen heeft financiële en sociale functie

Binnenlands Bestuur, 22 maart 2021

Financiële zelfhulpgroepen helpen mensen met een laag inkomen om de grip op hun geld terug te krijgen, en versterken bovendien sociale netwerken. Zogenaamde spaarkringen zouden daarom een waardevolle aanvulling op schulden- en armoedebeleid kunnen zijn, betoogt sociologe Julie-Marthe Lehmann, die onlangs op het onderwerp promoveerde.

Lees verder


Forse verhoging financiële steun TONK

ministeries van EZK, SZW en Financiën, 12 maart 2021

Als sprake is van aanzienlijk inkomensverlies door de coronacrisis en bestaande regelingen uit het steun- en herstelpakket onvoldoende zijn om de vaste lasten te kunnen betalen, kunnen huishoudens bij hun gemeente terecht voor ondersteuning via de TONK. In totaal was voor deze regeling 130 miljoen euro uitgetrokken voor het eerste half jaar van 2021. Door de aanhoudende coronacrisis en verlengde lockdown heeft het kabinet nu besloten dit bedrag te verhogen naar 260 miljoen euro. Het is de wens van het kabinet en de Tweede Kamer dat de TONK huishoudens met financiële problemen substantieel kan helpen in het dragen van hun vaste (woon)lasten en zo een stapeling van verdere problemen helpt te voorkomen.

Lees verder


Kwesties voor het kiezen 2021

SCP, 11 maart 2021

In Kwesties voor het kiezen 2021 inventariseert het SCP kansrijke oplossingsrichtingen voor vijf maatschappelijke kwesties op basis van de laatste stand van de sociale wetenschappen, waaronder armoede en onzeker werk. Daarbij is ook gekeken hoe politieke partijen zich in de verkiezingsprogramma’s tot deze vraagstukken en oplossingsrichtingen verhouden. Politieke partijen kiezen hun eigen positie in deze kwesties en het SCP brengt deze met een beschouwende aanpak in beeld.

Lees het rapport of de samenvatting (pdf)


Schuldenbeleid van Belastingdienst onder vuur

NOS, 9 maart 2021

De Belastingdienst houdt er bij het verrekenen van toeslagen niet standaard rekening mee of mensen genoeg geld overhouden om van te leven, terwijl dat volgens een wet die op 1 januari is ingegaan wel zou moeten. Dat zeggen de Landelijke Organisatie van Sociaal Raadslieden en de Nationale ombudsman.

Lees verder


Nibud: verhoging bijstand helpt huurders meer dan verlaging huur

Nibud, 3 maart 2021

Huurders met een bijstandsuitkering zijn financieel gezien meer geholpen met een verhoging van de bijstand dan met een verlaging van de huur. Dat blijkt uit berekeningen die het Nibud heeft gemaakt voor Aedes en Woonbond.

Lees verder


Nationale ombudsman opent meldpunt voor zzp’ers

Zijn gemeenten voorbereid op grote toestroom zzp’ers naar schuldhulpverlening?

Nationale Ombudsman, 1 maart 2021

Circa 650.000 burgers1 in Nederland hebben te maken met problematische schulden. Gevreesd wordt dat dit aantal door de coronacrisis snel zal oplopen. Vooral zelfstandige ondernemers zonder personeel (zzp’ers) zullen de komende periode voor hulp en ondersteuning bij gemeenten aankloppen. Daarom start de Nationale ombudsman dit jaar een grootschalig onderzoek. In hoeverre worden zzp’ers ruimhartig toegelaten tot de gemeentelijke schuldhulpverlening? En nemen gemeenten hierbij de uitgangspunten uit zijn eerdere rapporten Een open deur? en het vervolgonderzoek in acht?

Lees verder


Ontwikkeling financiële positie kwetsbare huurders

Nibud, februari 2021

Het Nibud concludeerde in 2019 dat 800.000 huurders in de knel komen doordat zij de minimale bedragen voor levensonderhoud niet kunnen betalen. Mede naar aanleiding van die uitkomsten hebben Aedes en Woonbond het Nibud gevraagd om uitgebreid te kijken naar de financiële positie van de kwetsbare huurders. In dit onderzoek kijkt het Nibud hoe de uitgaven van deze kwetsbare huurders zich hebben ontwikkeld in de afgelopen 10 jaar. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de huur, maar ook naar alle andere uitgaven uit het huishoudbudget.

Lees verder


Financiële problemen bij mensen met arbeidsbeperking die stap naar werk maken aangepakt

Divosa, 25 februari 2021

Werk betekent voor de meeste mensen een bron van inkomsten. Voor mensen met een uitkering is dit niet altijd het geval. Dat blijkt uit onderzoek van Optimalistic, Muzus en Stimulansz onder bijna 800 mensen met een arbeidsbeperking. Zo komt 61% van de werkende respondenten in financiële problemen door de manier waarop hun inkomsten worden verrekend met de uitkering.

Lees verder


Misstanden incassosector aangepakt

Ministerie van JenV, 18 februari 2021

Sommige incassobureaus confronteren consumenten met intimidatie en onterechte of niet inzichtelijke kosten, waardoor mensen verder in de problemen komen en emotionele stress ondervinden. Om dit tegen te gaan, dient minister Dekker voor Rechtsbescherming vandaag een wetsvoorstel in bij de Tweede Kamer dat een incassoregister regelt en kwaliteitseisen stelt.

Lees verder


Uit de duivelskring van armoede

Tintengroep / Movisie – Bureau Omlo, 18 januari 2021

Onderzoeksrapport over armoede en schuldenproblematiek in Noord-Nederland. Welke rol kunnen sociaal werkers en medewerkers van peuterwerk en kinderopvang vervullen voor personen die zich in een situatie van armoede bevinden of daarin dreigen te belanden?

Lees verder


Gemeenten laten ondernemers in de kou staan

Binnenlands Bestuur, 10 januari 2020

Veel gemeenten hebben de schuldhulpverlening voor zelfstandig ondernemers niet of onvoldoende op orde. Dat blijkt uit een inventarisatie van het actualiteitenprogramma Pointer van KRO-NCRV onder 150 gemeenten.

Lees verder


Gemeentelijke woonlasten stijgen fors sterker dan inflatie

COELO, 11 januari 2021

De gemeentelijke woonlasten stijgen dit jaar aanzienlijk sterker dan de inflatie. Huurders betalen 8,0 procent meer, eigenaar-bewoners 6,2 procent. De afvalstoffenheffing stijgt met 9,1 procent het sterkst, gevolgd door de ozb (5,2 procent). Dit blijkt uit het rapport Kerngegevens Belastingen Grote Gemeenten 2021.

Lees verder


Belastingdienst: ook ondernemers in minnelijke schuldregeling

NVVK, 5 januari 2020

Tot dit jaar ging de Belastingdienst niet akkoord met een schuldregeling wanneer een hulpvrager ook ‘ondernemer’ is en wil blijven. Maar steeds meer mensen verdienen hun geld met een eigen bedrijf. Daarom verandert de Belastingdienst haar beleid.

Lees verder