Sector in beeld

De omvang van sociaal ondernemerschap als sector is aan het groeien. Schattingen lopen uiteen van 6.000 (McKinsey, 2016) tot 4.000 á 5.000 (ABN AMRO, 2017) sociale ondernemingen. De belangenorganisatie van sociale ondernemingen Social Enterprise NL bedient in 2019 meer dan 300 betalende leden.

Groei

Hoewel in Nederland nog op betrekkelijkbescheiden schaal ervaring wordt opgedaan met sociaal ondernemerschap, valt de snelle groei in de sector op. Uit de Social Enterprise Monitor van 2019 blijkt dat meer dan de helft van de ondernemingen in staat is om onafhankelijk van donaties, giften en subsidies in de eigen continuïteit te voorzien. Desondanks ondervinden sociale ondernemingen ook een aantal obstakels om te kunnen groeien, zie kader over de Social Enterprise Monitor.

Continuïteit van sociale ondernemingen

ABN AMRO schat in dat ongeveer 90% van de ondernemers zich in de eerste of tweede fase van ontwikkeling bevindt. Deze fase wordt gekenmerkt door lage omzet en bijna geen werknemers in dienst. In de praktijk zien we dat sociale ondernemingen een meer dan gemiddeld lange aanloopperiode nodig hebben om een levensvatbare omzet en bedrijfsresultaat te halen. De mate waarin initiatieven worden ondersteund met subsidies, donaties, giften en sponsorgelden in aanvulling op het basis verdienmodel, is sterk afhankelijk van de waarde die partners toekennen aan de gewenste impact. Ten opzichte van ‘gewone’ bedrijven valt wel op dat de overlevingskracht van deze nieuwe bedrijven relatief hoog is. Een eerste inschatting van ABN AMRO is dat 80% van de starters na vijf jaar nog altijd actief is. Dat is een hoog percentage ten opzichte van het gemiddelde.

Werkgelegenheid

Het aantal banen is volgens McKinsey & Company (2016) in de periode 2010-2016 gegroeid met 60%: van 40.000- 50.000 naar 65.000-80.000 banen. Deze banen kwamen in een tijd waarin ongeveer 75.000 banen verdwenen in andere sectoren. De omzet nam in deze periode toe van 2 miljard in 2010 naar 35 miljard in 2016. Uit cijfers van de Social Enterprise monitor van 2019 blijkt dat de sector van sociale ondernemingen in de lift zit. Zowel het aantal ondernemingen als de werkgelegenheid en omzetcijfers nemen toe.

Impact

De impact van sociaal ondernemers varieert van arbeidsparticipatie (de Verbinding) tot voedselverspilling (zoals Kromkommer) tot invulling van de circulaire economie (bijvoorbeeld de Buurman). Kijkend naar de Sustainable Development Goals zien we dat sociaal ondernemers vooral scoren op de goals ‘decent work’, ‘climate action’ en ‘responsible consumption’ (elk 11%) (ABNAMRO, 2017).

figuur-maatschappelijke-impact

De impact van sociaal ondernemers kan ook worden geïnventariseerd via de Sustainable Development Goals. Een eerste inschatting is dat met name de goals ‘decent work’, ‘climate action’ en ‘responsible consumption’ hoog scoren als impactgebied (elk 11%) (ABNAMRO, 2017).

In de praktijk zien we dat sociale ondernemingen een meer dan gemiddeld lange aanloopperiode nodig hebben om een levensvatbare omzet en bedrijfsresultaat te halen. De mate waarin initiatieven worden ondersteund met subsidies, donaties, giften en sponsorgelden in aanvulling op het basis verdienmodel, is sterk afhankelijk van de waarde die partners toekennen aan de gewenste impact. In de kern gaat het steeds om de ondernemersvraag: wat is mijn toegevoegde waarde, en wie is bereid daarvoor te betalen? In de markt, maar in het geval van sociale ondernemingen ook vanuit de belangen van geïnteresseerde en belanghebbende stakeholders. Of en hoeveel er wordt bijdragen door stakeholders in de vorm van subsidies, giften en donaties, verandert in de praktijk bovendien door tijd heen.

Social Enterprise Monitor

Social Enterprise NL publiceert jaarlijks de Social Enterprise Monitor. Dit onderzoek laat de ontwikkelingen bij sociale ondernemingen in Nederland zien. De meest opvallende uit de monitor van 2019:

  • Werkgelegenheid neemt toe
    In 2019 groeide de werkgelegenheid bij sociale ondernemingen met 14% (t.o.v. 2018).
  • Spin-off impact
    Het merendeel van de sociale ondernemingen kent een proactieve houding als het gaat om impact vergroten. Zij dragen bij aan kennisdeling of aan politieke agendering.
  • Obstakels
    Sociale ondernemingen kennen een aantal obstakels voor groei: Samenwerking met de gemeente (met name daar waar het gaat om arbeidsparticipatie); Vinden en behouden van klanten; Een vernieuwend business model dat zich nog moet bewijzen.

Lees hier het volledige onderzoek (pdf).

Interviews

Platform31 heeft in een interviewreeks in beeld gebracht welke voorbeelden van sociaal ondernemers in Nederland actief zijn en op welke wijze zij bijdragen aan maatschappelijke doelen. Zo ook met sociaal ondernemer Toine van Bijsterveldt van De Verbinding bv.

Prille kansen

Uit onderzoek van PWC (2018) blijkt dat er kansen liggen om de samenwerking tussen gemeenten en sociaal ondernemers te verbeteren. Zie rapport Prille kansen: de samenwerking tussen sociale ondernemingen en gemeenten in Nederland (pdf).