Kennisdossier Omgevingswet

Verdieping G40 - Leerkring

Succesvol werken met de nieuwe Omgevingswet vraagt om een andere manier van werken. Dat wordt ingegeven door vier verbeterdoelen, maar ook door de zes instrumenten die onder de Omgevingswet van kracht zullen zijn. De G40-gemeenten bereiden zich op diverse manieren voor op de wet. Een aantal G40-gemeenten loopt voorop. Zij innoveren en zitten al diep in de materie. Tijdens de leerkring Omgevingswet van de G40 verdiepen we ons in diverse thema’s die van belang zijn voor de invoering van de Omgevingswet.

Elke maand verkennen we in de leerkring een ander thema. De opbrengst van de leerkring delen we graag met u, in korte notities, blogs of verslagen.

Bijeenkomst 18 - Wat gaat de Omgevingswet gemeenten kosten en opleveren?

De invoering van de Omgevingswet brengt voor gemeenten eenmalige invoeringskosten met zich mee. Maar ook structurele kosten en baten, zowel organisatorisch als maatschappelijk. De Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) wil in kaart brengen hoe deze uitgaven en opbrengsten voor gemeenten uitvallen en vraagt gemeenten hierover mee te denken. Door het invullen van gegevens over kosten en baten binnen en buiten de organisatie, krijgen gemeenten ook voor zichzelf een beeld van wat ze financieel te wachten staat.

Wilt u meer weten?

  • Lees hier het verslag naar aanleiding van deze bijeenkomst.

Bijeenkomst 17 - "Verlaat het economische groeidenken in nationale omgevingsvisie"

Omgevingswetmanagers van de G40-steden missen krimp, gezondheid en de donuteconomie in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) die het rijk op dit moment opstelt. Ze vinden dat de conceptstukken die nu op tafel liggen gemeenten nog onvoldoende helpen bij de maatschappelijke vraagstukken die op hun bord liggen. Ze lezen daarin nog het ‘oude denken’, zoals het uitgangspunt van economische groei. De NOVI biedt de kans om de focus echt te verleggen naar belangrijke waarden als een duurzame en inclusieve samenleving.

Wilt u meer weten?

  • Lees hier het verslag naar aanleiding van deze bijeenkomst.

Bijeenkomst 16 - Naar een omgevingsplan: Praktijkinvulling niet altijd makkelijk, maar blijf in gesprek en ga experimenteren!

Gemeenten grijpen de kans aan om alvast vooruit te kijken naar het omgevingsplan en in de tussentijd te experimenteren met de vele mogelijkheden die er zijn. Het levert veel gesprek, discussie en nieuwe creativiteit op en de overtuiging dat hindernissen kunnen worden weggenomen. De deelnemers aan de leerkring Omgevingswet luisterden op 19 april jl. naar de ervaring van Jos Dolstra en Esther Poot als vertegenwoordiger van het kernteam Handvatten Omgevingswet en Monique Arnolds, programmamanager Crisis- en herstelwet. De gemeenten Breda en Deventer deelden hun leermomenten met de opzet van het verbrede reikwijdte bestemmingsplan.

Wilt u meer weten?

  • Lees hier het verslag naar aanleiding van deze bijeenkomst.

Bijeenkomst 15: De Omgevingswet is een transitie met gevolgen voor cultuur en competenties

Waarom is de Omgevingswet een transitie? En wat betekent dit voor de interne organisatiecultuur? Welke competenties vraagt dit van medewerkers en hoe voer je binnen de organisatie het gesprek hierover? Deze vragen leven bij de deelnemers van de G40 leerkring op 22 maart.

Wilt u meer weten?

  • Lees hier het verslag naar aanleiding van deze bijeenkomst.

Bijeenkomst 14 - Gemeenten bereiden zich voor op aansluiting digitaal stelsel

Gemeenten moeten nog flink aan de slag voordat zij in 2021 klaar zijn om aan te sluiten op het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO). Langzaam wordt duidelijk welke onderdelen van het DSO als landelijke voorziening worden opgeleverd door het Rijk, en voor welke onderdelen gemeenten zelf verantwoordelijk zijn. Binnen de G40 zoeken gemeenten naar mogelijkheden om samen op te trekken en zo de taken te verdelen.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 13 - Raad en Omgevingswet: de apolitieke aanpak

Hoe krijg en houd je de gemeenteraad betrokken bij de Omgevingswet? Een logisch antwoord zou kunnen zijn: met stevig politiek debat over nut en noodzaak, kansen en uitdagingen van de wet. De Omgevingswetmanagers van de G40-themagroep verkenden onlangs een totaal tegengestelde aanpak: het apolitieke gesprek met raadsleden over hoe invulling te geven aan omgevingsvisie en omgevingsplan.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 12 - Eén steiger; drie vergunningen – het belang van samenwerken in de keten

Samenwerking is een sleutelbegrip in de Omgevingswet. Ga maar na: integraal afwegingen nemen over de leefomgeving, tijdige participatie van alle betrokken stakeholders, het opstellen van een breed gedragen omgevingsvisie of omgevingsplan; het kan allemaal niet zonder samenwerking tussen veel partijen. Knelpunten die gemeenten daarbij in de praktijk ervaren, zitten vooral in de hoek van cultuur. Twee projecten in Zaanstad en Haarlemmermeer laten zien hoe je hier in de praktijk uitvoering aan kan geven.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 11 - Omgevingsplan krijgt bruidsschat mee

Als in 2021 de Omgevingswet wordt ingevoerd, zijn alle bestemmingsplannen in één klap een omgevingsplan van rechtswege. Gemeenten hebben vervolgens nog tot 2029 de tijd om van dat document een echt omgevingsplan te maken, zoals de Omgevingswet verwacht. Dus één plan voor het hele grondgebied waarin alle regels voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving samen komen. Om te voorkomen dat in de tussentijd een gat ontstaat door regelgeving die wegvalt, werkt het rijk aan overgangsrecht: de bruidsschat voor het omgevingsplan.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 10 – Verleidingstips voor de Omgevingswet

Hoewel de Omgevingswet in veel gemeenten begon als een r.o.-feestje – met planologen en juristen achter de draaitafel -, is het inmiddels hoog tijd om collega’s, colleges, gemeenteraden, maatschappelijke organisaties, bedrijven en bewoners uit te nodigen. Een goede balans in de fysieke leefomgeving vraagt ten slotte méér feestgangers dan enkel de afdeling ruimtelijke ordening. Maar hoe verleid je al die andere partijen om te komen?

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 9 – Voorbereiden op het digitaal stelsel Omgevingswet

Het uitstel van de Omgevingswet biedt gemeenten kans om langer te oefenen met het digitaal stelsel Omgevingswet (DSO). De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) spoort gemeenten aan vooral door te gaan met de voorbereidingen op de nieuwe werkpraktijk voor gemeenten en mee te helpen aan de stapsgewijze ontwikkeling van het digitale stelsel.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 8 – Baseline Omgevingswet

Met de Omgevingswet moet het mogelijk worden om bepaalde doelen die een gemeente heeft voor de fysieke leefomgeving eenvoudiger te realiseren. Het biedt veel kansen bij specifieke knelpunten. Op het moment dat er weinig knelpunten in een gemeente zijn of worden gevoeld, zal sneller de vraag worden gesteld wat minimaal moet gebeuren om te voldoen aan de Omgevingswet.

Tijdens de themagroep van de G32 over de Omgevingswet verdiepten we samen met Tycho Lam van Hekkelman Advocaten en Notarissen de baseline, redenerend vanuit de nieuwe kerninstrumenten voor de gemeente omgevingsvisie, omgevingswaarden en omgevingsplan. De omgevingsvergunning is voor een gemeente ook een relevant kerninstrument en het Digitaal Stelsel Omgevingswet zal ook voor veranderingen zorgen. Deze beide onderwerpen zijn buiten beschouwing gelaten.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 7 - Duurzaamheid in de Omgevingswet

De AMvB’s bij de Omgevingswet bieden diverse aanknopingspunten voor gemeenten om duurzaamheid vorm te geven in visie en beleid. Toch zien Omgevingswetprojectleiders van de G32 nog wel een kloof tussen het ideaalplaatje dat de Omgevingswet schetst en de praktijk in gemeenten die hiermee aan het experimenteren zijn.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 6 - Op klantreis met de Omgevingswet

Wat hebben klanten nodig van de gemeente? Hoe ervaren zij het klantcontact en wat kan er beter? De nieuwe manier van werken waar de Omgevingswet om vraagt, stelt ook andere eisen aan de dienstverlening. Het programma Aan de Slag met de Omgevingswet ontwikkelde dienstverleningsconcepten en innovaties voor betere service. De ambtelijke G32-themagroep Omgevingswet verdiepte zich erin tijdens de maandelijkse leerkring van Platform31.

Wilt u meer weten?

Bijeenkomst 5 - Bestuurlijke afwegingsruimte

Bestuurlijke afwegingsruimte geeft gemeenten meer mogelijkheden om specifieke keuzes te maken in andere gebieden. Dat gebeurt doordat er meer regels zijn die nu nog centraal worden geregeld en straks aan gemeenten worden overgelaten, maar ook door flexibiliteit te geven. Normen worden flexibeler en kunnen gemeenten zelf invullen. Hiervoor is het zogenoemde ‘mengpaneel’ geïntroduceerd in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Per gebied is aan te geven tot welke waarde verschillende thema’s aanvaardbaar zijn.

In de praktijk blijkt dit een goed middel te zijn om alle verschillende belangen in beeld te brengen en hierover het gesprek te voeren. Daarnaast kunt u met alle verschillende stakeholders bespreken hoe belangen zich tot elkaar verhouden en waar accenten worden gelegd. Door op het mengpaneel aan te geven wat maximale of minimale waarden zijn, kunt u hier als gemeente ook duidelijke richtlijnen voor geven. Gevaar hierbij is dat u vooraf te sturend bent als overheid, waardoor de gewenste flexibiliteit niet meer wordt geboden. Het proces hiernaartoe is echter van belang. Door op een goede manier met elkaar in gesprek te gaan, kan een situatie ontstaan waar iedereen tevreden mee is. Betrokkenheid van alle stakeholders is daarom essentieel om goed vorm te kunnen geven aan de bestuurlijke afwegingsruimte.

Wilt u meer weten?

  • U vindt het verslag van de vijfde bijeenkomst hier.
  • Bekijk de presentatie van Paul Pestman – Ministerie van Infrastructuur en Milieu
  • Bekijk de presentatie van Wim Tijssen – Gemeente Tilburg
  • Bekijk de presentatie van Hans Koning en Stef van Elburg – De Krogten Breda

Bijeenkomst 4 - Digitaal Stelsel Omgevingswet

Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is een belangrijke schakel bij de nieuwe Omgevingswet. Het DSO maakt informatie over de leefomgeving beschikbaar. Daarnaast kunnen potentiële initiatiefnemers nagaan of hun initiatief haalbaar is en kunnen aanvragen ingediend worden. Als er meerdere overheden betrokken zijn bij een aanvraag, communiceren deze partijen onderling met het DSO. Het DSO streeft naar meer automatisering en een gelijke informatievoorziening voor burgers, bedrijven en de overheid. Met name voor gemeenten brengt dit een grote opgave met zich mee. Het zal echter ook gemak opleveren: gebruikers beschikken automatisch over informatie en kunnen gebruik maken van een beslisboom om te bepalen of hun aanvraag kans van slagen heeft. Hoe beter de informatie is die in het DSO is opgenomen, hoe minder snel de uitkomst zal zijn ‘bel de gemeente’. Op dit moment is het DSO er voornamelijk op gericht om de meest voorkomende vragen te beantwoorden. Voorbeelden hiervan zijn vragen over de bouw van dakkapellen, schuttingen en bijgebouwen.

Het DSO kent diverse uitdagingen. Gemeenten zijn een belangrijke bronhouder van informatie die aan het DSO ten grondslag zal komen te liggen. Bepaalde gegevens zijn op dit moment nog niet digitaal beschikbaar en de betrouwbaarheid van de digitale informatie kan niet altijd gewaarborgd worden.

Later dit jaar wordt bekent hoe het DSO er in de basis uit gaat zien. Maar als u besluiten in de fysieke leefomgeving neemt die naar verwachting in het DSO worden opgenomen, is het verstandig om deze aan drie voorwaarden te laten voldoen: het is een regel, het heeft waarde en het beslaat een bepaald gebied. Dat zorgt ervoor dat de informatie op een goede manier in de beslisboom opgenomen kan worden.

Wilt u meer weten?

  • U vindt het verslag van de vierde bijeenkomst hier.

Bijeenkomst 3 - Omgevingsvisies

De omgevingsvisie is één van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Verschillende gemeenten deden hier al ervaring mee op. Sittard-Geleen stelde de omgevingsvisie reeds vast. De gemeente zet het instrument in om haar doelen te bereiken. Zwolle bevindt zich in de beginfase en kiest voor een getrapte aanpak: een omgevingsvisie is omvangrijk en daardoor lastig om in één keer volledig integraal op te stellen. Friesland kiest ervoor om met provincie, gemeenten en waterschap gezamenlijk in één proces tot omgevingsvisies voor alle overheden te komen en daarbij in één proces alle relevante stakeholders te betrekken. Leiden stelt samen met negen andere gemeenten in de regio Hart van Holland één omgevingsvisie op en merkt daarbij dat dit een geschikt instrument is om bepaalde actuele thema’s te agenderen, zoals bereikbaarheid, energie en klimaat.

Wilt u meer weten?

  • Dit document bundelt alle presentaties van de derde bijeenkomst.

Bijeenkomst 2 - Participatie

Participatie is onderdeel van alle instrumenten van de Omgevingswet. De wet stimuleert om actief met participatie aan de slag te gaan. Dit blijkt niet eenvoudig te zijn. Hoe kunt u iedereen zo goed mogelijk betrekken? Welke methodes kunnen worden ingezet? Om u hierbij te ondersteunen, ontwikkelde het programma Aan de slag met de Omgevingswet een inspiratiegids participatie. Tijdens de bijeenkomst verzamelden we voorbeelden voor deze inspiratiegids. Daarnaast stonden we stil bij de vier perspectieven op de rol van de overheid (van de NSOB). Het blijkt dat dit goed werkt als structurerend kader voor de manier van samenwerking met de samenleving en de wijze waarop u participatie kunt inzetten.

Wilt u meer weten?

  • Het verslag van de tweede bijeenkomst vindt u hier.
  • De presentatie over participatie in de Omgevingswet vindt u hier.
  • De presentatie over de overheidsstijlen van de NSOB vindt u hier.

Bijeenkomst 1 - Invoering Omgevingswet

Er bestaan verschillende manieren waarop organisaties de Omgevingswet kunnen invoeren. De keuze hangt af van de doelen van de organisatie. Het is van belang om hierbij vragen te stellen: wat wilt u met deze verandering bereiken? Doet u het minimale of gaat u juist totaal vernieuwend te werk? Hoe stelt u ambities vast en wat betekent dit voor de manier waarop de organisatie met de Omgevingswet aan de slag is?

Wilt u meer weten?

  • Het verslag van de eerste bijeenkomst vindt u hier.
  • Mede naar aanleiding van deze bijeenkomst schreef Maarten Hoorn (Platform31) deze blog.
  • De presentatie over invoeringsstrategieën vindt u hier.

Aan de slag met de Omgevingswet

Platform31 laat aan de hand van goede voorbeelden zien hoe u nu al kunt werken met de Omgevingswet. Zo raakt u geïnspireerd om nu al aan de slag te gaan met de Omgevingswet.

Lees meer