Verdieping G40 en G4- Leerkring

Succesvol werken met de nieuwe Omgevingswet vraagt om een andere manier van werken. Dat wordt ingegeven door vier verbeterdoelen, maar ook door de zes instrumenten die onder de Omgevingswet van kracht zullen zijn. De G40- en G4 gemeenten bereiden zich op diverse manieren voor op de wet. Een aantal gemeenten loopt voorop. Zij innoveren en zitten al diep in de materie. Tijdens de leerkring Omgevingswet van de G40 en G4 verdiepen we ons in diverse thema’s die van belang zijn voor de invoering van de Omgevingswet.

Elke maand verkennen we in de leerkring een ander thema. De opbrengst van de leerkring delen we graag met u, in korte notities, blogs of verslagen.

9 september: De beleidscyclus rond: toezicht en handhaving

1 juli: Vergunningverlening vanaf de inwerkingtreding

De Omgevingswet geeft aanleiding om de processen van vergunningverlening aan te passen. Niet alleen vanwege het nieuwe digitale stelsel dat straks wordt ingevoerd, maar ook omdat gemeenten én andere overheden de lat hoog leggen qua dienstverlening. Een snellere vergunningverlening bij eenvoudige aanvragen, bijvoorbeeld, of een dialoog volgens de ‘ja, mits’-gedachte op gang brengen bij complexe en grote initiatieven. Vanaf de inwerkingtreding van de Omgevingswet geldt er een ondergrens van wat minimaal op orde moet zijn: initiatieven moeten kunnen worden ingediend en gemeenten moeten vergunningen en meldingen kunnen, ontvangen, behandelen en beoordelen binnen de nieuwe termijnen. Tijdens de G40/ G4 leerkring van 1 juli 2021 delen de VNG, Omgevingsdienst Regio Arnhem en de gemeenten Amsterdam en Lelystad ervaringen over wat in aanloop naar de inwerkingtreding te doen staat.

Lees het inhoudelijk verslag

27 mei: Van programmamanagement naar de lijn

De transitie van ruimtelijke ordening naar de Omgevingswet is bij gemeenten tot nu toe onderbedeeld in een programma. Bij of na de inwerkingtreding van de wet (1 juli 2022) zal het programma overgebracht zijn naar de lijn. Hoe werkt deze transitie? Wie neemt het eigenaarschap over? En wanneer laat je het management los als programmamanager? Programmamanagers Omgevingswet delen ervaringen over hun zoektocht naar hoe en waar de Omgevingswet in de lijn zal landen na de inwerkingtreding. Twee gemeenten laten zien hoe zij te werk gaan. Vervolgens reflecteert RIO Leo Everts op de werkwijzen met nog aanvullende voorbeelden.

Lees het inhoudelijke verslag

22 april 2021: Participatiebeleid

Participatie bij ruimtelijke besluiten en initiatieven is allesbehalve een nieuw fenomeen. Toch wordt participatie veelal in één adem genoemd met de nieuwe Omgevingswet, die zoals het nu lijkt op 1 januari 2022 wordt ingevoerd. De wet verandert namelijk enkele randvoorwaarden waarbinnen overheden en initiatiefnemers participatie moeten organiseren. Tijdens de laatste G40/G4-leerkring Omgevingswet ging de VNG in op de meest relevante wijzigingen die schuilen onder de ‘participatieparaplu’, inclusief de voorbereiding die dit voor gemeenten meebrengt. De gemeenten Amersfoort, Alkmaar, Breda, Ede en Haarlemmermeer lieten vervolgens zien hoever ze met dat ‘huiswerk’ zijn en welke keuzes ze maken.

Lees het inhoudelijk verslag

18 maart 2021: Voortgang DSO en de techniek van het omgevingsplan

Het digitale stelsel is een belangrijk onderdeel dat werkzaam moet zijn bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet. De afgelopen tijd zijn er een aantal werkplaatsen gestart waarin gemeenten zijn gaan oefenen met het DSO. Tegelijkertijd uitten gemeenten zorgen over het digitale stelsel, is het stelsel en de keten wel op tijd werkzaam? De tijd begint te dringen en deze tijd hebben de gemeenten hard nodig om te kunnen oefenen, zo blijkt uit een korte peiling tijdens de G40/G4 leerkring Omgevingswet. Tijdens deze leerkring op 18 maart vertellen de VNG en gemeente Amsterdam hoe zij bezig zijn met het oefenen met het nieuwe stelsel en het werkend krijgen van de gehele keten.

Lees het inhoudelijk verslag

23 februari: De energietransitie en het omgevingsbeleid hebben elkaar nodig

“Wat hebben Regionale Energie Strategie (RES) en de Omgevingswet met elkaar te maken?” Met die vraag gingen ambtenaren van de G40 themagroepen Duurzaamheid & Omgevingswet eind februari aan de slag. Onder begeleiding van Gerrie Fenten (NP RES) bekeken de gemeenten diverse vraagstukken: Hoe veranker je keuzes voor zon, wind en energie-infrastructuur ten opzichte van andere opgaven en belangen in de instrumenten van de Omgevingswet? Hoe zorg je voor een goede landschappelijke inpassing? Welk rol pak je als gemeente en hoe kan je hierin samenwerken met andere partijen? De conclusie: duurzaamheid houdt niet op bij de gemeentegrens dus we hebben elkaar hard nodig. 

Lees het inhoudelijk verslag

4 februari: Stedelijke transformatie en Omgevingswet

Met de inwerkingtreding in aantocht (1-1-2022) is het belangrijk om tijdig na te denken over wat de Omgevingswet betekent of kan beteken voor maatschappelijke opgaven. Zo ook voor de woningbouwopgave. In alle vier de verbeterdoelen van de Omgevingswet zitten aspecten die van belang zijn voor gebiedsontwikkeling, en dus voor de projecten die meedoen aan het Programma Stedelijke Transformatie. Tijdens de G40/G4leerkring Omgevingswet op 4 februari werd op dit raakvlak ingegaan, door de Aanvullingswet Grondeigendom onder de loep te nemen.

Lees verder

10 december 2020: De lerende en veranderende organisatie

De Omgevingswet is een veranderopgave waarin veel geleerd wordt. De afgelopen jaren hebben de programmateams Omgevingswet al veel kennis en ervaring opgedaan met werken onder de Omgevingswet. Maar hoe zorg je dat de hele organisatie werkt in de geest van de Omgevingswet?

Lees het inhoudelijk verslag.

12 november 2020: Besluitvorming door college en raad

De invoering Omgevingswet is de grootste stelselwijziging sinds de grondwetherziening van 1848: daar moet je als bestuurder bij betrokken willen zijn. Voor veel bestuurders is de Omgevingswet meer een hulpmiddel voor maatschappelijke opgaven. André van Nijkerken (implementatiecoach Omgevingswet en DSO, RIO bij VNG) geeft als voorbeeld dat de Omgevingswet gekoppeld kan worden aan het vinden van oplossingen voor droogte in de omgeving van Winterswijk. De Omgevingswet biedt kansen, maar vraagt daarvoor ook bestuurlijke betrokkenheid in de vorm van het opstellen van aanvullende kaders over bijvoorbeeld participatie.

Lees het inhoudelijk verslag.

3 september 2020: Transitiemanagement en het Omgevingsplan / Dag van de Omgevingswet - 4 oktober 2020

De Omgevingswet is een transitieopgave; een omslag in het werken in en denken over de leefomgeving. Dat vraagt ook om een andere benadering van de juridische instrumenten, zoals het omgevingsplan. Gemeenten hebben verschillende aanpakken om tot het omgevingsplan te komen. De ene gemeente kiest voor een gebiedsgerichte aanpak, de andere voor themagericht. En de volgende kiest voor een combinatie tussen die twee. De verschillende perspectieven van de gemeenten Zaanstad, Breda en Arnhem werden toegelicht tijdens de G40/G4 leerkring op 3 september en tijdens de Dag van de Omgevingswet op 8 oktober.

Lees het inhoudelijk verslag.

25 juni 2020: Financiën en structurele effecten

De invoering van de Omgevingswet heeft structurele gevolgen voor de financiële situatie van gemeenten. Bovendien betekent het uitstel van de invoering tot 2022 dat de transitiekosten hoger worden. Dit vraagt om financiële en beleidsmatige keuzes. Om gemeenten hierbij te ondersteunen heeft de VNG een model ontwikkeld dat als denkkader en werkwijze dient. Tijdens de G40/G4 leerkring Omgevingswet van 25 juni 2020 besteedden we aandacht aan de structurele langetermijneffecten van de invoering van de Omgevingswet. Gemeente Almere geeft een kijkje in de financiële gevolgen die zij in beeld hebben gebracht.

Lees het inhoudelijke verslag.

28 mei 2020: Voortgang DSO

“Als G6 zijn we blij met het uitstel van de wet”, zegt Marcel Tieman, veranderregisseur bij de gemeente Amsterdam en Utrecht. “Dat is nodig om bijvoorbeeld de digitale standaarden – een randvoorwaarde voor invoering – op tijd gereed te hebben.” Tieman gaat in op wat gemeenten nog te doen staat. Zoals het leveren van nieuwe content voor het DSO, om zo de dienstverlening per 1 januari 2022 in stand te houden. Hij benadrukt de cyclusgedachte en zoomt in op wat nodig is voor een omgevingsplan waar burgers en bedrijven wat aan hebben.

Leana Vlok en Sarah Ros (VNG) vertellen over de slag van juridische naar toepasbare regels en de vragenbomen die daarvoor nodig zijn. “Wat heeft uw gemeente aan hulp nodig om toepasbare regels te implementeren?”, vragen ze de groep. Het interbestuurlijk afstemmen van beleid en regels blijkt daarbij op één te staan. “Dat is inderdaad complex”, beaamt Vlok. “Maar ook belangrijk voor een goede dienstverlening. Het niet wenselijk dat een aanvrager voor één activiteit afzonderlijke vragenbomen moet gaan invullen. Gemeenten hebben met ketenpartners als waterschappen af te stemmen. Het ligt voor de hand om dat in regionaal werkgroepverband te doen, want waterschappen hebben al snel tien tot twintig inliggende gemeenten.” Vlok en Ros lichten een stappenplan voor het implementeren van toepasbare regels toe en hebben voor de meest voorkomende activiteiten (‘topactiviteiten’) in kaart gebracht met welke ketenpartners afstemming nodig is.

9 april 2020: Het programma en de samenhang met de andere kerninstrumenten

Met de aankondiging van het uitstel van de invoeringsdatum van de Omgevingswet, hebben overheden meer tijd gekregen om zich verder te verdiepen in de wet. Zoals op het instrument programma, waarover gemeenten nog de nodige vragen hebben. Wanneer zet ik een programma in? Hoe verhoudt een programma zich tot de andere kerninstrumenten? Sarah Ros (VNG) en Lonneke Vossen (gemeente Rotterdam) delen hun inzichten tijdens de online G40/G4-leerkring Omgevingswet op donderdag 9 april 2020.

Lees het inhoudelijk verslag.

5 maart 2020: De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) en de Omgevingswet

Net als de Omgevingswet treedt de nieuwe Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) op 1-1-2021 in werking. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Voor gemeenten zijn er bij de implementatie van beide wetten veel raakvlakken. Denk aan de consequenties voor financiën/leges, werkprocessen, het DSO en interne organisatie. Ook krijgt de bouwopgave een plaats in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Op 5 maart zoomden we in op beide wetten en de stappen die richting 1-1-2021 moeten worden gezet om ze goed te implementeren, in samenwerking met onder meer de vereniging Bouw- en Woningtoezicht Nederland (BWT).

Lees het inhoudelijk verslag.

23 januari 2020 – Omgevingskwaliteit en integraal afwegen in de omgevingsvisie

Met ‘omgevingskwaliteit’ introduceert de Omgevingswet een nieuw begrip dat ertoe doet. Een goede omgevingskwaliteit is één van de maatschappelijke doelen van de wet en het inrichten van het nieuwe adviesstelsel vraagt al vóór 1 januari 2021 om gemeentelijke actie. Reden om er in de G40/G4-leerkring bij stil te staan. Ook het maken van integrale afwegingen vanuit de omgevingsvisie komt aan bod. Rotterdam vertelt hoe zij hun visie willen gaan uitwerken en de VNG deelt samen met de gemeente Súdwest-Fryslân de uitkomsten van de praktijkproef ‘afwegingskader Omgevingsvisie’.

Lees het inhoudelijk verslag.

12 december 2019: Omgevingswet en dienstverlening

Tenminste hetzelfde niveau van dienstverleningsniveau als nu: dat is wat het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) bij de inwerkingtreding in 2021 moet helpen bieden. Gemeenten werken hard aan het behouden van dat basisniveau. In de laatste G40-leerkring van 2019 passeren goede voorbeelden de revue: van het invoeren van een burenakkoord tot het in stelling brengen van omgevingsadviseurs en ketenregisseurs.

Lees het inhoudelijk verslag.

14 november 2019: De minimale acties

Nog maar 13 maanden tot de invoeringsdatum van de Omgevingswet. De tijd begint de dringen en gemeenten moeten keuzes gaan maken en prioriteren over wat zij voor die tijd gedaan willen hebben.

Lees het inhoudelijk verslag.

10 oktober 2019: De Dag van de Omgevingswet

Lees het verslag Wat we kunnen leren van de G40-gemeenten.

5 september 2019: Participatie in de Omgevingswet

Participatie door de initiatiefnemer in de context van de Omgevingswet roept veel vragen op. Enerzijds vraagt de Omgevingswet om inspanning door de initiatiefnemer voor het organiseren van het participatieproces. Anderzijds heeft de gemeente de verantwoordelijkheid om alle belangen mee te nemen in de vergunningverlening. Gemeenten kunnen initiatiefnemers wel stimuleren om participatie aan te gaan rondom belanghebbenden van de vergunningaanvraag.

Lees het inhoudelijk verslag.

27 juni 2019: Transitiefase voor het Omgevingsplan

‘Werk aan de winkel!’ Een aansporing die planjuristen bekend in de oren zal klinken, nu de invoering van de Omgevingswet nadert. Per 1 januari 2021 geldt in alle gemeenten een omgevingsplan van rechtswege: dát gaat vanzelf. De echte onderneming is de transitie van dit tijdelijke plan naar een nieuw omgevingsplan. In de winkels van de G40-themagroep is de verbouw al in volle gang. Bijvoorbeeld in Emmen, waar ze alle verordeningen in één schap gaan uitstallen. Tijdens de verbouwing moet de winkel trouwens gewoon open blijven: aanvragen blijven binnenkomen en moeten getoetst en verwerkt. De VNG lichtte tijdens de laatste G40-leerkring Omgevingswet toe wat daarbij komt kijken.

Lees het inhoudelijk verslag.

23 mei 2019: Vergunningverlening in 8 weken

Het plot is oeroud en welbekend in de Nederlandse gemeentehuizen: er ligt een complex initiatief voor, de initiatiefnemer wil een vergunningaanvraag gaan indienen en de gemeente beraamt zich op haar positie. Nieuw is de dialoog die de gemeente aangaat en de adviserende houding, die ze haar ‘toetsgrage’ collega’s maant te nemen. En ook nieuw, vanaf 2021 althans, is het krappe tijdspad. Want zodra de initiatiefnemer zijn aanvraag indient, moet de vergunning binnen 8 weken al dan niet worden verleend.

Lees het inhoudelijk verslag.

11 april 2019: Digitaal stelsel Omgevingswet

De ontwikkeling van het Digitaal Stelsel Omgevingswet is in volle gang: een rijdende trein die koerst op 2021 en onderweg niet meer stopt. En instappen is meer dan inchecken: het vergt inmiddels een aardige aanloop om straks aan de wettelijke eisen te voldoen en het huidige niveau van dienstverlening te behouden. ‘Wat staat ons nu te doen?’ is één van de veelgestelde vragen van veel gemeenten. In de G40-leerkring Omgevingswet van 11 april 2019 hielpen Ko Mies, Marjolein Bryant en Daniël van Dijk van de VNG ze aan antwoorden.

Lees het inhoudelijk verslag.

14 maart 2019: Deregulering en het casco-omgevingsplan

Deze bijeenkomst vond plaats op 14 maart 2019. De presentaties van de sprekers zijn hieronder te raadplegen. Een inhoudelijk verslag volgt.

31 januari 2019: anders werken, invulling geven aan verandering

Het moet anders, en niet zo’n beetje! Met de invoering van de Omgevingswet veranderen regels, instrumenten en bovenal de ‘cultuur’ in het fysieke domein. Anders werken, hoe geef je daar praktische invulling aan? Die vraag stond centraal op de eerste G40-themagroepbijeenkomst Omgevingswet van 2019. En of je nou kiest voor een Escaperoom als in Breda of een Week van de Omgevingswet zoals in Emmen, de opgavegericht werkwijze van KokxdeVoogd omarmt of de voeten laat bewegen op het vloerkleed van de VNG, het devies luidt steevast: (on)gewoon doen!

Wilt u meer weten?

  • Lees hier het verslag naar aanleiding van deze bijeenkomst.