flat en stoeltje van wip

De voorbode van maatschappelijke bezorgdheid

Het verloop van maatschappelijke emoties

Maatschappelijke emoties kennen een bepaald verloop, waarbij in eerste instantie spanning en een gevoel van onvrede opbouwt in de samenleving. De oorzaken voor deze spanning kunnen uiteenlopen, variërend van te weinig werkgelegenheid, huisvestingstekort tot de komst van een pedofiel in de buurt. Na verloop van tijd neemt de maatschappelijke commotie in het algemeen ook weer af. Dit kan geleidelijk gaan, bijvoorbeeld omdat inwoners wennen aan de nieuwe situatie, of acuut vanwege een plotselinge verandering in beleid.

De druppel

Uit interviews met betrokkenen uit gemeenten waar commotie was over de komst van vluchtelingen komt naar voren dat spanningen die al langer aanwezig waren in de buurt aanleiding kunnen zijn voor maatschappelijke commotie rondom de komst van vluchtelingen. Bijvoorbeeld in Oss ontstond er in het voorjaar van 2016 maatschappelijke onrust (er werden eieren gegooid tegen een gevel, en er ging een steen door een ruit) vanwege plannen om een klein aantal statushouders in een woning te plaatsen. In de straat waar deze statushouders zouden komen wonen, bestond onder bewoners echter al langer onvrede met de gemeente. Deze onvrede was bekend bij de gemeente, maar er werd niet bewust rekening mee gehouden bij de plaatsing van statushouders.
Het opvangen van vluchtelingen in gemeenten heeft in het afgelopen jaar op verschillende plaatsen in Nederland (heftige) reacties van inwoners opgeroepen, bijvoorbeeld tijdens raadsvergaderingen. In verschillende gevallen speelde er echter al langere tijd zaken in de buurt die niets te maken hadden met vluchtelingen, maar wel spanningen opriepen in de gemeenschap. De opvang van vluchtelingen was in die gevallen als de spreekwoordelijke druppel die de emmer deed overlopen.

Maatschappelijke bezorgdheid of agressie kan daarom een gevolg zijn van andere (sociale) spanningen die al eerder in de buurt speelden. Er is met andere woorden geen grote gebeurtenis nodig om maatschappelijke bezorgdheid of zelfs agressie te doen ontstaan wanneer er al andere onderhuidse spanningen aanwezig zijn in de samenleving. Onvrede over bijvoorbeeld werkgelegenheid, de zorg in de wijk of het handelen van de gemeente op andere gebieden kan voor mensen een achterliggende oorzaak zijn voor hun reactie op de komst van vluchtelingen. Dit soort onvrede kan daarom een voorbode zijn van heftige maatschappelijke emoties.

Omgaan met onderhuidse spanningen

In het algemeen is het voorkomen van alle spanningen in een buurt niet altijd haalbaar of nodig. Veranderingen in de buurt kunnen nu eenmaal voor onrust zorgen en zolang de maatschappelijke emoties tot commotie beperkt blijven en daarmee geen belemmering vormt voor het maatschappelijk verkeer, is er voor een gemeente geen aanleiding om beleid aan te passen of maatregelen te nemen.

Vroegtijdige signalering van onderhuidse spanningen kan er echter voor zorgen dat er meer kan worden ingespeeld op de situatie in de buurt. Dit is noodzakelijk als er een ‘nieuwe’ ontwikkeling is zoals een besluit van de overheid die tot extra maatschappelijke emoties kan leiden. Het is daarom verstandig om goed geïnformeerd te zijn over wat er echt speelt in een buurt, bijvoorbeeld voordat wordt besloten tot het opvangen van asielzoekers in een buurt.

Mogelijkheden om maatschappelijke emoties zo veel mogelijk te voorkomen zijn:

  • Het plaatsen van vluchtelingen (asielzoekers of statushouders) op plaatsen waar vrij weinig spanningen zijn.
  • In buurten waar spanning heerst deze spanning benoemen en zoveel mogelijk eerst oplossen of een gewenste oplossing als compensatie inzetten.

Bronnen

  • R. van Wonderen en R. Witte (2016). Handreiking omgaan met maatschappelijke spanningen. Kennisplatform Integratie & Samenleving.
  • H. Boutellier, R. van Wonderen, I. Bakker en R. van der Gaag (2012). Contouren van sociale stabiliteit. Verwey-Jonker Instituut.
Protest