Inclusieve wijk: voorzieningen

Steeds meer mensen met een hulpvraag wonen zelfstandig. Zij krijgen steun van naasten en buren, en maken gebruik van voorzieningen in de wijk. Deze voorzieningen zijn geen vaststaand gegeven. In een wijk met veel senioren is een ander aanbod gewenst dan in een wijk met veel mensen die moeilijk kunnen lezen of een psychische kwetsbaarheid hebben. Binnen dit innovatiethema staat het organiseren van collectieve voorzieningen die aansluiten op de vraag van de wijk, centraal.

Vragen van de gebiedscoalities:

  • Welke (professioneel) aanbod is gewenst in de wijk?
  • Welke professioneel wijkaanbod is verbonden aan een fysiek centrum?
  • Wat kunnen bewoners oppakken?

We richten ons op collectieve voorzieningen in de wijk die als doel hebben: 

  • Stimuleren van ontmoeting en duurzaam contact tussen buurtbewoners; 
  • Ondersteunen van langer thuis wonen door een achterwacht of hulp bij nood.

1. Kennis uit de workshops-reeks

In de workshops behandelen we de vraag welke wijkvoorzieningen voor kwetsbare inwoners nodig zijn en het antwoord daarop door verschillende gebiedscoalities én van inspirerende voorbeelden elders.

Verschillen Eindhovense ouderen in kaart

De gebiedscoalitie Eckart/Vaartbroek in Eindhoven constateerde dat zij te weinig wist van de oudere wijkbevolking. Daarom vroeg de gebiedscoalitie aan het CBS, die via het Urban Data Center/Eindhoven samenwerkt met de gemeente Eindhoven om de kenmerken van de oudere inwoners van Eindhoven in kaart te brengen. Nu de coalitie weet wat de opgave in de wijk is, gaan ze verder met het opstellen van de wijkagenda door te bepalen welk aanbod nog nodig is en welke kwetsbare groepen nog te weinig worden bereikt met het professionele aanbod.

Ouderenhub Rotterdam

De ouderenhub in Rotterdam organiseert en brengt samenhang aan in voorzieningen in de wijk die maken dat ouderen in hun eigen wijk oud kunnen worden. Het gaat om een zogeheten zorgzame wijk, waar zorg en ondersteuning zichtbaar en nabij is. Het gaat ook om samenwerking en afstemming van professionele partijen. In de ouderenhub komen (nieuwe vormen van) wonen, ontmoeting, activiteiten, maaltijdvoorzieningen en zorg en ondersteuning samen. Andere mogelijke thema’s binnen het concept zijn de beschikbaarheid van woondiensten, vervoer en mobiliteit, Huizen en Huiskamers van de Wijk, toegankelijkheid, wijkrestaurants en maaltijdvoorziening, winkels, eerstelijnszorg (bij voorkeur ook eerstelijnsverblijf en respijtzorg).

Wijkontwikkeling van Selwerd koerst op welbevinden en gezond zijn

Om de wijkvernieuwing in de Groningse wijk Selwerd tot stand te brengen is in 2017 een coalitie voor de wijk gevormd en zijn er gesprekken met bewoners gevoerd. Al een jaar later kon een tienjarenplan worden vastgesteld, met zowel fysieke als sociale maatregelen. Voor alles wat in de wijk gebeurt, geldt dat het moet bijdragen aan het streven naar welbevinden en zolang mogelijk gezond zijn. Het Wijkbedrijf Selwerd speelt een centrale rol in de wijkontwikkeling en via Sunny Selwerd kunnen bewoners projecten initiëren en hiermee hun dromen voor de wijk waarmaken.

Krachtstation Kanaleneiland

Wonen, werken, zorg, sport en leren onder één dak. Dat is het multifunctionele gebouw Krachtstation Kanaleneiland Hier kunnen buurtbewoners hun ondernemingsplannen waarmaken: zij gaan voor op (commerciële) ondernemers van buiten. Het Krachtstation ontvangt geen subsidies maar heeft als coöperatie het gebouw van de voormalige ROC in eigendom. De bovenliggende woonunits worden verhuurd. Dit zorgt voor een vaste inkomstenbron en dat leidt tot geldstromen naar de wijk.

2. Praktijkgerichte kennis

Maatschappelijke rendement door gebiedsfinanciering in Proeftuin Ruwaard

Ruwaard is een vitale wijk waar wijkbewoners tegen lagere kosten een betere (positieve) gezondheid ervaren. De aanpak gaat uit van de wensen en vragen van de bewoners en deze richten zich niet op welke vorm van hulp of ondersteuning iemand wil, maar wat iemand wil bereiken in het leven. De proeftuin bestaat nu vijf jaar en verloopt succesvol. De Nederlandse Zorgautoriteit heeft de resultaten van de proeftuin omarmd.

Bredase aanpak Wonen en Zorg

Rijkbouwmeester Floris van Alkemade bestempelde in januari 2020 de Bredase aanpak wonen en zorg als landelijk voorbeeld van een gewenste inclusieve aanpak voor het langer thuis wonen. Breda is opgedeeld in vijftien woongebieden met elk een centrale zone waar voorzieningen van dagelijkse levensbehoeften, zorg, welzijn en wonen zich concentreren. Per gebied zijn ambities bepaald voor het levensloopbestendig wonen, de gewenste woonomgeving en het benodigde voorzieningenniveau.

Handen ineen voor langer thuis in Delft

Een goede samenwerking op het gebied van wonen, welzijn, zorg en het maken van een prettige leefomgeving is cruciaal voor het langer thuis wonen. De gemeente Delft richt zich op de verbetering en versterking van deze samenwerking. Zo’n samenwerking vraagt om werkbare afspraken tussen Delftse woningcorporaties, aanbieders van zorg en welzijn, het zorgkantoor en de gemeente Delft. Het doel is dat bewoners gemakkelijk hun eigen weg kunnen vinden in hun leefomgeving, met wat hulp wanneer dat nodig is.

3. Verdieping

Er zijn verschillende typen wijkvoorzieningen, zoals vroegsignalering, 24-uurszorg en dagbesteding. Dit onderdeel biedt verdieping per type voorziening of in werkwijzen om inzicht te krijgen in de behoefte aan deze voorzieningen. De informatie is afkomstig uit het innovatieprogramma zelf of vanuit gerelateerde projecten, zoals het experiment Weer Thuis.

Factsheet 24-uurszorg in de wijk

Steeds vaker wonen mensen met een psychische kwetsbaarheid in een eigen woning in de wijk en komen hulpverleners bij hen thuis: vooral overdag, en als het nodig is ‘s avonds, ‘s nachts of in het weekend. Deze 24-uursozrg in de wijk is dan ook een belangrijke voorwaarde voor ambulantisering.

Opzetten woonservicegebieden

Voor ouderen zijn er weinig mogelijkheden tussen zo lang mogelijk zelfstandig wonen en het verpleeghuis. Dat gat moet gevuld. Prof. George de Kam (1948), emeritus hoogleraar Volkshuisvesting en grondmarkt, pleit voor het woonservicegebied. Dit zijn buurten, wijken of dorpen waar wonen, welzijn en zorg aan elkaar zijn gekoppeld. Een wijk-, buurt- of gezondheidscentrum is vaak de spil van een woonservicegebied, en idealiter zijn voorzieningen als winkels en openbaar vervoer, hulp en zorg dichtbij huis.

Publicatie: Werkwijzen om zicht te krijgen op de opgave wonen en zorg

De woonzorgopgave verschilt per wijk en buurt. Om hier goed op in te spelen is gericht onderzoek nodig naar de vraag naar ondersteuning. In deze handreiking vindt u een bundeling van goede voorbeelden van woonzorgonderzoek in gemeenten en de vertaling daarvan in werkafspraken met partners. Wat een goede aanpak is, verschilt van wijk tot wijk.

Inzicht krijgen in opgave met de WoonZorgwijzer

De WoonZorgwijzer is een data-instrument dat zichtbaar maakt waar welke zorggroepen wonen en wat hun mogelijke zorgvraag is. Het instrument is een hulpmiddel voor gemeenten, corporaties en aanbieders van zorg en welzijn om met elkaar het gesprek over het aanbod voor wonen met zorg te organiseren. In deze publicatie vindt u uitleg over het instrument en analyse van de opgave rondom mensen met een psychische kwetsbaarheid in de gemeente Zwolle.

Samenwerkingspartners op dit kennisdossier:

  • Bureau Transitiereizen
  • Stichting InFact

Wat kunt u verder verwachten?

  • Op 22 september is de volgende bijeenkomst van het innovatieprogramma. Ook het thema ‘voorzieningen in de wijk’ levert een bijdrage. Ditmaal gaan we in op Buurtkracht, ofwel: wat kunnen bewoners zelf doen?
  • Daarnaast werkt Platform31 samen met gemeente Enschede aan een praatplaat over vraag en aanbod in de wijk. Het gaat om een geografische weergave van aanwezige voorzieningen en kenmerken van de wijk, wat als basis gebruikt kan worden voor een gesprek over de opgave in een wijk.
  • Eind van het jaar brengt Platform31 een magazine uit met achtergrondinformatie en inspirerende interviews over voorzieningen in de wijk. Thema’s die aan bod komen zijn: formele en informele zorg en ondersteuning in de wijk, vroegsignalering & preventie, 24uurszorg, werk of zinvolle dagactiviteiten en voorzieningen die bijdragen aan ontmoeting en het versterken van sociale netwerken.
Alcohol grijs