Onderzoek Governance energietransitie

De energietransitie kan niet plaatsvinden zonder actieve participatie van burgers. Zij zullen hun gedrag, woon- en leefomgeving moeten (helpen) aanpassen aan de nieuwe realiteit: een CO2-neutrale en aardgasvrije samenleving in 2050. Dat ‘moeten’ is bovendien vaak ‘willen’. Steeds meer burgers zijn gemotiveerd om eigen verantwoordelijkheid te nemen voor duurzaamheid en schone energie. Maatschappelijk eigenaarschap – voorlopig vertaald als: burgers mede-eigenaar maken van deze maatschappelijke verandering – is dus zowel een externe voorwaarde als een intrinsieke wens.

Maatschappelijk eigenaarschap

Het onderzoek Governance energietransitie geeft inzicht in de wijze waarop de overheid actief burgerschap rond de energietransitie optimaal kan ondersteunen. Het onderzoek slaat de brug tussen de wetenschappelijke analyses over participatie, de rol van de overheid in de participatiesamenleving en verhoudingen tussen burgers en anderzijds de omgang met maatschappelijk eigenaarschap in lokale projecten rond de energietransitie.
In het project onderzoeken we – aan de hand van theorie en praktijk – hoe het maatschappelijk eigenaarschap in de energietransitie eruit kan zien. De focus ligt daarbij op het thema aardgasvrije wijken en de doelgroep woningeigenaren (dus geen huurders).

Het onderzoek

We onderzoeken hoe overheden maatschappelijk eigenaarschap in relatie tot de energietransitie definiëren en wat dat betekent voor de keuzes die zij maken over het moment en de manier waarop zij burgers betrekken bij de energietransitie. Daarbij kijken we enerzijds naar de verschillende niveaus waar besluitvorming plaatsvindt (regio, gemeente, wijk) en anderzijds naar de verschillende typen burgers die rond aardgasvrije wijken in beeld zijn.

Voor het onderzoek worden interviews afgenomen met stakeholders in vier gemeenten. In elke casus verschilt de aanpak ten aanzien van bewonersparticipatie die de gemeente heeft gekozen. Ter voorbereiding op het formuleren van de vraagstelling en het vaststellen van de focus is deskresearch gedaan naar recente bestuurskundige inzichten rond het thema participatie. Ook zijn verkennende interviews gevoerd met partijen die bewoners ondersteunen bij lokale energieprojecten. Een begeleidingscommissie van deskundigen uit de wetenschap, (decentrale en rijks-) overheid en maatschappelijke organisaties heeft waardevolle input gegeven voor de focus binnen het thema.

Resultaat

Het project levert onder andere een handreiking op voor gemeenten waarin de casussen worden beschreven, met tips en valkuilen/leerpunten. Onderdeel van de handreiking is een afwegingskader, dat inzichtelijk maakt welke keuzes gemeenten over maatschappelijk eigenaarschap kunnen maken op welk niveau en op welk moment. Het afwegingskader schrijft niet voor, maar toont mogelijkheden hoe gemeenten het participatieproces kunnen organiseren: wanneer komt de burger aan zet en hoe kunnen gemeenten participatie optimaal stimuleren en ondersteunen?

Aardgasvrije wijken

Het onderzoek loopt parallel aan het project Praktijklab De lokale transitie naar gasvrije wijken, waarin gemeenten uitwisselen wat wel en niet werkt in het betrekken van bewoners bij de energietransitie. Meer informatie: