Community of practice: Circulariteit en de energietransitie

In 2050 moet Nederland aardgasvrij zijn. De energietransitie is een ingrijpende opgave die technologische, ruimtelijke en sociale uitdagingen met zich meebrengt. Tegelijkertijd staan we voor een andere complexe duurzaamheidsopgave; in 2050 willen we een volledig circulaire economie hebben bereikt. Hoe maak je slimme koppelingen tussen deze twee transities? Om tot praktische inzichten te komen, organiseert Platform31 in 2022 een serie bijeenkomsten rondom circulariteit en de energietransitie; een soort community of practice (CoP) ‘light’.

In theorie versterken de energietransitie en circulariteit elkaar. Zo leidt efficiënter gebruik van grondstoffen tot vermindering van energiegebruik. De inzet van hernieuwbare energie zorgt tegelijkertijd dat we minder afhankelijk worden van fossiele energiebronnen. Een concreet voorbeeld van circulariteit gekoppeld aan de energietransitie is het inzetten van biologische materialen als isolatie en het hergebruiken van zonnepanelen of cv-ketels. Behalve bevorderlijk, is circulariteit zelfs cruciaal om (sommige aspecten van) de energietransitie te doen slagen. Zo zijn kritieke metalen nodig voor de productie van onder andere zonnepanelen, batterijen en windturbines. Recycling en/of fors reduceren van het gebruik van deze schaarse materialen is dus noodzakelijk om ook in de toekomst hernieuwbare energie te kunnen opwekken (zie ‘R-ladder’ hieronder).

De twee transities kunnen elkaar echter ook tegenwerken. Zo zijn sloop- en bouwafvalstromen die kunnen komen kijken bij werkzaamheden voor de energietransitie vaak nog lastig te hergebruiken. Hetzelfde geldt voor nu ook voor windmolenbladen. Een andere tegenstrijdigheid doet zich voor bij het benutten van energie die vrijkomt bij afvalverbranding voor warmtenetten. Enerzijds leidt dit tot een afname van het gebruik van aardgas. Anderzijds doet het de prikkel tot recycling van afval – dan wel andere circulaire technieken hogerop in de R-ladder – afnemen. En dikker materiaal is goed voorisolatie, maar meer materiaal is niet gunstig met betrekking tot circulariteit. Kortom, er zijn dilemma’s waar we mee moeten kunnen omgaan.

r-ladder-pbl

Dat er iets te winnen valt door de twee transities te koppelen staat vast. Echter lijkt het voor gemeenten een uitdaging om deze koppeling te maken in de praktijk. Dat komt deels door de tegenstrijdigheden waarvan er enkele hierboven staan benoemd, deels door het lastig kunnen afwegen van voor- en nadelen en inschatten waar het best te beginnen. Maar ook omdat er nog een grote gedragsverandering moet plaatsvinden op het gebied van circulariteit. Ook splitsing van de opgaven binnen de ambtelijke organisatie werkt niet bevorderlijk voor het integraal oppakken van de twee transities. Wie heeft dan welke rol, binnen een gemeente en tussen bestuurslagen.

Gemeenten kunnen niet alles beïnvloeden. Wel kunnen ze circulariteit stimuleren door dit bijvoorbeeld als randvoorwaarde te formuleren bij aanbesteding of door circulaire marktplaatsen te faciliteren. Wat zijn nu de juiste momenten om de juiste vragen stellen om dit alles positief in de hand te werken? In de serie bijeenkomsten gaat Platform31 met deelnemende gemeenten kennis en ervaringen uitwisselen op dit thema. Aan welke knoppen kan er worden gedraaid, en waar liggen kansen en belemmeringen? We streven ernaar dat de bijeenkomsten gemeenten inzichten en handvatten geven voor het koppelen van circulariteit en de energietransitie.

Hoe?

We voorzien drie bijeenkomsten. In elke bijeenkomst staat een ander vraagstuk centraal. De inhoud van de sessies bepalen we aan de hand van behoeften die we met een groep kandidaat-deelnemers bespreken tijdens een inventariserende sessie. In iedere bijeenkomst stellen we daadwerkelijke praktijkcases en -vragen centraal en haken experts uit ons partnernetwerk op het betreffende deelgebied (= geïnventariseerde behoefte) aan. Details met betrekking tot onderwerpen en planning van de bijeenkomsten zullen op de Platform31 website en via andere kanalen worden aangekondigd. De serie begint op 5 juli met als onderwerp circulair isoleren. In het najaar zijn nog twee sessies. Aan welke onderwerpen het meeste behoefte is bespreken we met de deelnemers.

Voor wie?

De primaire doelgroep voor de bijeenkomsten zijn gemeenten die momenteel deelnemen aan het programma Aardgasvrije wijken en een interesse in circulariteit hebben uitgesproken. Omdat we tot inzichten willen komen die niet alleen voor huidige koplopers relevant zijn streven we naar een diverse groep deelnemers. Deelnemers die zich op uiteenlopende manieren bezighouden met circulariteit binnen de energietransitie en zich in verschillende stadia van volwassenheid bevinden met betrekking tot het integreren van de twee thema’s. Kortom, we houden ook de deur open voor gemeenten die nog minder ver zijn maar wel ambities hebben op dit vlak. Zij kunnen interesse bij ons aangeven (zie contactgegevens hiernaast).

Circulair blauw