Zoek elkaar zoveel mogelijk op

Column: Karakus in de wijk

Afstand houden. Het is een cruciale maatregel om besmetting door en verspreiding van het coronavirus covid-19 zoveel mogelijk te voorkomen. Als we echter de economische schade van deze crisis willen beperken, dient juist het omgekeerde te gebeuren: zoek elkaar zoveel mogelijk op.

In de vorige week gepubliceerde gemeenschappelijke verklaring ‘Samen doorbouwen aan Nederland’ spraken brancheorganisaties en minister Ollongren een groot aantal goede voornemens uit, waarmee zij de bouwproductie op gang willen houden. De vraag is of dat genoeg is om een volgende bouwcrisis te voorkomen. Want diezelfde brancheorganisaties zagen nog diezelfde week de kans schoon om ook hun uiteenlopende stokpaardjes te berijden en te pleiten voor bijvoorbeeld een verlaging van de btw, de inrichting van een steunfonds, beperking van de arbeidskosten of afschaffing van fiscale instrumenten als de verhuurdersheffing.

Nu is niet het moment daarvoor. Alleen al omdat het uitwerken van al die plannen en ideeën in concrete maatregelen veel te veel tijd kost. Tijd, die we absoluut niet kunnen missen. Een van de belangrijke lessen uit de vorige financiële en economische crisis is namelijk, dat er ook – en misschien wel juist – op lokaal en regionaal niveau de nodige concrete stappen moeten worden gezet. Liefst zo snel mogelijk. In 2008 kwamen we te laat in beweging, waardoor er alsnog een bouwcrisis ontstond. Dat moeten we nu met elkaar zien te voorkomen.

Veel beter is het daarom om samen op zoek te gaan naar alles wat er binnen de bestaande kaders wel mogelijk is. Smeed lokale coalities van gemeenten, marktpartijen, investeerders en woningcorporaties. En bekijk welke projecten zich het beste ervoor lenen om versneld in uitvoering te nemen. Breng concreet in kaart wat daar voor nodig is en kom in actie.

In 2008 is dat in Rotterdam ook gebeurd. Om de crisis te bestrijden werd destijds, parallel aan en afgestemd op het pakket aan crisismaatregelen van toenmalig minister Van der Laan, circa 250 miljoen euro in de gemeentelijke begroting gereserveerd om projecten toch nog van de grond te krijgen. Samen brachten publieke en private partijen in kaart waar kon worden geschoven in de planning en welke procedures konden worden verkort. Investeringscondities werden verbeterd, bijvoorbeeld door grond terug te kopen en weer in erfpacht uit te geven. Waar nodig werden bouwprogramma’s aangepast, koop omgezet in huur en vice versa.

Kortom: alles werd op alles gezet om projecten te realiseren, de lokale economie draaiende te houden en broodnodige werkgelegenheid voor de stad Rotterdam te behouden. Het lokale krachtenspel versterkte het effect van de rijksmaatregelen. En het leverde de stad Rotterdam ook nog een aantal hele mooie gebouwen op. Tegen lagere kosten dan geraamd.

Het is mijn stellige overtuiging dat ook nu, binnen de bestaande grenzen en structuren, heel veel werk te genereren is. Door bijvoorbeeld sneller te beginnen met de bouw van dat project, het onderhoud van die school eerder aan te pakken en de aanleg van dat park naar voren te halen. We hebben sterke bestuurders nodig om op lokaal en regionaal niveau partijen bij elkaar te zetten, die dat mogelijk kunnen maken. Zonder te vervallen in eindeloze, oeverloze en vooral ook tijdrovende discussies over structuren, procedures, ordening, belastingen en budget.

Voor alle betrokkenen geldt: wees niet star, maar toon de flexibiliteit die soms nodig is om een project of projecten van de grond te krijgen. Kijk naar wat er nodig is op de korte termijn om de boel in de beweging te houden, zonder de langere termijn daarbij uit het oog te verliezen. Integendeel: stel vooral ook de vraag wat we nu al kunnen doen om de doelstellingen op lange termijn binnen handbereik te brengen. Of het nu over vergroening en verduurzaming, energietransitie, klimaatadaptatie of over mobiliteit en de kwaliteit van de steden gaat.

Het klinkt tegenstrijdig. Juist in een tijd waarin iedereen wordt gevraagd om afstand van elkaar te houden, moeten overheden en markt juist inniger met elkaar in contact zien te komen om coalities te smeden en werk te genereren. Maar het is toch echt de voornaamste les uit de eerdere crises die ons land hebben getroffen: alleen door de handen ineen te slaan, komen we er sterker uit.