Werk met de schuld ook de stress weg

Column: Karakus in de wijk

Wie een problematische schuld heeft, dreigt niet zelden kopje onder te gaan in het bureaucratisch geweld, dat daarmee gepaard gaat. Hoe onschuldig de aanleiding soms ook is – een niet betaalde verkeersboete, een onterecht ontvangen toeslag of een onvoorziene naheffing – de gevolgen van een problematische schuld zijn groot en worden naarmate de tijd vordert alleen maar groter. Niet in de laatste plaats omdat de mensen die het treft er ernstig door worden aangetast. Zij raken steeds verder in de stress, nemen juist daardoor steeds vaker precies de verkeerde beslissingen en komen op die manier alleen maar meer in de knel.

Het is dus ronduit positief dat het kabinet nu in actie komt om een einde te maken aan de opeenstapeling van verhogingen bij het niet betalen van een boete of naheffing van Justitie of Belastingdienst. Daarmee behoort een belangrijke systeemfout, die al veel mensen in de problemen heeft gebracht, hopelijk binnenkort tot het verleden. Op hun beurt worden woningcorporaties, zorgverzekeraars, energieleveranciers en waterbedrijven verplicht om betalingsproblemen van hun klanten voortaan sneller bij de gemeente te melden, zodat die eerder in actie kan komen. Ook dat is een positieve ingreep, waardoor mensen uiteindelijk sneller geholpen kunnen zijn.

Maar er is nog een manier om de schuldhulpverlening effectiever te maken. Die schuldhulpverlening ‘nieuwe stijl’ richt zich ook op de rol van de werkgevers. Want hoe werkt het op dit moment? In een vooral sectoraal ingericht traject wordt een werkzoekende in een kostbaar opleidings- en bijscholingstraject van een uitkeringssituatie naar een betaalde baan geleid. Helaas wordt in dat proces amper gekeken naar de problemen die hij of zij in het dagelijkse leven ervaart. Het gevolg: iemand die in de schulden verkeert, krijgt in het beste geval een betaalde baan met uitzicht op beter, maar verkeert nog steeds in dezelfde acute stresssituatie als daarvoor. Waardoor hij dus ook veel minder positief in het werkend leven staat en ook veel minder productief voor zijn werkgever kan zijn.

Ons huidige systeem is er onvoldoende op toegerust om mensen zo snel mogelijk naar een passende baan én uit hun stresssituatie te halen. Terwijl daar de prioriteit zou moeten liggen, omdat die stress extra problemen veroorzaakt. Juist de combinatie van beide factoren moet worden aangepakt, en daarvoor is een heel andere benadering nodig: een schuldhulpaanpak met professionele coaching die uitgaat van gelijkwaardigheid en ertoe bijdraagt dat mensen weer doelgerichter gaan handelen.

Tegelijkertijd zouden de mensen ‘in de kaartenbak’ veel beter op hun capaciteiten en interesses moeten worden gerangschikt en op basis daarvan in contact worden gebracht met werkgevers waarvoor ze zouden willen en kunnen werken. Ook zou veel beter in beeld moeten worden gebracht welke problemen deze mensen in het dagelijkse leven ervaren die een volwaardig functioneren in de samenleving in de weg staan. Het wegwerken daarvan zou minstens evenveel prioriteit moeten krijgen als de toeleiding naar werk.

Mogelijk kan de werkgever de schuld van zijn nieuwe werknemer in een keer aflossen en via het salaris een betalingsregeling treffen. Het mes snijdt dan aan meer dan twee kanten. De werknemer is uit de acute financiële zorgen, wat hem gelukkiger, minder gestrest én productiever maakt. De werkgever op zijn beurt heeft er een gemotiveerd en loyaal personeelslid bij. En de gemeente kan de beschikbare middelen voor opleiding en begeleiding van werkzoekenden effectiever en efficiënter inzetten en is mede daardoor in staat om – tot een bepaald maximum – financieel borg te staan voor het risico dat de werkgever loopt als zijn werknemer de verplichtingen niet nakomt. De schuldeiser tenslotte heeft eerder zijn geld terug en is daarmee verlost van een zich in potentie nog jaren voortslepend probleem.

Zullen werkgevers bereid zijn om hierin mee te gaan? Ik ben daarvan overtuigd. Werkgevers willen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid bijdragen aan een deel van de oplossing. Daarnaast liggen er gewoon keiharde economische motieven aan ten grondslag. En dat laatste is tot op heden nog altijd de beste garantie voor succes gebleken.