Welke rol hebben raadsleden in de warmtetransitie?

Vijf tips voor raadsleden

Raadsleden hebben een belangrijke rol in de overgang naar aardgasvrije wijken die alle Nederlandse gemeenten de komende jaren inzetten. Eind 2021 moeten alle gemeenten een Transitievisie Warmte hebben vastgesteld, daarna volgen uitvoeringsplannen per wijk. Maar veel raadsleden zijn zoekende naar welke kennis zij nodig hebben en welke rol zij kunnen pakken. Daarom organiseerde Platform31, in samenwerking met onder meer het Programma Aardgasvrije Wijken, een reeks online bijeenkomsten voor raadsleden en griffiers.

Om bewoners goed te kunnen vertegenwoordigen, moeten raadsleden beter weten wat hun zorgen en ideeën zijn over de warmtetransitie. Maar wat doe je daarvoor zelf als raadslid? Wat laat je over aan gemeenteambtenaren? Daarin heb je de keuze: zelf meer doen of uitzetten bij ambtenaren. Sommige raadsleden doen zelf bijvoorbeeld een belronde onder leden. Andere bezoeken participatieactiviteiten georganiseerd door ambtenaren of gaan bijvoorbeeld in tweetallen van verschillende fracties de wijk in. Er zijn ook raadsleden die onderzoek laten doen naar de ideeën van bewoners. “Ga de wijk in, ga in gesprek”, tipte één van de deelnemers van de bijeenkomstenreeks. “Zeker op dit moment van het traject is nog niets in kannen en kruiken, behalve dat mensen van het aardgas af moeten.”

Wat hebben raadsleden nodig?

Raadsleden hebben overzichtelijke basisinformatie nodig vanuit onafhankelijke bronnen, waaronder vanuit het Rijk. Bijvoorbeeld over waarom de transitie naar aardgasvrij nodig is, welke besluiten nodig zijn, welke technische mogelijkheden (op hoofdlijnen) er zijn en welke financiële ondersteuning mogelijk is voor bewoners. Deze kennis helpt bij het gesprek met bewoners, om te achterhalen wat hun zorgen en ideeën zijn, en om besluiten te kunnen nemen. De reeks online bijeenkomsten voor raadsleden en griffiers helpt daarbij. De informatie die we hierin hebben verzameld, delen we later dit jaar. Momenteel werkt het Kennis- en Leerprogramma Aardgasvrije Wijken ook aan een infographic met antwoorden op verschillende vragen van raadsleden.

Mogelijke kaders en vragen

Raadsleden willen graag kaders stellen voor het college van BenW. Dat is best ingewikkeld, want hoe kun je daarmee voldoende sturing geven en tegelijkertijd ruimte laten aan de uitvoering? Ook zijn er nog discussiepunten en onduidelijkheden. Tijdens de reeks vertelde een deelnemer dat participatie op de eerste plaats staat; je moet niet over bewoners praten, maar met bewoners. “Ook moet helder en duidelijk zijn welke kosten/opbrengsten voor de individuele woningbezitters worden gemaakt.” Tegelijk zal er per partij een ander inzicht zijn over rechtvaardigheid. Transparantie en procedures zijn daarom essentieel, volgens een andere deelnemer.
In de reeks online bijeenkomsten is samen nagedacht over welke vragen de raad kan bespreken om tot bruikbare kaders te komen. Een aantal voorbeelden:

Vragen

  • Wat is onze visie op participatie?
  • Wat verstaan we onder ‘betaalbaarheid’?
  • Welke regierol zien we voor onze gemeente?
  • Hoe houden we onze kennis up-to-date?
  • Wanneer vinden wij de verdeling van lusten en lasten in de warmtetransitie rechtvaardig?

Kaders

  • Zorg voor transparantie over op welke manier, wanneer en waarover bewoners betrokken worden bij de warmtetransitie.
  • Geef inzicht in de betaalbaarheid van de warmtetransitie voor bewoners en wat dit hen oplevert.
  • Hoe gaat de wethouder zorgen dat van meet af aan alle wijkbewoners goede informatie krijgen?

Vijf tips voor raadsleden

Er werden ook bruikbare tips gedeeld voor raadsleden. We delen er hier alvast vijf:

  1. Geef als raad al bij de eerste stappen naar een startnotitie voor de Transitievisie Warmte aan dat je een rol wilt in het proces van de transitievisie.
  2. Start een raadswerkgroep voor de energietransitie, als daar draagvlak voor is.
  3. Bekijk dit overzicht van de het Kennis- en Leerprogramma om beter zicht te krijgen op welke regierol(len) mogelijk bij jouw gemeente passen.
  4. Voer een (benen op tafel) gesprek met de raad over jullie visie op participatie en de democratische waarden die voor jullie met name belangrijk zijn daarin. Een mogelijkheid is om vervolgens een participatienota op te stellen waarin je vastlegt aan welke democratische waarden elk proces moet voldoen. Een overzicht van democratische waarden vind je bijvoorbeeld hier in de Handreiking Participatie.
  5. Prioriteer welke kennis en informatie je nodig hebt om op strategisch niveau mee te kunnen denken, trap niet in de val om hele diepgaande (technische) kennis te willen hebben.

Op de hoogte blijven?

De reeks online bijeenkomsten over de rol van raadsleden in de energietransitie heeft Platform31 georganiseerd in samenwerking met het Kennis- en Leerprogramma van het Programma Aardgasvrije Wijken (KLP), de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, de Vereniging van Griffiers en Democratie in Actie. De opbrengsten delen we later dit jaar op de website van Platform31 en via onze samenwerkingspartners. Automatisch op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.