Verslag themabijeenkomst Wat werkt in … sturing op gemengde wijken

Datum: 22 maart 2018, 12.30-16.30
Locatie: Eigen Haard, Amsterdam

De concentratie van kwetsbare groepen lijkt in kwetsbare wijken toe te nemen, door de extramuralisering, passend toewijzen, Europese regelgeving en andere oorzaken. Veel gemeenten, corporaties en burgers uiten hierover hun zorgen. De urgentie groeit, maar de meest effectieve interventie (sloop goedkope huurwoningen en nieuwbouw van koopwoningen) wordt niet langer toegepast. Dit was de aanleiding voor de vakgemeenschap van Wat Werkt in de Wijk om in gesprek te gaan over sturing op gemengde wijken. Is de concentratie van kwetsbare groepen problematisch? En wat kun je hier als corporatie aan doen? Tijdens de themabijeenkomst van 22 maart bij Eigen Haard in Amsterdam besprak de vakgemeenschap deze vragen en wisselde ze methoden en inzichten uit.

Onderzoeksresultaten Platform31

Jeroen van der Velden (Platform31) presenteerde de resultaten van het onderzoek Sturen op gemengde wijken. De onderzoekers nemen waar dat gemeenten, corporaties en zorgpartijen zich zorgen maken over de toenemende concentraties, maar dat het instrumentarium achterblijft. Corporaties zijn steeds meer de huisvester van de ‘onderkant’. Dringende vraagstukken als betaalbaarheid, beschikbaarheid en verduurzaming krijgen prioriteit, waardoor er minder aandacht is voor sturen op menging. Daarnaast is grootschalige sloop-nieuwbouw als instrument uit zwang geraakt – zo bevestigen ook de deelnemers aan de bijeenkomst – en staan andere interventies zoals sturen via woonruimteverdeling en screening nog in de kinderschoenen.

Hoe gaan corporaties en gemeenten om met deze concentraties? De onderzoekers ontwaren onder hun gesprekspartners twee verschillende perspectieven. In het eerste perspectief wordt vastgehouden aan het bestrijden van segregatieverschijnselen. In dit perspectief is het geloof in de werking van fysieke ingrepen in de wijk overeind gebleven en worden waar mogelijk screening en sturing via woningtoewijzing toegepast. In het andere perspectief worden de concentraties van kwetsbare groepen als gegeven geaccepteerd en wordt de nadruk gelegd op het beheersbaar houden van deze concentraties door meer in te zetten op beheer, hulpverlening en betere samenwerking tussen gemeente, corporatie, zorg en welzijn.

Discussiepunten

Een van de deelnemers vraagt zich hardop af wanneer de discussie over de extramuralisering gaat beginnen: in haar ogen is deze ontwikkeling te ver doorgeslagen en draagt dit negatief bij aan overlast- en leefbaarheidsproblematiek in de wijk. Een andere deelnemer brengt in dat het ontbreken van concrete cijfers over dit probleem het opzetten van een aanpak belemmert: niemand weet precies om hoeveel ‘uitstromers’ het gaat. Corporaties hebben al moeite genoeg om hen überhaupt goed te huisvesten. Spreiden is daardoor geen prioriteit. Twee andere partners brengen hier tegenin dat hun corporaties wel degelijk sturen: de ene door gespiegeld te bouwen (huur en koop gemengd) en de andere door nauw te schakelen met de politie en kandidaat-huurders met een criminele achtergrond indien noodzakelijk een huurwoning te weigeren.

Lokale instrumenten van partners

Een van de deelnemers bracht haar methode van sturing in een aandachtswijk in als casus. De corporatie poogt in een groot kwetsbaar complex– met veel gevallen van woonfraude en huurachterstanden – een verdere concentratie van kwetsbare huishoudens te voorkomen door huurbeleid aan te passen: 50 procent van de vrijkomende woningen worden nu verhuurd net boven de huurtoeslaggrens. Dit trekt automatisch minder kwetsbare huurders. Ook worden potentiele bewoners getoetst door middel van een kredietcheck, verhuurdersverklaring en een intakegesprek. Alleen bewoners die positief uit deze toets komen, komen in aanmerking voor een woning in het complex.

Een andere partner van Wat Werkt in de Wijk vertelt over een sociale aanpak gekoppeld aan een grootschalig renovatietraject van een aantal hoogbouwflats. Voorafgaand aan de renovatie wordt de leefbaarheid en sociale kaart van de complexen opgemaakt. Normaal gesproken gebeurt dit pas later in het renovatieproces en richt de corporatie zich daarbij vooral op het identificeren van ‘renovatierisico’s’. Nu betrekt de corporatie een lokale welzijnspartij bij het renovatietraject om dit traject ook vanuit een sociale blik te kunnen bezien. Zo kunnen leefbaarheidsproblemen opgelost worden en investeert de corporatie in de zittende huurders. Ook pakt de corporatie de handhavingsrol steviger op. Zij is vaker aanwezig in het complex. Daarnaast wordt overwogen om bepaalde huurders te motiveren dan wel verplichten elders te gaan wonen. Na de renovatie wil de corporatie bewoners passend toewijzen. De renovatie wordt hiermee als aanleiding benut om niet alleen fysiek te verbeteren en verduurzamen, maar ook sociaal.

In de derde lokale casus zoekt de corporatie nadrukkelijk de samenwerking met de sociale teams van de gemeente om kwetsbare doelgroepen te kunnen huisvesten op geschikte locaties. Dit leidde tot een discussie onder onze deelnemers over de rolverdeling en verantwoordelijkheden bij het huisvesten van uitstromers uit zorginstellingen. Zowel corporaties als zorgpartijen zien graag een actieve en sturende rol van de gemeente. Daarnaast hebben corporaties en zorgpartijen soms ook verschillende belangen: moet het huurcontract op naam van de zorgpartij, of op naam van de uitstromer? Met andere woorden: wie draagt de verantwoordelijkheid voor het woongedrag? De deelnemers beschouwen de kanswoning, met een omklapcontract dat na een jaar op naam van de bewoner komt, als oplossing.

Afsluitend

De externe oorzaken van toenemende concentraties van kwetsbare groepen in kwetsbare wijken worden breed onderkend door de deelnemers. Als slotwoord bespeurt Jeroen van der Velden (Platform31) tijdens de themabijeenkomst drie reacties op deze toenemende concentraties:

  1. we accepteren concentraties niet en er zijn voldoende sturingsintrumenten voorhanden om ze tegen te gaan (de optimisten),
  2. we accepteren concentraties niet, maar het is nog onduidelijk hoe we hiermee om moeten gaan (de realisten),
  3. we moeten concentraties accepteren want de externe factoren zijn gewoon sterker, maar we vinden de trend wel ongewenst (de fatalisten).

Wat Werkt in de Wijk zet zich in om deze drie visies van professionals in de vakgemeenschap te ondersteunen. Dit doen we door het instrumentarium actief aan te bieden en door concrete interventies aan te dragen tijdens diverse themabijeenkomsten.

De winst van deze bijeenkomst is dat uit de wisselwerking tussen de onderzoeksresultaten en de input van de deelnemers een zeer helder beeld is ontstaan over de pijnpunten van concentraties van kwetsbare groepen. De omgang met uitstromers en het tegengaan van overlast zijn voor onze partners belangrijke thema’s. Zowel het sturen op spreiding van kwetsbare groepen als het beheersbaar houden van concentraties vraagt om goed doordachte interventies. De deelnemers vonden het inspirerend om over nieuwe methoden te leren en deze kritisch door te spreken.

Volgende themabijeenkomst

De volgende themabijeenkomst, Wat werkt in … vitaliseren van lokale woongemeenschappen, vindt plaats op 19 april.

Zie ook: presentatie themabijeenkomst Wat werkt in … sturing op gemengde wijken