Speelplein én waterplein door meervoudige businesscase

Met een meervoudige businesscase kun je met een enkel middel twee of meerdere doelen bereiken. Jeanita Embregts Dekkers (gemeente Halderberge) kwam tijdens een deelname aan de Waterpoort Academy in aanraking met het gedachtegoed van meervoudig grondgebruik en investeren. En in Oudenbosch zag ze een kans: het basketbalplein vernieuwen én koppelen aan de klimaatadaptatie opgave. In de tweede helft van 2020 wordt het speelplein vernieuwd en getransformeerd tot waterbuffer.

Het basketbalplein in Oudenbosch wordt momenteel weinig gebruikt en kan een opknapbeurt goed gebruiken. In de wijk wordt al werk gemaakt van de waterhuishouding. “Daarop zijn we aangehaakt”, zegt Embregts Dekkers. De afdeling riolering moest een ondergrondse leiding, die water van de vijvers naar de sloot van het waterschap brengt, vergroten omdat de capaciteit daarvan te klein werd. “Uit onderzoek bleek dat ook een bovengrondse waterbuffer de waterhuishouding van de wijk verbetert, waardoor de leiding vervangen niet nodig is. Als je dus vanuit riolering en spelen samen investeert in een waterplein, kun je samen de leefbaarheid in de wijk een boost geven en de waterhuishouding verbeteren zonder meer geld uit te geven. Zo maak je meteen zichtbaar wat de gevolgen zijn van het veranderende weer.”

Na twee jaar voorbereiding gaf het college snel groen licht voor het plan. “Eén van de opgaven was immers om pilot te doen met klimaatadaptieve maatregelen. Daar was het basketbalplein perfect voor”, zegt Embregts Dekkers. Jurgen van der Heijden van AT Osborne hielp Embregts Dekkers bij het opstellen van de meervoudige businesscase, om aan te tonen dat een eenmalige investering hier bijdraagt aan duurzaam waterbeheer, een betere waterkwaliteit, leefbaarheid en klimaatadaptatie, naast de bestaande gemeenschappelijke recreatieve functie.

Besparingen en investeringen

Het veranderende klimaat zorgt dat we steeds vaker te maken krijgen met heftiger regenbuien. Om ruimte te geven aan dat extra water in Oudenbosch, kan de gemeente Halderberge kiezen voor een grotere pijpleiding à 260.000 euro. Een waterplein voorkomt die werkzaamheden en levert extra besparingen op: de rioleringspomp hoeft minder te doen en kan op termijn vervangen worden door een kleinere pomp. Dat scheelt de gemeente zo’n 10.000 euro. Dit bespaart het waterschap ook geld, omdat het minder water uit de wijk hoeft te verwerken.
De besparingen die het waterplein oplevert, kan de gemeente nu al inzetten voor het aanleggen van het waterplein. Ook het waterschap kan daaraan bijdragen. Het waterbeheer wordt immers duurzamer omdat dit minder een beroep doet op infrastructuur, pompen en energie voor die pompen. Tegelijk moeten ook de kosten voor vernieuwing van het speelplein gedekt worden. Eventueel moet daarvoor de gemeente bereid zijn om geld dat bestemd is voor de waterhuishouding, te besteden aan leefbaarheid en welzijn.

Draagvlak creëren

Hoewel Embregts Dekkers kon inhaken op goedgekeurde plannen van de afdeling riolering, wilde het college ook draagvlak onder omwonenden zien. “Logisch, want voor hen doe je het natuurlijk. Dat draagvlak was eigenlijk het moeilijkste. Voorheen was er namelijk overlast door het plein. De angst bestond dat die overlast weer terugkomt als je het plein opknapt.” Embregts Dekkers zette design thinking in en zorgde dat alle wijkbewoners konden deelnemen in de werkgroep om het draagvlak te vergroten. “Een social designer is voor ons de wijk ingegaan en heeft samen met omwonenden een ontwerp gemaakt. We moeten nog in de laatste sessie het definitieve ontwerp presenteren, maar we gaan ervan uit dat het doorgaat.”

Opmaat voor energietransitie en smart polder

Het nieuwe waterplein kan verkoeling brengen door het onder water te zetten op hete dagen. De wateropslag helpt water zo lang mogelijk in de wijk houden en daarmee werkt de gemeente Halderberge aan een decentrale waterhuishouding en meer groen in de wijk. Daarnaast kan zo’n waterplein volgens Van der Heijden ook bijdragen aan de totstandkoming van aardgasvrije wijken. “Omdat de rioleringspomp minder hoeft te doen vanwege het waterplein, kun je deze vervangen door een pomp met extra functies. Die kan bijdragen aan de opslag van warmte en koude. Dat maakt de keuze voor een waterplein extra aantrekkelijk.” Een pompgemaal inzetten voor de opslag van warmte en koude is ook de kern van het concept ‘smart polder’. Je kunt daarbij een windmolen koppelen die duurzame energie voor de pomp levert, en die op daarvoor gunstige momenten energie kan opslaan in een verhoogd waterpeil, of in warmte in de opslag.

treden-businesscase
De treden van de businesscase, met eerst de belangrijkste maatschappelijke en economische waarden waarop (in de toekomst) voortgebouwd kan worden.

Welke budgetten aanspreken?

De gemeente Halderberge gebruikt voor de herontwikkeling van het plein 15.000 euro vanuit het budget voor leefbaarheid en welzijn. Dit kan eventueel aangevuld worden met geld dat in de toekomst verder beschikbaar komt voor extra kwaliteit zoals een winterse schaatsbaan en de trap als tribune. Eventueel kan de gemeente beslissen om het budget voor waterhuishouding aan te spreken voor de vernieuwing. Dan vloeit het geld, dat anders zou gaan naar een grotere pijpleiding, naar het waterplein. Het waterplein vormt dus een platform om diverse fysieke en sociale waarden te realiseren tegen lagere kosten dan wanneer je deze ingrepen apart realiseert. Van der Heijden: “Je kunt dus voor minder geld dezelfde kwaliteit, of zelfs betere kwaliteit krijgen.” Een overzicht van de mogelijke lagere kosten en hogere baten:

kosten-baten

Ook het waterschap kan bijdragen, vertelt Van der Heijden. Daarvoor moet je kunnen berekenen welk deel wordt besteed aan de waterhuishouding. Verder kan gemeentelijk geld vrijkomen vanuit de lagere energiekosten voor de rioleringspomp en de vervanging door een kleinere pomp op termijn. Eventueel kan de gemeente dit geld lenen bij de BNGBank. Deze bank is al betrokken bij onderzoek naar dit soort meervoudige businesscases. Ook een Europese subsidie is een mogelijkheid, zolang er geen voorwaarden gelden die een integraal project als dit waterplein in de weg staan.

Inhaken, koppelen en wachten op de landing

Wat Embregts Dekkers betreft, mag het concept meervoudig investeren vaker ingezet worden. “Ik kijk nu altijd hoe je ingrepen kunt combineren met andere zaken en taken. Ik moedig anderen aan dat ook te doen. Heb je een goed idee? Deel het! Klop aan bij andere afdelingen. En houd rekening ermee dat het soms even duurt voordat het landt bij anderen. Stuit je op tegenstand? Blijf dan niet uitleggen waarom het zo moet, maar luister naar wat anderen inbrengen als redenen om het niet te doen. Wanneer je daarop inhaakt en oplossingen daarvoor bedenkt, kom je veel verder én met draagvlak.”

Meer lezen over meervoudig investeren?

Lees ook het interview Hoe financier je een integraal plan? met Hanneke Puts (TNO) en Jurgen van der Heijden (AT Osborne).