Smallingerland kiest voor School vol Energie renovatie

Het bestuur van PCBO (Protestant Christelijk Basis Onderwijs) Smallingerland en de gemeente Smallingerland hebben de handen ineen geslagen voor een School vol Energie renovatie van een schoolgebouw in Opeinde, gemeente Drachten-Smallingerland. Deze zomer, tijdens de zomervakantie, wordt het gebouw omgebouwd tot een Nul-op-de-Meter IKC (integraal kindcentrum), met een goed binnenklimaat en weinig onderhoudskosten. En dat alles gecombineerd met een verfraaiing van het uiterlijk van het gebouw. Yvonne Hofstee van de gemeente en Albert-Jan Tiemens van het bestuur PCBO lichten hun keuzes en hun samenwerking toe.

“Wij hebben hele korte lijntjes met elkaar”

De eerste ideeën om de school duurzaam aan te pakken ontstonden door een gesprek met Green Deal Scholen. In eerste instantie wilde de gemeente zelf aan de slag, maar dat viel tegen. “We wilden echt iets nieuws doen, maar we kregen dat zonder begeleiding niet van de grond. Daar was het te nieuw voor,” zegt Yvonne, "Maar toen we binnen School vol Energie verder gingen, ging het heel snel. "Schoolbestuur en gemeente trekken in deze pilot vol vertrouwen en zeer ontspannen met elkaar op. “Wij draaien meer van dit soort trajecten en hebben inmiddels zeer korte lijntjes met elkaar,” zegt Albert-Jan. Yvonne: “Al tekent de gemeente formeel de contracten, wij zijn echt samen de ‘bouwheer’ van het project. Ik ervaar onze samenwerking als uniek. Wij leggen geen dingen op en willen het niet beter weten. Wij zijn van: samen kom je veel verder.”

“We komen er wel uit”

De renovatie kost vanwege de aanpassingen voor Nul-op-de-Meter (NOM) meer dan normaal. De gemeente neemt die kosten voor haar rekening. Het schoolbestuur betaalt de gemeente vervolgens een vergoeding ter grootte van de besparing die het bestuur heeft. Deze besparing zit in het feit dat door de toegepaste materialen de onderhoudskosten omlaag gaan en er vrijwel geen kosten zijn voor elektriciteit.
Niet alle risico’s, zoals die van dalende leerlingenaantallen zijn afgedekt. Yvonne: “Daar komen we dan echt wel samen uit.” Volgens Albert-Jan moet je de risico’s ook weer niet overdrijven. “Die onzekere leerlingenaantallen heb je sowieso. Dat risico loop je bij alles wat je doet. En dan hebben wij hier in regio zelfs nog met krimp te maken! Scholen in de Randstad zouden dit risico echt niet zo zwaar moeten nemen.” Yvonne: “Er zijn factoren die je niet van tevoren kunt weten. Dat is gewoon zo. Als je volledige zekerheid wilt, kan zoiets als wij doen niet.”

PCBO-Smallingerland-School-vol-energie

“Je bouwt geen scholen meer”

Het uiterlijk van de school blijft behouden, de vertrouwde uitstraling voor het dorp blijft dus. Yvonne: “Wij dachten eraan om een schil om de school heen te bouwen, maar het bouwconsortium gaat juist van binnenuit werken.” De renovatie brengt het gebouw naar Nul-op-de-Meter. Om dat voor elkaar te krijgen worden de noodlokalen afgebroken en komt er een stukje nieuwbouw bij. “Dat is nodig om tot NOM te komen,” zegt Albert-Jan, “En om de kinderopvang en het peuterspelen te huisvesten. Je bouwt tegenwoordig geen scholen meer, maar IKC’s . De kleintjes krijgen een vleugel en verder houden we vast aan schoollokalen. Je hebt een bepaalde mate van rust nodig: sommige kinderen gaan onderdoor aan een te open omgeving. Wel krijgen we een leerplein en wat meer ruimte in de gangen.”

“Het kan niet op de automatische piloot”

Het ontwerpen probeert de gemeente zoveel mogelijk aan de toekomstige gebruikers over te laten, al denkt Yvonne door haar kennis en ervaring met nieuwbouw natuurlijk wel mee in het ontwerpproces: “De kennis over wat er moet gebeuren ligt bij school, kinderopvang en peuterspelen. Daar willen wij geen stempel op drukken.” “Die partners brengen ook verschillende eisen aan het ontwerp met zich mee,” licht Albert-Jan toe, “Zo kent kinderopvang bijvoorbeeld heel specifieke regelgeving.” Bestuur en gemeente hebben de partners zo veel mogelijk bij het project betrokken. Toch hoorde Yvonne dat mensen het gevoel hadden te weinig over het project te horen. “Mensen vonden dat het heel traag ging. Maar achter de schermen hadden wij het er heel druk mee. Echt innoveren kan niet op de automatische piloot, daar moet je je hoofd bij houden.” Albert-Jan: “Zo’n proces vraagt veel aan extra overleg. Het is niet makkelijk, omdat het een heel ander soort opdrachtgeverschap van je vraagt. School vol Energie zat voor ons letterlijk en figuurlijk net iets te ver op afstand om daar bij te helpen.” Aan de andere kant vinden ze het in Smallingerland volgens Albert-Jan wel leuk om niet de makkelijkste weg te kiezen: “Het is pionieren met elkaar. We zijn een tikje eigenwijs en kijken graag naar de grens van wat er mogelijk is op het gebied van duurzaamheid, milieu, de uitstraling van het gebouw, enzovoort.”

“Het is van de zotte dat dit stopt!”

De renovatie gaat er komen, dus de pilot is geslaagd, maar het programma School vol Energie is inmiddels gestopt. Albert-Jan kan daar niet bij: “We zitten in een energietransitie, het hele land moet van het gas en dan stop je met dit soort initiatieven? Alleen al het feit dat de gemeente nu leent van BNG is onhandig, logischer zou zijn dat het ministerie het betaalt en dan minder bijdraagt aan materiële instandhouding. Er moet nog zoveel gebeuren op het gebied van duurzame energie, maar wij ervaren eerder tegenwerking dan medewerking. Waarom werken bijvoorbeeld OCW en EZ niet samen om dit soort programma’s te steunen? Dat kan heel eenvoudig, met betere regelgeving en wat extra middelen. Het is echt een gemiste kans dat School vol Energie stopt.”

PCBO-Smallingerland-School-vol-energie-2