School vol Energie renovatie: "Zelfs als de stimulerende factoren er niet zijn, zijn er kansen"

Toekomstbestendige, energieneutrale en gezonde basisscholen. Dat is volgens School vol Energie een haalbare kaart voor de vele verouderde basisschoolgebouwen in Nederland. In dit programma is een renovatiestrategie ontwikkeld die wat kosten betreft kan concurreren met nieuwbouw. Met dit concept wordt de school in korte tijd, buiten lestijden, gerenoveerd naar energieneutraal en gezond en zijn prestatie, beheer en onderhoud zeker twintig jaar gegarandeerd.

Vier consortia, van ontwerp- en bouwpartijen, hebben proposities ontwikkeld voor een specifiek type naoorlogse schoolgebouwen en staan klaar om die ‘op maat’ aan te bieden. Vier schoolbesturen en gemeenten onderzoeken met elkaar nieuwe vormen van samenwerken. Nu het programma in 2018 wordt afgerond, maken de experts van School vol Energie de balans op. In zeven brieven presenteren zij, ieder vanuit de eigen expertise, de belangrijkste lessen aan schoolbesturen, gemeenten, financiers, ontwerpers, bouwers en andere professionals in Nederland. Jim Teunizen – hij verbindt vastgoed, duurzaamheid en financiering tot kansrijke concepten – richt de vierde brief aan schoolbesturen.

Beste schoolbesturen,

Vervangende nieuwbouw is traditioneel de standaard aanpak voor verouderde schoolgebouwen. De kosten daarvoor worden gedekt met gemeentelijke gelden. Voor een renovatie, zoals wij voorstellen met School vol Energie, ligt die bijdrage van de gemeente substantieel lager en wordt een groot deel door het schoolbestuur zelf betaald. Die investering wordt gedekt door besparingen op energiekosten en onderhoud. Daarvoor gaan school en gemeente langdurige (minstens 20 jaar) contracten aan met een marktpartij. Het is begrijpelijk dat schoolbesturen en gemeenten dat concept spannend vinden, want wat gebeurt er als in die twintig jaar de leerlingenaantallen zeer sterk teruglopen? Het antwoord is nog niet eenduidig te geven. Wel is duidelijk dat met de School vol Energie renovaties meer kinderen op korte termijn in een gezonde, energiezuinige en passende school worden gehuisvest, dan wanneer we gefaseerd alle scholen van nieuwbouw voorzien.

Daarom wilden wij anders kijken naar de kasstromen: waar zitten mogelijkheden voor financiële dekking? Onder welke voorwaarden kunnen welke budgetten worden aangesproken? De voornaamste inkomstenbron van scholen zijn de MI-vergoedingen (materiële instandhouding). Vanzelfsprekend gaat het grootste deel daarvan naar het primaire proces, maar een deel is ook bestemd voor reserveringen voor binnen-, buiten- en groot onderhoud en energiekosten. Na een School vol Energie renovatie vervallen onderhouds- en energiekosten: de prestatie van het gebouw wordt gegarandeerd via een langdurige samenwerking met de renoverende partij. De financieringslasten kunnen dus gedekt worden uit die besparing.

In ons rekenmodel zijn verschillende kasstromen opgenomen die invloed hebben op de haalbaarheid van de businesscase. Reserveringen uit het verleden zijn een goede bron, maar dat heeft lang niet iedere school. De MI-vergoeding contant maken gedurende 20 jaar of langer, levert een aanzienlijke investeringsruimte op. Met het ministerie van OCW is inmiddels over het investeringsverbod gesproken en zijn de condities gecreëerd om toch te investeren vanuit de MI in renovatie. Ook hebben we verschillende financiers gevonden die een bij het concept passend aanbod willen doen.

Ook is er aandacht voor risico’s, waarvan de variabiliteit van de MI-vergoeding het meest prominent is. Dat risico is eenvoudigweg niet met zekerheid te voorspellen. Daarom hebben we in ons rekenmodel twintig risicofactoren opgenomen die de businesscase beïnvloeden en daar de bijbehorende beheersmaatregelen bij benoemd. Een gevoeligheidsanalyse maakt inzichtelijk wat de impact van diverse gebeurtenissen en factoren is op de netto contante waarde van de kasstroom. En daarmee de investeringsruimte vandaag de dag. Denk bijvoorbeeld aan de energieprijsontwikkeling, de Londo-index en wijzigingen in leerlingaantallen en/of het aantal groepen. Als resultaat kun je dan verschillende scenario’s ontwikkelen, van defensief tot progressief. Kansrijke situaties zijn scholen die zelf reserveringen hebben gedaan of gemeenten met programmabudgetten voor de aanpak van schoolgebouwen. Maar ook als die stimulerende factoren er niet zijn, zijn er kansen. Die liggen voornamelijk bij schaalvergroting.

Het programma School vol Energie loopt af. Maar u kijkt als schoolbestuur over dat programma heen de toekomst in. Bundel de krachten en stel gezamenlijk een vraag aan de markt. Zo kun je samen de scherpe kanten van de risico’s wegnemen, krijg je aantrekkelijke financieringsarrangementen en kan de markt door de schaalgrootte een innovatief en scherp aanbod doen. Een regio is een perfecte maat voor zo’n gezamenlijke vraag. Zo kunt u een toekomst realiseren die bestaat uit huisvesting die duurzaam is, gezond is voor kinderen en medewerkers, zeer lage exploitatielasten heeft en geheel past bij de veranderende onderwijsvisie.

Jim Teunizen

Meer informatie

School vol Energie is een onderdeel van de Green Deal Scholen. Het programma wordt uitgevoerd door onafhankelijk opererend team van adviseurs onder regie van Platform31.

Jim Teunizen verbindt vastgoed, duurzaamheid en financiering tot kansrijke concepten. Voor School vol Energie ontwikkelde hij mede de businesscase met financieel rekenmodel en begeleidde hij pilots binnen het programma.