“Oefenen, oefenen, oefenen”: gemeenten leren werken met de Omgevingswet

Verslag G40 / G4 – leerkring Omgevingswet, 10 december

Van fouten maken leer je. Het doorvoeren van veranderingen gaat niet altijd in een keer goed. Maar door te reflecteren op je fouten, meer te oefenen en ervaringen op te doen, kunnen grote stappen gemaakt worden. De Omgevingswet is een veranderopgave waarin veel geleerd wordt. De afgelopen jaren hebben de programmateams Omgevingswet al veel kennis en ervaring opgedaan met werken onder de Omgevingswet. Maar hoe zorg je dat de hele organisatie werkt in de geest van de Omgevingswet? Tijdens de digitale G40/G4 leerkring Omgevingswet op 10 december deelden experts en gemeenten hun ervaringen.

Al een aantal jaar zijn we op pad met de Omgevingswet. Zonder dat deze is ingevoerd wordt er al veel kennis opgedaan door in de geest van de wet te werken. Voor de programmateams is de vraag nu ook steeds urgenter hoe deze kennis bij de rest van de organisatie kan gaan landen. Welke manieren van leren zijn er? En hoe krijg je de organisatie bewust van de noodzaak van de verandering. Het informatiepunt Omgevingswet, de gemeente Tilburg en de gemeente Alphen aan den Rijn gaan hierop in.

Informatiepunt Omgevingswet als centrale verzamelplaats voor kennis

“We moeten gewoon aan de slag”, aldus Linda van Berkel, senioradviseur Omgevingswet bij Aan de Slag met de Omgevingswet. De website van het informatiepunt Omgevingswet is ingedeeld op verschillende onderwerpen. Per thema is te zien wat de veranderingen zijn en wat nieuw is. “Dit gaat over thema’s van wetgevingsproducten tot handleidingen, de website geeft een compleet overzicht”, licht Van Berkel toe. Ook staan op de website van het informatiepunt Omgevingswet vele oefeningen en casussen om mee aan de slag te gaan. “Deze oefencasussen zijn op verschillende niveaus en per bedrijfstak beschikbaar zodat er gericht geoefend kan worden”, vertelt Nico Haselager van het informatiepunt. Gemeenten geven aan graag een webinar of instructievideo te willen hebben over hoe de website werkt voor collega’s van andere afdelingen.

Leren binnen de veranderopgave in Tilburg

‘Leren door te werken’ is het motto van Myrian Hollegien, organisatieadviseur bij gemeente Tilburg. Zij licht toe hoe het programmateam Omgevingswet de veranderopgave binnen Tilburg aanvliegt. “Het uitgangspunt daarin is dat men 70 procent leert door te weken, 20 procent leert via coaching en feedback en 10% door middel van trainingen en cursussen.” Om die reden is het Tilburgs Leerhuis opgezet. Hierin wordt zoveel mogelijk geoefend door bijvoorbeeld het initiëren, organiseren en participeren in pilots. Ook wordt actief ingezet op het op elkaar aan sluiten van opgaven. Hierin wordt samengewerkt en is er een continue leeraanpak waarin veel ruimte is voor reflectie. Ten slotte heeft het Tilburgs Leerhuis de regie op opleidingen. Er is een integraal opleidingsplan met trainingen voor de gehele keten over vaardigheden, kennis en bewustwording.

Binnen het programmateam Omgevingswet en aansluitende projecten is er een continue leeraanpak. Hierin worden drie ordes van leren onderscheiden. Hollegien legt uit: “De eerste orde leren is de uitvoering (een fietsband plakken). De tweede orde leren is beleid maken (het steentje uit de fietsband halen). De derde orde leren is de systeemverandering (de straat vegen). Met behulp van logboekjes, ontwerpsessies en leersessies maken de medewerkers kennis met de verschillende ordes van leren.”

1e-3e-orde

Leren in de beleidscyclus in Alphen aan den Rijn

“De eerste stap is de bewustwording van mensen in de organisatie dat er iets nieuws onder de zon is. Maar zie daar maar eens tijd voor vrij te krijgen, zeker in de huidige corona-omstandigheden is dat niet eenvoudig”, stelt Peter Commissaris, programmamanager Omgevingswet bij gemeente Alphen aan den Rijn. Anders werken onder de Omgevingswet betekent ook anders naar de fysieke leefomgeving kijken. “De leefomgeving moet bekeken worden vanaf bovenaf, inclusief andere disciplines zoals luchtkwaliteit. Tegelijkertijd is het ook belangrijk om in te zoomen, op straatniveau, wat gebeurt daar, en wat doet dat met het groter geheel in de stad”, stelt Commissaris.

buiten-binnen-omgevingswet

Deze andere manier van denken wordt meegenomen tijdens het werken in de beleidscyclus in Alphen aan den Rijn. Door meer vanuit de beleidscyclus te werken in plaats van in de waan van de dag kan de nieuwe manier van werken doorvertaald worden naar de praktijk. Dit begint met bewustwording en het definiëren van de verschillen tussen de manieren van werken. “Het is belangrijk om de opgaven te bespreken en op welke manier deze handvatten kunnen bieden voor andere opgaven”, aldus Commissaris. Om dit te kunnen praktiseren werkt de gemeente opgavegestuurd en zijn er nieuwe overlegstructuren zoals ketenoverleggen tussen teamleiders opgesteld. Dit klinkt eenvoudig, maar ook in Alphen aan den Rijn liep dit soms stroef: “soms ontstond er een strijd tussen sectorale visies. Leren gaat stapje voor stapje, maar door te praten over hoe de organisatie gebaat is bij het nieuwe werkende stelsel, worden de mensen samengebracht.”