Meten voortgang aanpak en resultaten Groningen gezondheidsachterstanden

In gesprek met Els Bruinewoud, Marieke Zwaving en Marcel Seubring, gemeente Groningen

Veel gemeenten zijn bezig met het terugdringen van gezondheidsachterstanden. Het goed blijven volgen van de voortgang van die aanpak zorgt voor belangrijke informatie. Het levert resultaten op, in cijfers of verhalen, die laten zien wat de opbrengsten van de aanpak zijn en of het de gewenste effecten heeft. Je krijgt daardoor inzicht in wat het oplevert, voor de organisatie, inwoners en samenwerkingspartners. Els Bruinewoud, adviseur gezondheid, Marieke Zwaving, concernadviseur strategie en programmamanager Gezonde Stad, en Marcel Seubring, adviseur monitoring en informatie, vertellen hoe de gemeente Groningen dit aanpakt.

De kern van het Groningse gezondheidsbeleid

“In Groningen willen we de sociaaleconomische gezondheidsverschillen tussen wijken en groepen inwoners verkleinen en het aantal gezonde levensjaren vergroten. We steken ons gezondheidsbeleid zo breed mogelijk in en beschouwen het verbeteren van de gezondheid van onze inwoners als een sociale, fysieke en economische opgave. Zes kernwaarden staan voor ons daarbij centraal: actief burgerschap, bereikbaar groen, actief ontspannen, gezond verplaatsen, gezond bouwen en gezonde voeding. Ze zijn ook een belangrijke referentie voor het monitoren en evalueren van onze aanpak. De nieuwe aanpak betekende ook een andere manier van sturen; minder sectoraal en meer gebiedsgericht, meer vanuit het perspectief van de wijk en zijn inwoners. Hiermee bouwen we voort op onze sterke Groningse traditie van wijkgericht werken.”

Betrokkenen bij de opzet en uitvoering van het beleid

“We hebben nauw samengewerkt met de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en de Hanzehogeschool voor het opzetten van ons gezondheidsbeleid 2018-2021. Bij de uitvoering werken we nu ook met veel andere partners samen, zoals bewoners, WIJ-teams, professionals in de wijk, scholen, kinderopvang, het Healthy Ageing Network Northern Netherlands en het Martiniziekenhuis.”

Praktijkvoorbeeld van de nieuwe aanpak

“In de wijk Selwerd werken we met bijvoorbeeld bewoners en corporaties samen aan een nieuwe vorm van wijkvernieuwing. Het is een naoorlogse wijk met een verouderde woningvoorraad, weinig sociale samenhang en veiligheidsproblemen. Veel bewoners leven hier in armoede en/of hebben stress en gezondheidsproblemen. Met bewoners is het wijkplan Sunny Selwerd gemaakt, met als inzet gezond blijven, meedoen, betaalbaar en duurzaam wonen en een veilige en aantrekkelijke leefomgeving. Nu werken we aan de verbetering en verduurzaming van de woningvoorraad, meer ruimte voor wandelaars en fietsers, aantrekkelijk groen, gezonde voeding en een veilige verkeerssituatie en leefomgeving. Ook kijken we naar mogelijke versterking van de ontmoetingsfuncties in de wijk in samenwerking met bestaande wijknetwerken zoals het wijkbedrijf, de Vensterschool en de woonzorglocatie de Es. Binnen het wijkbedrijf Selwerd ontwikkelen bewoners ideeën voor de wijk en voeren ze allerlei projecten uit. Onze ambitie is dat iedereen in Selwerd over tien jaar erop vooruit is gegaan.”

Beschikbare data

We hebben heel veel data over de stad. Op stadsniveau hebben we een nieuwe monitoringstool het Kompas van de Stad; je vindt er zo’n 250 indicatoren vanuit verschillende terreinen. Als je wilt, kun je inzoomen op een wijk en wijken met elkaar vergelijken. Voor gezondheid kun je bijvoorbeeld kijken bij kwaliteit van leven en gezondheid, en dan krijg je data over opgroeien, meedoen, rondkomen en gezondheid te zien. Data uit deze monitor kunnen we gebruiken voor een evaluatie of ze kunnen het begin zijn van een politiek of beleidsinitiatief.

Bepalen of de aanpak werkt en wat is de rol van data daarin is

Onze ambitie is om meer op basis van data te sturen. Daar werken we wel aan samen met onze kennisinstellingen en met de Aletta Jacobs School of Public Health van de RUG, een nieuw kennisplatform en netwerkorganisatie.

Onze wijkgerichte benadering betekent dat de aanpak per wijk verschilt. We willen nu inzicht krijgen in de werkzame elementen in iedere specifieke wijk. We bepalen nu met de Aletta Jacobs School welke indicatoren ons in staat gaan stellen om ons beleid effectief te meten, te evalueren en valideren. Daarin komen ongetwijfeld een aantal indicatoren van het Kompas terug, maar ze zullen dan passen bij de kernwaarden en concrete doelen van een wijkaanpak, zoals de specifieke aanpak in Selwerd.” Maar we beperken ons niet tot cijfers, want het duiden van die cijfers is minstens even belangrijk. Dat doen we bijvoorbeeld door in gesprek te gaan bewoners en professionals in de wijk.”

Tips voor gemeenten

“De voortgang van de aanpak en resultaten meten doe je op verschillende niveaus: van de stad, een programma, een project… Er is sprake van een gelaagdheid en elke laag heeft eigen doelen. Bepaal daarom eerst op welk niveau je wilt monitoren en stel het doel scherp waarom je iets wilt meten, bepaal vervolgens hoe je dat gaat meten en bedenk hoe je de uitkomsten gaat waarderen. Zorg ook dat monitoring en evaluatie goed verankerd is in de gemeentelijke organisatie met voldoende middelen en capaciteit. En zorg dat de gemeentelijke organisatie en het gemeentebestuur op één lijn zitten. Is dit niet zo, dan is de kans groot dat de informatie die je verzamelt straks zijn doel mist en dat juist nieuwe vragen ontstaan.”

Meer informatie

Lees meer over de aanpak in de wijk Selwerd in het artikel Wijkontwikkeling van Selwerd koerst op gezond en gelukkig (Stedelijketransformatie.nl).