Maatschappelijk rendement door gebiedsfinanciering voor de proeftuin Ruwaard - Oss

Interview met Frank van Putten, BrabantZorg, regiomanager Oss

Ruwaard is een vitale wijk waar wijkbewoners tegen lagere kosten een betere (positieve) gezondheid ervaren. De proeftuin bestaat nu vijf jaar en verloopt succesvol. De Nederlandse Zorgautoriteit heeft de resultaten van de proeftuin omarmd.

Van groot denken, klein beginnen

De proeftuin is ontstaan doordat enkele oud-bestuurders, waaronder een wethouder en corporatie- en zorgbestuurder, elkaar vonden in een gezamenlijke droom. Twee jaar lang hebben zij verkennende gesprekken gevoerd over hoe een gezamenlijke aanpak er idealiter anders uit moest komen te zien. In aanloop naar de decentralisatie in de zorg, was de tijd rijp om van start te gaan. Besloten werd een aanjager aan te stellen.

Aanjager Bart Bakker heeft zichzelf vanaf het begin gepositioneerd als kwartiermaker voor de samenwerking in de wijk. Hij kwam in 2016 als onafhankelijke procesmanager in dienst bij de stuurgroep die bestaat uit 12 bestuurders. Vanuit die onafhankelijke rol liet hij zich niet langer leiden door de indicaties, de bureaucratische systeemwereld en de bestaande opgeknipte financieringsprikkels. Hij zocht naar oplossingen die werken en waar mensen wat aan hebben. Eén van deze acties was dat hij de meest ingewikkelde casussen direct oppakt en samen uitzoekt hoe het veel beter kan. Dit leverde snel verrassende resultaten op voor cliënten en hun omgeving.

Aansprekende samenwerkwijze, simpel en toch bijzonder

Binnen de proeftuin Ruwaard is een aansprekende manier van samenwerken ontwikkeld die eigenlijk heel simpel lijkt, maar grote consequenties heeft voor de manier van werken met mooie resultaten. De Samenwerkwijze gaat uit van vragen en wensen van mensen in de wijk. In een persoonlijk gesprek worden consequent de volgende drie vragen gesteld:

  1. Wat zijn jouw doelen en waar wil jij naartoe werken?
  2. Wat kun jij betekenen voor jezelf en voor een ander?
  3. En wat heb je daarvoor nodig?

De vragen gaan niet over welke vorm van hulp of ondersteuning iemand wil, maar wat iemand wil bereiken in het leven. Op basis van de antwoorden worden de juiste partijen gezocht om met elkaar het gesprek aan te gaan. De professionals gaan samen met mensen in hun eigen huis in gesprek. Soms schuiven er tijdens zo’n Multidisciplinair Overleg (MDO) thuis wel 10 mensen aan.

De Samenwerkwijze vraagt om een andere manier van denken, doen en organiseren van wijkbewoners, professionals én hun organisaties. Door deze aanpak staat de vraag van de wijkbewoner centraal en niet het aanbod van instanties. Oplossingen passen vaak dus niet helemaal (of helemaal niet) binnen het huidige aanbod dat organisaties bieden. Het vraagt om maatwerk. Professionals werken hierdoor lang niet altijd volgens de ‘standaard’ werkwijze van hun organisatie. Ook worden vaak oplossingen gevonden buiten de professioneel georganiseerde zorg.

proeftuin-ruwaard

Andere mooie resultaten van de proeftuin

Ook op andere terreinen zijn mooie resultaten behaald. Inmiddels is Ons Huis van de Wijk met 300 bezoekers per week een levendige plek waar mensen elkaar ontmoeten of deelnemen aan één van de activiteiten. Daarnaast ontwikkelt het zich tevens als leer- en ervaringsplek waar wijkbewoners tijdelijk en laagdrempelig voor hen nieuwe rollen kunnen invullen. Denk aan de rol van schoonmaker, gastvrouw of gastheer. Het doel is om mensen die (soms al lang) zonder werk of andere bezigheden thuis zijn, te helpen de stap te zetten naar activiteiten en mogelijk op termijn vrijwilligers- of betaald werk. Ook hebben mensen inmiddels betere toegang tot informatie bij vragen rondom vrijwilligerswerk, regulier werk en beschutte werkplekken. In plaats van toeleiding via 70 mogelijke kanalen, zijn er nu vier ingangen waar men zijn/haar eerste vraag kan stellen en men in één keer goed wordt doorverwezen.

Multidisciplinair overleg thuis draagt bij aan welbevinden van mensen en lagere kosten

Eind 2018 hebben er 400 van de eerder genoemde multidisciplinaire overleggen thuis plaatsgevonden. Ook zijn er ruim 40 geanalyseerd. Na analyse van de bestaande casussen mensen die al vóór de proeftuin regelmatig met allerhande gemeentelijke en zorginstanties te maken hadden) blijkt dat het ‘ervaren welbevinden’ gestegen is van een 3,5 als gemiddeld rapportcijfer tot boven een 8.Bij de herhaalmetingen werd zelfs een 8,5 gegeven.

Mensen hoeven hun verhaal niet langer zes keer aan verschillende instanties te vertellen. Ook de vraag ‘welke organisatie doet nu wat?’ en het langs elkaar heen werken van instituties, valt grotendeels weg. Omdat bewoners standaard bij het overleg zitten, worden bovendien allerlei privacy-issues omzeild. Als iemand en zijn of haar netwerk er bij zit, kun je veel meer bespreken. Lastige vragen zijn soms ineens wel redelijk makkelijk te beantwoorden. Het netwerk speelt daar vaak een rol in. Er kunnen direct afspraken worden gemaakt en naar oplossingen worden toegewerkt. Door dit soort effecten stijgt niet alleen het welbevinden, maar gaan – collectief gezien – de kosten ook omlaag. Het motto is nu: “We werken collectief, tenzij …”.Alles bij elkaar leidt deze werkwijze tot een betere zorg tegen lagere kosten en veel meer tevreden mensen.

Gebiedsfinanciering stimuleert creatieve oplossingen en doelmatige inzet middelen

Sinds 2018 werkt Proeftuin Ruwaard met één wijkbudget. Door de gebiedsfinanciering hoeven professionals niet te denken vanuit hun eigen organisatie of het zorgsysteem. De hoeveelheid werk om een beschikking te krijgen, de administratieve last of het vaststellen van het aantal uren is weg. Wijkprofessionals beslissen zelf hoe zij het budget inzetten. De organisaties leveren de zorg voor het afgesproken budget. Als er financiële voordelen worden behaald, bijvoorbeeld door actievere wijkbewoners, meer preventieve en collectieve activiteiten en een efficiëntere werkwijze, dan wordt het geld dat ‘overblijft’ evenredig verdeeld over de wijkbewoners, gemeente en de aanbieders. Wel met de belofte dat het geld ten goede komt aan de gezondheid van de wijk.

Actie-leren als basis om samenwerking en resultaat levendig te houden
Kenmerkend voor de proeftuin is dat er een leernetwerk is opgezet. Naast leersessies, wordt er een jaarlijkse leergeschiedenis opgesteld en zet men de methodiek ‘snelkookpan’ in om effectief tot nieuwe oplossingen te komen. Ook bieden ze anderen de gelegenheid van hun ervaringen te leren, bijvoorbeeld door op de website: https://www.proeftuinruwaard.nl/ veel te melden over hun werkwijze en de mogelijkheid tot werkbezoek.

Micro-analyses

Het maatschappelijk rendement van de Osse Samenwerkingswijze wordt gemeten door de zogeheten micro-analyses. De eerste resultaten tonen significant aan dat bij bestaande casussen sprake is van een kostenbesparing en dat bij nieuwe casussen door vroegtijdig (relatief goedkopere) zorg en ondersteuning in te zetten, hogere maatschappelijke kosten worden voorkomen. Van de 42 casussen werd bijvoorbeeld zes keer voorkomen dat mensen in een verpleeghuis terechtkwamen (bijvoorbeeld door aanschaf van een traplift, aanpassing in huis, personenalarmering of inzet dagbesteding of thuiszorg). In zeven van de casussen werd voorkomen dat mensen gebruik moesten maken van de maatschappelijke opvang, bijvoorbeeld door de mogelijkheid te bieden dat iemand kan verhuizen of door inzet van ambulante begeleiding.

Unieke maatwerkaanpak breidt zich op organische manier verder uit in Oss en omgeving

De unieke maatwerkaanpak in Ruwaard, ook wel ‘Osse Samenwerkingswijze’ genoemd, wordt op dit moment uitgebreid naar andere gebieden in Oss. De bedoeling is dat dit op een natuurlijke manier (organisch) gaat verlopen. De Nederlandse Zorgautoriteit heeft de resultaten van de proeftuin omarmd. Zij wil verbreding naar 13 gemeenten in deze gezondheidsregio.

Meer informatie

• website van proeftuin Ruwaard
• samenvatting van de Osse Samenwerkingswijze (pdf)