Leren van pioniers over verbinding armoede, schulden & gezondheid

Interview met Annette Duivenvoorden (Platform31) en Frea Haker (Pharos), de initiatiefnemers van de leerkring en auteurs van het inspiratieboek

Waarom zochten jullie pioniers voor het verbinden van armoede en gezondheid?

Het is tijd dat er meer aandacht komt voor het verband tussen gezondheidsachterstanden, schulden en armoede. Armoede en schulden kunnen een serieuze aanslag op gezondheid betekenen, vooral als financiële problemen langere tijd aanhouden. Stress is daarin een belangrijke factor. Financiële zorgen en gebrek aan een oplossing leiden tot chronische stress. Die werkt negatief door op de lichamelijke conditie, zoals bloeddruk en cholesterol, maar ook in een ongezonde leefstijl. En omgekeerd kan een slechte gezondheid leiden tot een lager inkomen en hoge uitgaven aan medicijnen en zorg of verlies van werk.

In het sociaal domein worden – vanuit de beweging naar de voorkant – stappen gezet naar het voorkomen in plaats van oplossen van problemen. Een integrale ondersteuning waar financiën en gezondheid onderdeel van zijn, komt steeds meer van de grond. Want, is de redenatie met een gecombineerde aanpak is in theorie meer winst te behalen. Maar we zijn er nog lang niet, want innovatieve domein-overstijgende aanpakken krijgen weinig tijd om zich te bewijzen. Bovendien zijn ze zelf nog aan het uitvinden hoe ze de integrale aanpak moeten organiseren en wat werkt. Wij zochten pioniers die concreet in de wijk met deze aanpak aan de slag zijn, om de vraagstukken van de werkvloer inzichtelijk te maken.

Welke rol kregen deze innovatieve praktijken in jullie project?

De zes pionierprojecten kregen de rol van expert en leerling. Om gecombineerde projecten armoede en gezondheid steviger op de agenda te plaatsen, hebben wij met hen een leer- en werktraject ontwikkeld. We wilden niet vooraf al bepalen wat het moest worden, maar hebben aan de hand van hun praktijk en bijhorende dilemma’s en inzichten een leerwerkgemeenschap opgezet. Daarbij brachten zij zelf hun kennis en expertise in.

Vier thema’s

De professionals van de concrete integrale aanpakken benoemden gezamenlijk vier hoofdthema’s – vroegsignalering, samenwerken, werken met vrijwilligers en ervaringsdeskundigen en monitoren & evalueren – waar zij op inhoud en proces aanscherping op nodig hadden. Want, hoe komt een innovatieve aanpak ook daadwerkelijk tot uitvoering en boekt het vooruitgang? Voor deze pioniers is het bovenal zoeken naar het juist organiseren, de benodigde samenwerkingspartners en wijknetwerken en een passend proces voor het waarmaken van ambities. Het vooruit kijken naar het monitoren en evalueren (M&E) hoort daar ook bij. Wij willen dat betrokkenen nu al nadenken over M&E, juist omdat het om innovatieve aanpakken gaat. Het is dan niet alleen belangrijk om te leren wat de aanpak oplevert in termen van gezondheid en minder armoede. Maar ook om vooraf al te bedenken over welk aspect van de innovatie je wilt leren. Daarmee kan de aanpak worden verbeterd. Ook met het oog op borging van elementen die waardevol blijken.

In het door ons samengestelde Inspiratie- en werkboek Armoede en gezondheid bundelen wij theoretische achtergrond op de thematiek en combineren die met werkvormen om in het eigen projectteam de aanpak aan te scherpen. Wij denken met dit kennisproduct andere vernieuwers te helpen bij het vormgeven van succesvolle integrale aanpakken van financiële en gezondheidsproblemen.

Blijvende kloof in de samenleving

Dat het thema op de agenda staat blijkt eens te meer uit het rapport De sociale staat van Nederland 2017 van het Sociaal Cultureel Planbureau, waarin een analyse staat over de groeiende scheidslijnen in de leefsituatie van bevolkingsgroepen over de afgelopen 25 jaar in Nederland. Wij staan voor de uitdaging om zoveel mogelijk mensen mee te laten komen in onze samenleving en gaan er vanuit dat mensen zelfredzamer en ondernemender worden. Maar niet iedereen lukt het op eigen kracht. Zeker niet als problemen zich opstapelen. Wat als mensen niet mee kunnen komen, ze het niet redden om bij te blijven, of hun financiële- en gezondheidsproblemen elkaar in de tang houden? Wat als mensen zich schamen, wantrouwen hebben richting de overheid en hulpverleners of hun problemen gewoonweg ontkennen?

Kansen door lokale taken

We sturen op een integrale aanpak van schulden, armoede en gezondheidsachterstanden. De verantwoordelijkheden, middelen en taken van gemeenten vormen een goede uitgangspositie. Het gaat om zowel de schuldhulpverlening, de nazorg van schuldhulpverlening en preventie van schulden, maatschappelijke ondersteuning en participatie en de Gezond In De Stad-middelen voor het tegengaan van gezondheidsachterstanden. Om de schuldsituatie of gezondheidssituatie te verbeteren is het nodig om andersoortige problemen mee te nemen waardoor er duurzame oplossingen in beeld komen. Een aanpak met een brede blik naar meerdere levensdomeinen. De leerkringpioniers werken vanuit deze brede aanpak en maken stap voor stap meters. Met het inspiratie- en werkboek maken wij deze kansrijke praktijk inzichtelijk.

Leerkring Armoede en Gezondheid

Mensen met financiële problemen zijn vaker stressgevoelig en leven minder gezond. Vanuit het stimuleringsprogramma Gezond in… organiseren Platform31 en Pharos de leerkring en denktank Armoede en Gezondheid. Deelnemers zijn pioniers, duo’s van verschillende organisaties die werken aan nieuwe verbindingen in de preventieve aanpak van schulden en gezondheidsachterstanden: (GIDS-)gemeenten, GGD-en, welzijnsorganisaties en sociale wijkteams bijvoorbeeld. In de leerkring delen zij kennis, ideeën en ervaringen. Tijdens versnellingssessies staat een lokaal prangend vraagstuk centraal. Met experts wordt dit vraagstuk ontrafeld; dan volgen suggesties en advies. In een interviewreeks deelden we de resultaten en inzichten uit de eerste leerkring. Met het Inspiratie- en werkboek Armoede, schulden en gezondheid bundelen wij de belangrijkste uitkomsten van de leerkring. Naast inspiratie is het ook een zelf-doe-boek om met samenwerkingspartners een innovatieve aanpak op te zetten en relevant te laten zijn.