Koppel de huurtoeslag aan de bestedingsruimte voor het wonen

Op 11 september stemde de Tweede Kamer in met het wetsvoorstel van minister Ollongren (BZK) over de aanpassing van de huurtoeslag. De wetswijzigingen gaat over het schrappen van de KAN-bepaling en het afbouwen van de inkomensgrenzen. Hoewel het afschaffen van de inkomensgrenzen erg positief is, vinden Platform31 en haar partners dat de huurtoeslag grondiger aangepakt moet worden om betalingsrisico’s te beperken en schulden te voorkomen.

Afschaffen inkomensgrenzen positief

Het afschaffen van de inkomensgrenzen houdt in dat de huurtoeslag langzaam naar nul wordt afgebouwd en niet zoals nu abrupt eindigt wanneer het huishouden 1 euro meer dan de huurtoeslaggrens gaat verdienen. Dit laatste kan leiden tot een armoedeval van 150 euro per maand.

Afschaffen KAN-bepaling maakt wonen duurder

De eigen bijdrage van de huurder wordt jaarlijks geïndexeerd wordt op of de verwachte huurprijsontwikkeling of de bijstandsontwikkeling. De KAN-bepaling zorgt ervoor dat altijd het laagste percentage van beide geldt. Hierdoor stijgt de eigen bijdrage minder hard, waardoor de huurder meer huurtoeslag ontvangt. Het vervallen van de KAN-bepaling betekent dus dat de eigen bijdrage harder kan stijgen dan het inkomen, waardoor de betaalbaarheid van het wonen voor de huurder achteruit gaat.

Met het afschaffen van de KAN-bepaling vermindert de relatie tussen de huurtoeslag en de bestedingsruimte van het wonen voor huishoudens. Maar er zijn meer mankementen in het huurtoeslagsysteem. Half augustus bracht Radar naar buiten dat het huidige systeem van huur-, zorg- en kinderopvangtoeslag niet goed werkt. Een op de zeven huishoudens krijgt ten onrechte niets en een kwart van de aangevraagde toeslagen is te hoog. Terugbetalingen resulteren vaak in schulden.

Hervorming huurtoeslag noodzakelijk

In 2016 bracht Platform31 het rapport Overstag met de huurtoeslag uit met daarin drie hervormingsvoorstellen. Momenteel buigen Platform31 en een negental corporaties zich over de vraag hoe de verantwoordelijkheid voor betaalbaarheid beter georganiseerd kan worden.

Huurtoeslag werkt onvoldoende

De huren zijn de afgelopen jaren fors gestegen en de afhankelijkheid van huurders van de huurtoeslag ook. Tegelijkertijd zien we dat juist veel mensen door het toeslagensysteem in de knel komen. Daarnaast worden de toeslagen uitgekeerd als voorschot en achteraf de daadwerkelijke toeslag betaald. Wanneer het voorschot te hoog was en moet worden terugbetaald, is het geld al uitgegeven, zo constateert onder meer de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving in het rapport Eenvoud loont. Dat kan leiden tot schuldenproblematiek. Negentien procent van de betalingsachterstanden heeft volgens het NIBUD te maken met hoge belastingaanslagen of het terugbetalen van toeslagen.

Rol corporatie bij huurtoeslag

Een mogelijkheid is om de huurtoeslag direct over te maken aan de verhuurder die vervolgens een netto huur in rekening brengt. Bij eventueel verkeerd ingeschat inkomen en terugbetaling, is dan ook de corporatie betrokken. Die kent de huurder, is beter in staat tot maatwerk en kan de betreffende persoon doorverwijzen naar het gemeentelijk armoedebeleid. Ook een vergaander rol voor de corporatie is ook denkbaar, bijvoorbeeld wanneer de corporatie de huurtoeslag (subjectkorting) geheel zelf uitkeert en koppelt aan de objectkorting (huurkorting) die zij zelf verschaft. Uiteraard moet de sector hier wel door gecompenseerd worden door bijvoorbeeld afschaffing via de VPB en heffing. Een dergelijke systeemwijziging leidt tot een omwenteling en de-fiscalisering van de sector. Een andere variant is dat de gemeente een rol krijgt in de betaalbaarheid van het wonen. Platform31 en negen corporatiepartners verkennen deze en nog vier andere varianten en brengen hiervan kansen, risico’s en effecten in beeld.

Koppeling tussen huurtoeslag en bestedingsruimte voor het wonen noodzakelijk

In alle gevallen pleitten we ervoor om een betere koppeling te maken tussen de huurtoeslag, de bestedingsruimte van een huishouden voor wonen en het bedrag dat nodig is om een passende woning te kunnen huren. Dat dit niet goed geregeld is, wordt in het huidige stelsel evident zichtbaar bij gezinnen. Hoewel gezinnen op basis van hun huishoudenssamenstelling een ruimere woning nodig hebben dan 1-persoonshuishoudens en bovendien minder kosten kwijt zijn aan overig levensonderhoud, krijgen gezinnen over het huurdeel boven de 640 euro geen huurtoeslag en de 1-persoonshuishoudens wel. Ook bij de huidige taakverdeling is de groep daarom voorstander van een hervorming.

Project Hervorming betaalbaarheid sociaal wonen

Binnenkort brengen wij de tussenresultaten naar buiten. Deelnemers aan het Platform31 traject zijn: Jaap van Dam van KleurrijkWonen, Jan van Vucht van Area, Lex de Boer en Judith Adema van Lefier, Maarten Vos van Vidomes, Monique Govers van Omnia Wonen, Rene Scherpenisse van Tiwos en Rob van de Broeke van QuaWonen en Guus Haest.