"Is iemand uit beschermd wonen nu een psychisch kwetsbare of gewoon een inwoner?"

Interview met Bert van Putten, beleidsregisseur Maatschappelijke Zorg en Beschermd Wonen, gemeente Harderwijk

De Commissie Toekomst Beschermd Wonen heeft aangegeven dat er een ‘arsenaal aan woonvormen’ wenselijk is voor uitstromers uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang. Maar wat zit er tussen intramuraal wonen en zelfstandig wonen in? En welke bijzondere woonvormen ontbreken nog? Dit is een zoektocht waar veel partijen op dit moment middenin zitten. Een aantal regio’s is het inmiddels gelukt om een breed palet aan bijzondere woonvormen te ontwikkelen, zo ook Noord-Veluwe. Een interview met Bert van Putten, werkzaam bij gemeente Harderwijk en oud-deelnemer van het Platform31-experiment ‘Weer Thuis in de wijk’ (2016-2018). Noord-Veluwe revisited!

Wat is jouw visie op de uitstroom van psychisch kwetsbaren uit beschermd wonen richting ‘beschermd thuis’?

We hebben het vaak over ‘psychisch kwetsbaren’. Maar is iemand uit beschermd wonen nu een psychisch kwetsbare of gewoon een inwoner? Hierin ligt de basis van de oplossingen die we gaan creëren. Dit is ook wat de commissie Dannenberg zegt. We moeten vanuit de mens denken en het leven zo normaal mogelijk maken voor cliënten, zoals Housing First zo effectief laat zien. De praktijk is nog dat we ons vaak primair richten op het psychisch functioneren van cliënten, daarna de financiën en dan pas het wonen. We willen het liefst alle problemen met zorginzet oplossen. Maar moeten we onze visie niet omdraaien, en ons geld inzetten op woonoplossingen en daar starten? Ik ben er van overtuigd dat er op deze manier ook meer geld overblijft voor zorg. Maar dit vergt een flinke omslag in het denken en dat is een lastig proces.

Regio Noord-Veluwe kent een breed palet aan bijzondere woonvormen voor mensen met zorg- en begeleidingsvragen. Hoe is dit palet tot stand gekomen?

Ik merk dat organisaties in regio Noord-Veluwe steeds meer gaan samenwerken om woonvormen te ontwikkelen. Ons woonpalet ontwikkelt zich vanuit praktijk naar beleid, en niet andersom! Het ontstaat door creativiteit en initiatief van diverse zorgorganisaties in de regio. Het resultaat van dit werk hebben we op papier gezet in de factsheet Bijzondere Woonvormen Noord-Veluwe. Hier hebben we de reguliere vormen van opvang en beschermd wonen buiten gelaten. De focus ligt zoveel mogelijk op preventieve woonvormen en vormen die de uitstroom uit instellingen bevorderen. Sommige daarvan zijn tijdelijk van aard en niet bij alle vormen wordt beroepsmatige zorg geleverd. De volgende stap is nu: hoe gaan we de uitstroom naar dit woonpalet reguleren en centraal regelen, zodat aanbod optimaal aansluit op de vraag?

Welke nieuwe ontwikkelingen zie je in de regio Noord-Veluwe als het gaat om bijzondere woonvormen?

Ons palet is volop in ontwikkeling. Er zijn nieuwe initiatieven zoals het Pauzepark in Putten. Het park wordt waarschijnlijk voor 10 jaar aangewezen om te functioneren als tijdelijke noodopvang. Verder is er behoefte aan prikkelarme woonvormen. We zijn daarom bezig met maatwerkplekken. Er is regionaal afgesproken dat elke gemeente een aantal van deze woningen ontwikkelt. Er staat er echter nog geen één. Wel hebben we vakantieparken waar een aantal chaletjes afgebakend is van de rest van het park. We willen hier een context creëren waar een groepje mensen kan wonen die daar bijzonder kunnen zijn. De begeleidingscontext wordt vorm gegeven met zorg en veiligheid. Verder mis ik betaalbare woningen voor 1-persoonshuishoudens. Er komen steeds meer alleenstaanden bij in de regio. Een groot deel van de woningen die we nu neerzetten zijn voor gezinnen met een goed inkomen. Waar zijn de betaalbare woningen? Ook op dat vlak moeten we nog echte stappen zetten.

En wat kunnen woningcorporaties betekenen in de ontwikkeling van een breder en betaalbaar woonpalet?

Momenteel is de samenwerking tussen de beleidsvelden zorg en wonen nog moeizaam. De samenwerking is vooral onduidelijk. Het zijn twee werelden die langzaam naar elkaar toe groeien. De intentie om het anders te willen is er, nu nog uitvinden hoe. De tegenstellingen in het beleid zijn groot. In het palet aan woonvormen zijn soms afspraken met corporaties. Voor de meeste woonvormen kan ik echter beter aankloppen bij andere investeerders of huisvesters.

Wat kunnen andere regio’s leren van jullie wooninitiatieven?

Een kwetsbaar mens in Amsterdam is anders dan een kwetsbaar mens in regio Noord-Veluwe. En beschermd thuis in Noord-Veluwe is iets anders dan in Amsterdam. Ook de mogelijkheden zijn anders dan. Zo hebben we 350 vakantieparken in onze regio. Deze kunnen we deels benutten voor onze wooninitiatieven. Dit kan Amsterdam niet bieden. Dit soort verschillen maakt dat veel initiatieven moeilijk overdraagbaar zijn. Je kan elkaar natuurlijk wel inspireren en elementen uit een aanpak overnemen.

Naast woonvormen zijn ook nieuwe ambulante voorzieningen nodig om uitstromers zelfstandig te kunnen laten wonen. Hoe is Noord-Veluwe hiermee bezig?

Net als het palet aan woonvormen ontstaan ook voorzieningen in de transitie naar beschermd thuis organisch. Neem bijvoorbeeld de Noord-Veluwse Nachtdienst. Deze mobiele regionale dienst bestaat uit een team van zorg en veiligheid dat in een opschaalmodel is vormgegeven. Contact is meestal telefonisch, maar kan ook een fysiek bezoek zijn. Tot nu merken we dat de Nachtdienst met name tussen 19.00 uur en 1.00 uur benaderd wordt door cliënten. Deze zorgvragers krijgen de volle aandacht van de Nachtdienst en dit blijkt het meest belangrijke te zijn. Deze aandacht zorgt ervoor dat er ’s nachts minder problemen zijn.

Hoe reageren de Veluwenaren op de transitie naar beschermd thuis?

Er is vaak weerstand bij buren als een bijzondere woonvorm in de straat wordt gerealiseerd. Ik merk dat vooral ‘gewoon zijn’ nodig is. Waarom moet de buurt weten dat er een nieuwe inwoner afkomstig uit beschermd wonen bij hen in de straat komt wonen? Waarom kunnen we niet kennis met elkaar maken zoals gewone buren? Dan is meer natuurlijke sociale controle en creëer je echt een welkome wijk met elkaar. De meest kwetsbare moet het hardste werken om er bij te mogen horen, dit is toch de omgekeerde wereld?

Platform31-experiment ‘Weer Thuis’ zoekt koplopers

In 2019 en 2020 gaat Platform31 aan de slag met het verbeteren van het aanbod wonen met zorg voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Een deel van hen voelt zich eenzaam, heeft weinig om handen overdag en krijgt soms niet de benodigde zorg. Welke woonvormen voor mensen met een psychische kwetsbaarheid zijn er, op welke behoeften hebben we nog geen antwoord, en hoe kan daar vanuit wonen en wijkvoorzieningen in worden voorzien? Samen met koplopers werkt Platform31 aan nieuwe praktijken, die een antwoord vormen op de gestelde vragen. De werving van koplopers voor dit experiment is gestart. Wij zijn op zoek naar samenwerkingsverbanden van gemeente, corporatie en/of zorgorganisatie. Heeft u interesse? Meld u zich dan uiterlijk vrijdag 14 juni 2019 aan.