Hou grip op de digitalisering van de openbare ruimte

De openbare ruimte digitaliseert in rap tempo en dat heeft gevolgen voor burgers en voor overheden. Platform31 deed een verkennend onderzoek naar de maatschappelijke implicaties van deze op het eerste oog technologische ontwikkeling: tegen welke vraagstukken lopen gemeenten aan die zich bezighouden met dataverzameling en hoe is het gesteld met het burgerbewustzijn hieromtrent? De auteurs van het rapport Smart city? Graag. Maar dan wel met bewuste burgers! inventariseren waar momenteel de lastige vraagstukken liggen en komen tot concrete aanbevelingen om de digitalisering van de openbare ruimte in goede banen te leiden.

Met behulp van sensoren is het mogelijk om waar te nemen wat er gebeurt in de openbare ruimte, of het nu gaat om verkeerstromen, de luchtkwaliteit of om bezoekersstromen in de binnenstad. Dat biedt kansen, maar heeft ook de potentie om publieke waarden als autonomie, privacy en veiligheid onder druk te zetten. Het is belangrijk dat burgers zich hiervan bewust zijn, omdat bewuste burgers weerbaar zijn en kunnen deelnemen aan het maatschappelijk debat over sensoren in de openbare ruimte. Uit het onderzoek komt naar voren dat veel gebruikers van de openbare ruimte niet op de hoogte zijn van de aanwezigheid van sensoren en wat dit voor hen betekent. De meesten zien het belang van data vooral in relatie tot hun online gedrag en weten niet dat hun gedrag in de openbare ruimte mogelijk waargenomen en bijgestuurd kan worden. Het verdient aanbeveling om straatinterviews naar dit thema op grotere schaal uit te voeren.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de openbare ruimte en komen de vraagstukken omtrent de digitalisering hiervan als een van de eersten tegen. Zo is het voor gemeenten niet altijd duidelijk wat er toegestaan is op het gebied van dataverzameling en wat niet. Voor het verzamelen van persoonsgegevens is er inmiddels uitgebreide wetgeving, maar voor andersoortige gegevens ontbreekt deze. Daarnaast is het niet altijd duidelijk welke rol gemeenten zelf kunnen en mogen spelen. Op basis waarvan kunnen zij bijvoorbeeld het gesprek aangaan met eigenaren van sensoren? Gemeenten die grip proberen te krijgen op de digitalisering van de openbare ruimte lopen tegen deze vragen aan, maar beantwoorden deze het liefst samen met de rijksoverheid en andere betrokkenen. Daarnaast beschouwen de meeste onderzochte gemeenten een sensorenregister als een potentieel waardevol instrument. Rijk, gemeenten en andere stakeholders kunnen samen goede slagen maken in het beantwoorden van alle vraagstukken die bij het opstellen van een dergelijke register komen kijken.