Herstellen met woorden

De kracht van herstelverhalen bij kwetsbaarheid

Psychische kwetsbaarheid komt veel voor in Nederland, vaker dan door veel mensen gedacht wordt. Ongeveer 44 procent van alle inwoners van Nederland krijgt ooit in het leven te maken met een psychische aandoening, bijvoorbeeld een depressie, angststoornis of verslaving. Door de huidige coronacrisis neemt de psychische nood alleen maar toe. Uit twee afzonderlijke onderzoeken van MIND en het Trimbos-instituut blijkt dat een grote groep Nederlanders last heeft van verergerde psychische klachten. Gaat deze groep aankloppen bij de GGZ of zijn er alternatieve ondersteuningsmogelijkheden? En wat kan de rol van herstelverhalen hierin zijn?

In de GGZ lag de focus van oudsher op de medische kant van de aandoening. Er was relatief weinig ruimte voor de beleving en ervaringen van de persoon (Langedijk, 2019). Stynke Castelein, bijzonder hoogleraar herstelbevordering bij Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA), roept in haar oratie Overstag en Vooruit’ op om, náást symptomatisch herstel, in te zetten op maatschappelijk en persoonlijk herstel. Bij maatschappelijk herstel gaat het erom dat iemand weer leert deel te nemen aan de maatschappij, bijvoorbeeld op het gebied van wonen, werken, opleiding en sociale contacten. Persoonlijk herstel is erop gericht dat iemand, na een periode van kwetsbaarheid, weer (psychische) balans in eigen leven terugvindt.

Herstelverhaal

Een manier om bij te dragen aan herstel zijn zogenaamde herstelverhalen. In een herstelverhaal beschrijft iemand, die bijvoorbeeld een psychische aandoening heeft, ernstig eenzaam is of onlangs een dierbare heeft verloren, zijn eigen herstelproces. Wat heeft iemand bijvoorbeeld geholpen tijdens het herstelproces en wat niet? Door al deze ervaringen op te schrijven, kan iemand zijn verhaal beter begrijpen en hij krijgt hiermee grip op kwetsbaarheden en krachten. Volgens Wilma Boevink, pleitbezorger voor herstel, empowerment en ervaringsdeskundigheid, is terugzien op wat er is gebeurd en daarover een eigen verhaal maken, een wezenlijk onderdeel van herstel. Hiermee herschrijf je je eigen geschiedenis totdat (en opdat) deze bij je past.

Hoe werkt het?

Een herstelverhaal geeft inzicht in het eigen herstelproces. Iemand kan bijvoorbeeld eerdere pogingen tot herstel en herstelperioden herkennen en benoemen en samenhang ontdekken tussen verschillende gebeurtenissen. Hierdoor neemt het vertrouwen van iemand in eigen herstelmogelijkheden en in de toekomst toe. “Uiteindelijk kwam ik erachter dat ik aan mijzelf moest gaan werken. Ik ging maar door terwijl het niet goed met mij ging. Ik ben toen hulp gaan zoeken. Ik had altijd al hulp van maatschappelijk werk, maar ik had nooit aan de juiste bel getrokken”, aldus Justin in het boekje Onbegrepen gedrag. De woorden in een herstelverhaal hebben ook een helende en bevrijdende functie. Door (vervelende) ervaringen op te schrijven, krijgen deze ervaringen hiermee ook (letterlijk en figuurlijk) een plekje. Het schrijven helpt bij de verwerking ervan (Langedijk, 2019).

Met elkaar delen

Maar misschien wel het krachtigste element van herstelverhalen, is dat deze verhalen verteld en gedeeld worden. Dit kan leiden tot verbinding, steun en goede gesprekken. “Dat is wat het (…) bij mij deed en wat ik sindsdien voor anderen heb gedaan: de tijd nemen en luisteren naar het verhaal van een ander. Want als je echt naar de ander luistert, dan kun je het verschil maken”, stelt Steef in het boekje Onbegrepen gedrag. Ook kan iemand, die zijn of haar verhaal heeft opgeschreven, als rolmodel voor anderen fungeren en daarmee een kettingreactie teweegbrengen: “Wat jij kan, dat kan ik ook”. Bovendien, openlijk over kwetsbaarheid praten draagt bij aan een welkome wijk, een wijk waar iedereen zich prettig en veilig voelt. Dat maakt het belangrijk om herstelverhalen met elkaar te blijven delen, juist in tijden van corona.

Meer lezen?