Experimenteren versterkt vernieuwingskracht in krimpregio’s

De afgelopen tien jaar experimenteerden lokale en regionale partijen met vernieuwende aanpakken om de negatieve effecten van bevolkingsdaling tegen te gaan. Na twee succesvolle rondes, startte in 2016 de derde ronde van het Experimentenprogramma Bevolkingsdaling. De resultaten zijn gebundeld in het rapport ‘Vernieuwingskracht in krimpregio’s’.

In 2009 constateerden het Rijk, IPO en de VNG in het eerste Actieplan Bevolkingsdaling dat de aanpak van krimp om andere oplossingen, financieringsmechanismen en aansturingsvormen vraagt. Om los te komen van vaste denkkaders, structuren en processen is creativiteit nodig. De afgelopen tien jaar zijn meer dan 35 experimenten in krimp- en anticipeerregio’s uitgevoerd om de negatieve effecten van krimp op de leefbaarheid tegen te gaan. De derde ronde (2016-2019) is afgesloten met een evaluatie.

Zeven veelbelovende projecten

In 2016 selecteerden Platform31, het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VNG zeven veelbelovende projecten voor de derde ronde (zie figuur). Partijen gingen aan de slag met innovatieve concepten zoals zelfrijdend vervoer (Noordoost Friesland) en stedelijke herverkaveling (Kerkrade-Oost). Maar ook met nieuwe oplossingen voor bekende maar complexe vraagstukken, zoals het versterken van de grensoverschrijdende onderwijs- en arbeidsmarkt (Oost-Groningen), het toekomstbestendig organiseren van de zorg (Oost-Drenthe), het realiseren van goede huisvesting voor ouderen (de Achterhoek), het versterken van de regionale economie (Zuidwest-Drenthe) en hergebruik van cultureel erfgoed (Zuid-Limburg).

Zeven projecten Experimentenprogramma Bevolkingsdaling

Creativiteit en vernieuwingsdrang

Met tien jaar experimenteren wint de creativiteit en de vernieuwingsdrang aan de randen van Nederland aan kracht. De evaluatie laat zien dat er grote stappen gezet zijn in de manier waarop partijen in krimp- en anticipeerregio’s anticiperen op bevolkingsdaling. Weliswaar zijn niet alle ambities in de zeven experimenten ingelost, maar er is veel bereikt en geleerd. Overheden, burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties werken steeds meer en beter met elkaar samen. Ze spelen actief in op veranderingen die onvermijdelijk zijn, sporen innovaties op en brengen ze in samenspel in praktijk.

Regio Deals

Vernieuwende initiatieven hebben vaak tijd, aandacht en ondersteuning (‘zaaigeld’) nodig om tot bloei te komen. Met Regio Deals – in onder andere Parkstad Limburg, Noordoost Friesland, Zeeland, de Achterhoek en Drenthe – investeert het huidige kabinet actief in de versterking en revitalisering van kwetsbare gebieden. Naast grootschalige programma’s is het belangrijk om vernieuwing ‘van onderop’ te stimuleren. Creatieve ideeën van dwars- en frisdenkers vinden immers niet altijd hun weg in institutionele en bureaucratische structuren. Experimenteren blijft nodig om de vernieuwingskracht van de periferie aan te jagen.

Evaluaties Experimentenprogramma Bevolkingsdaling

Bekijk hieronder de evaluaties van de eerste ronde (2009-2012), de tweede ronde (2013-2016) en de derde ronde (2016-2019):