Een woonzorgvisie: geen standaard, wel veel keuzes

De Taskforce Wonen en Zorg heeft gemeenten opgeroepen in 2021 een woonzorgvisie op te stellen. Maar wat is dat precies, een woonzorgvisie, en waarom is het nodig? Monique de Tombe en Floor Driessen van ICSzorg, inhoudelijk betrokken bij het kennis- en leertraject Woonzorgvisie van Platform31, legden deze vraag voor aan verschillende gemeenten. In dit artikel nemen zij u mee in de resultaten.

“Er zijn verschillende redenen waarom gemeenten een woonzorgvisie opstellen,” volgens Driessen. “Natuurlijk speelt de oproep van de Taskforce Wonen en Zorg een rol, maar gemeenten geven ook hun eigen redenen weer. Tijdens onze verkenning merkten sommige gemeenten bijvoorbeeld op dat zij aanlopen tegen een tekort aan geschikte woningen. Anderen willen een woonzorgvisie opstellen om zo meer verbinding te hebben tussen het sociaal en het ruimtelijk domein. Ook hebben tal van gemeenten behoefte aan een afwegingskader om initiatieven uit de markt te kunnen toetsen.” Onderstaand figuur laat zien dat veel deelnemers dit beeld bevestigen in hun antwoord op de vraag ‘Wat is het doel van een woonzorgvisie?’

Wat is het doel van een woonzorgvisie?
Wat is het doel van een woonzorgvisie?

Geen standaard voor de woonzorgvisie

Een vraag die door verschillende deelnemers wordt gesteld is hoe de woonzorgvisie eruit moet komen te zien. Driessen: “Er is geen standaard voor een woonzorgvisie. Dit kan een onderdeel zijn van de woonvisie, een strategische agenda of daadwerkelijk een woonzorgvisie. Het gaat erom dat de opgave duidelijk in beeld is en er strategische keuzes worden gemaakt en vastgelegd. Vanuit ICSzorg geven wij de voorkeur aan een woonzorgvisie, boven een paragraaf in de woonvisie, omdat deze woonzorg visie niet van het ruimtelijk of het sociaal domein is, maar van beide. Die onafhankelijkheid kan het draagvlak ervoor versterken.” De meeste deelnemers aan het kennis- en leertraject weten nog niet voor welke vorm zij kiezen. Een analyse van de opgave in relatie tot de bestaande beleidsvisies moeten helder maken of een woonzorgvisie noodzakelijk is of dat dit visievraagstuk op een andere manier kan worden ingevuld.

Onderwerpen voor de woonzorgvisie

In de woonzorgvisie is er aandacht voor de opgave wonen en zorg. Driessen: “Een woonzorganalyse gaat ons inziens altijd vooraf aan het opstellen een woonzorgvisie. Het geeft immers inzicht in de opgave: wat zijn lokaal prangende vraagstukken, welk aanbod mist? De analyse biedt inzicht in de vraag en het aanbod nu, maar ook in de toekomst. De analyse bepaalt ook welke onderwerpen in een woonzorgvisie aan bod kunnen komen. Uit onze gesprekken met gemeenten kwamen tal van onderwerpen naar voren. We onderscheiden daarbij onderwerpen die gaan over het gebied, het gebouw en de gebruiker.”

De opgave voor wonen en zorg (klik voor vergroting)
De opgave voor wonen en zorg (klik voor vergroting)

Wat voor gemeente wil je zijn?

De woonzorgvisie vormt de basis om als gemeente in gesprek te gaan met samenwerkingspartners en inwoners. Driessen: “Een visie geeft weer wat voor gemeente je wilt zijn, maar de opgave wonen en zorg kunnen gemeenten niet alleen aan. Samenwerking met zorg en welzijn, woningcorporaties, sociaal ondernemers, zorgkantoren, ontwikkelaars en inwoners is nodig om de opgave het hoofd te bieden. Er is een integrale én gedeelde kijk nodig op wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid. Dat maakt het belangrijk om een gezamenlijk beeld van de opgave te hebben en verschillende scenario’s met elkaar te bespreken. Een kansenkaart per gebied of vraagstuk is een waardevol onderdeel van een woonzorgvisie.”

Werken vanuit gezamenlijkheid

Het proces om tot een gedragen en integrale woonzorgvisie te komen, kan vele hobbels onderweg kennen. Intern moeten verschillende gemeentelijke afdelingen taal, ambities en werkprocessen op elkaar afstemmen, en extern evenzo. De Tombe geeft mee dat samenwerking een belangrijke factor is in deze nieuwe route naar een toekomstbestendige leefomgeving. “Door niet het systeem, de regels of ingesleten rolverdelingen centraal te stellen, maar de opgave en de gezamenlijke ambitie, wordt het makkelijker voor partijen om tot elkaar te komen. Elke organisatie kan bijdragen aan de opgave, daarin vind je elkaar.”

Het afwegingskader: initiatieven getoetst aan de visie

Zoals hierboven al door Driessen aangegeven, hebben veel gemeenten behoefte aan een afwegingskader. De Tombe: “Het ontbreekt hen aan een toetsmiddel om initiatieven te kunnen beoordelen. Met een integraal afwegingskader dat zowel criteria vanuit de ruimtelijke ordening als vanuit het sociaal domein bevat, kunnen gemeenten initiatieven beoordelen op haalbaarheid en wenselijkheid, en beargumenteren waarom een initiatief wel of geen ‘groen licht’ krijgt.” ICSzorg geeft hierbij de tip mee dat ook relevante criteria kunnen worden toegevoegd, bijvoorbeeld in samenhang met de verduurzamingsopgave, zoals aardgasvrije wijken. De Tombe: “Het afwegingskader zorgt ervoor dat bouwplannen of zorginitiatieven voldoen aan de beleidsdoelstellingen van de gemeente en passen binnen de woningbehoefte op lange termijn”.

Over het kennis- en leertraject Woonzorgvisie

Dit artikel maakt onderdeel uit van het kennis- en leertraject woonzorgvisie, dat Platform31 in 2021 uitvoert. In dit traject begeleidt Platform31 28 gemeenten vanaf het uitvoeren van een woonzorganalyse tot en met de opmaat van een woonzorgvisie. Tijdens verschillende bijeenkomsten krijgen zij kennis aangereikt, gaan zij met elkaar in discussie en wisselen ervaringen uit.