Drieluik taakgerichte populatiebekostiging: Meten van transformatie, die tijd kost bij taakgerichte populatiebekostiging

Deel 3: Sneladvies Meten van transformatie, die tijd kost bij taakgerichte populatiebekostiging

Drie knelpunten van gemeenten bij taakgerichte populatiebekostiging. Platform31 bracht twintig experts bij elkaar, van ervaringsdeskundigen tot juridisch experts, om te zoeken naar oplossingen. Zodat uw gemeente moeiteloos om vergelijkbare hobbels heen kan laveren. Deze keer in deel 3 het knelpunt: snel inzicht in de voortgang van de transformatiedoelen, terwijl effecten pas op lange termijn meetbaar zijn. (Alphen aan den Rijn).

  • Wens: Snel inzicht in de realisatie van de transformatiedoelen.
  • Probleem: Effecten zijn pas op de lange termijn meetbaar.

De case

De gemeente Alphen aan den Rijn (110.000 inwoners) werkt sinds 2015 met taakgerichte populatiebekostiging. De centrale uitvoerder voor de Wmo is ‘Tom in de Buurt’. Sinds 2018 is daar het consortium Go4Jeugd, gericht op jeugdhulp, bijgekomen. Beide consortia bestaan uit acht partijen. Sinds de omslag naar populatiebekostiging is de gemeente Alphen aan den Rijn echter wel een aantal vraagstukken tegengekomen. Een daarvan is het meten van de transformatie, aldus Rosanna Stokes, strateeg sociaal domein. Daarbij spelen verschillende kwesties: welke indicatoren zijn geschikt? Hoe ga je om met privacy-aspecten? Hoe ga je om met druk om door te gaan terwijl harde resultaten nog ontbreken, omdat de transformatie lang duurt?

Advies

Gemeente Alphen aan den Rijn staat niet alleen bij dit knelpunt. Ook als al duidelijk is op welk resultaat de gemeenten uit wil komen en daar indicatoren bij passen, dan biedt dit geen oplossing voor het dilemma. Het duurt namelijk vrij lang voordat resultaten zichtbaar worden, bijvoorbeeld in termen van kwaliteit van ondersteuning, minder inzet van de tweede lijn of besparingen over het hele sociale domein. Daarnaast hebben gemeenten lang niet altijd een scherpe visie op wat ze willen bereiken. Die is dan in zulke algemene termen gesteld, bijvoorbeeld ‘doen wat nodig is’, dat ze te weinig richting geven aan een evaluatie. Het scherp stellen van de visie en concreet benoemen wat bereikt moet worden, is daarom een eerste stap. Dat is werk dat binnen een lopende aanbesteding met partners aan de orde is, in het kader van een leerproces, maar altijd ook in het voortraject van een nieuwe aanbesteding zou moeten gebeuren. Is er een concreet beleidsprobleem en een concreet doel, waarop gestuurd en gemonitord kan worden, bijvoorbeeld minder uithuisplaatsingen? Meer mensen die langduriger geen zorg nodig hebben? Meer mensen die de weg naar de schuldhulpverlening weten te vinden? Meer tevreden cliënten?

Gebruik als indicatoren ook vroege voorspellers van het optreden van maatschappelijke effecten op de langere termijn. Stel: het doel is minder verblijf in de jeugdzorg. Dan zou een voorspeller-indicator kunnen zijn: is er al alternatief ambulant aanbod ontwikkeld? En hoeveel kinderen maken daar nu gebruik van, op het totaal aantal dat ondersteuning nodig heeft? Advies: kijk naar de essentiële voorwaarden voor de transformatie of kanteling en gebruik de ideeën of kennis over verandermechanismen om te bepalen of je op de goede weg bent.

Koplopergemeenten delen kennis in webinar Taakgerichte Populatiebekostiging

De adviezen komen van twintig deelnemers van de webinar Taakgerichte Populatiebekostiging van Platform31. Deze deelnemers bestaan uit praktijkdeskundigen en juridische experts, en werken bij gemeenten, ministeries (BZK en VWS), VNG, I-Sociaal Domein, een welzijnsorganisatie, een advocatenkantoor en adviesbureau.

De koplopergemeenten Heerlen, Alphen aan den Rijn, Utrecht en Lelystad deelden dit jaar twee keer – met Platform31 als kritisch meedenker – hun ervaringen en kennis rond taakgerichte populatiebekostiging. Deze vorm van bekostiging in het sociaal domein is nog tamelijk nieuw. De vier steden zijn koplopers met de toepassing. Zij kozen voor deze vorm van lumpsumbekostiging, omdat ze meenden daarmee de ambities van de transformatie goed te kunnen realiseren. Ook verwachtten zij zo te kunnen besparen. Met de taakgerichte populatiebekostiging en door meer indicatieloos te werken, geven ze uitvoerders meer ruimte om zelf te bepalen op welke wijze zij de inwoners willen ondersteunen. Dat kan ook makkelijker over de schotten van domeinen heen.