“Door in samenhang te handelen, valt zoveel winst te behalen”

Interview met Rijksbouwmeester Floris Alkemade

Met Panorama Nederland schetst het College van Rijksadviseurs een optimistisch toekomstbeeld; we krijgen een Nederland met genoeg woningen en verduurzaamde landbouw, dat inspeelt op klimaatverandering, de vergrijzende samenleving en gebruikmaakt van hernieuwbare energie. Op de Dag van Stad en Regio 2019 vertelt rijksbouwmeester Floris Alkemade hoe we dat nú mogelijk kunnen maken. “We moeten daarvoor op allerlei terreinen echt fundamenteel anders gaan werken.”

Grote maatschappelijke vraagstukken van nu zijn de sleutel voor structurele verbeteringen in de toekomst, vindt rijksbouwmeester Floris Alkemade. In zijn toekomstperspectief voor de ruimtelijke inrichting van Nederland, Panorama Nederland, stelt hij dat voor die opgaven stad en regio elkaar juist nú nodig hebben – wat perfect aansluit op het thema ‘Stad en land: goed verbonden’ van de Dag van Stad en Regio 2019. “We zien dat we op een aantal terreinen zaken echt fundamenteel anders moeten inrichten; de wateropgave, het boerenland, de infrastructuur en de nieuwe energie. Die ruimtelijke thema’s kunnen we niet apart bekijken. Het is juist de integraliteit en hoe ze op elkaar inwerken wat van belang is. We moeten daarvoor grote keuzes gaan maken. Bovendien kun je een heleboel zaken versnellen en intelligenter opzetten als je deze opgaven breder en samen aanpakt, daarvan ben ik overtuigd. Zo kun je uiteindelijk geld uitsparen en versnellen.”

De integraliteit komt bij elke opgave terug volgens Alkemade. “Als we het platteland willen verduurzamen, dan moeten we niet alleen andere keuzes van onze boeren vragen, maar ook van onze burgers. Het is een samenwerkend systeem. Hoe kunnen we onze voedselproductie anders organiseren? En welk verdienmodel past daarbij? Maar ook: hoe ontwikkelen we natuurwaarde, zorgen we dat de biodiversiteit niet meer afneemt en voorkomen we dat we die miljoen woningen die Nederland nodig heeft in de buitengebieden gaan bouwen? Er komen een heleboel thema’s bij elkaar die daar direct gekoppeld kunnen worden. Het ommeland moet daarvoor meer bij de stad aansluiten en andersom.”

Rekenmachine opzij leggen

Met Panorama Nederland wil de rijksbouwmeester een gedeelde visie voor de toekomst van Nederland anno 2050 weergeven. Het is bedoeld om richting te geven, maar heeft geen specifiek einddoel. De publicatie, het rondreizende fysieke panorama en de bijbehorende app moeten vooral de verbeelding aanspreken en gedeeld verlangen opwekken. “Dit is het samenhangende beeld met verwerking van alle ruimtelijke opgaven waarnaar veel mensen op zoek zijn. Die horizon wilden we tonen. Want door te weten waar je naartoe wilt, kom je ook erachter welke handelingen je nu moet doen.”
De reacties op het vorig jaar gelanceerde Panorama Nederland waren volgens Alkemade wisselend. “Soms rekenen mensen het allemaal uit en zeggen dan ‘dat kan helemaal niet’. Maar dan begrijp je de intentie niet; dit is geen plan waarlangs je een rekenmachine moet leggen. Het is een strategie; zo moeten we nadenken en deze vragen moeten we adresseren. Wat hebben we nodig om te komen tot het beeld wat we schetsen in Panorama Nederland? Daar gaat het om!”

Optimisme scheppen

De intentie achter Panorama Nederland verklaart ook het opvallend optimistisme van de toekomstvisie. “Er is veel reden voor doemscenario’s en voor pessimisme”, erkent Alkemade. “Maar na de oorlog hadden we ook geen overvloed aan geld en middelen, en toch een stuurkracht, optimisme en geloof dat het anders en beter kon. Dat gevoel van de wederopbouwperiode willen we nu ook als motor inzetten. Vergeet niet dat we in Nederland enorm veel kennis hebben en technieken kunnen ontwikkelen die voor ons land én de hele planeet belangrijk kunnen zijn. Door nu hoog in te zetten, ontwikkelen we kennis en nieuwe vormen van samenwerking die daarna over de hele wereld een plek kunnen vinden. Daar ligt een rol voor Nederland. En die rol kunnen we ook oppakken. Daarvan ben ik overtuigd.”

Het toekomstperspectief voor de ruimtelijke inrichting van Nederland is bovendien een middel om verschillende partijen bij elkaar te krijgen, aldus de rijksbouwmeester. “Uiteindelijk willen we een soort cultuuromslag veroorzaken, een andere manier van denken waarbij mensen begrijpen dat sturen op ruimtelijke kwaliteit én bijvoorbeeld op sociaal-maatschappelijke kwaliteiten de zaken niet eenvoudiger maakt, maar wel heel veel beter. Door in samenhang te handelen, valt zoveel winst te behalen. De link van stad en platteland is daar één onderdeel van.”

Prijsvraag: Panorama Lokaal

De verbinding tussen stad en platteland komt ook prominent terug in de ontwerpprijsvraag Panorama Lokaal van het College van Rijksadviseurs. De bedoeling is om woonwijken in de stedelijke buitenranden een positieve impuls te geven. “Het gaat hier juist over de stadsrandgebieden en de aansluiting op de buitengebieden én over in het hier en nu de verbinding maken”, vertelt Alkemade. “Gemeenten kunnen zich inschrijven met een concreet gebied. Ook moeten ze zich minimaal met een woningcorporatie en vertegenwoordiger van bewoners inschrijven – al kunnen natuurlijk ook andere partijen aanhaken, zoals waterschappen.”
De boodschap is telkens: neem Panorama Nederland als uitgangspunt, inclusief de samenwerking en integratie van opgaven, en kijk hoe je die principes op lokale schaal kunt vertalen. Daarvoor is het Panorama bedoeld. Het is een prachtig middel om te inspireren en vervolgens te kijken wat we nú hiervoor kunnen doen.”