Datagedreven werken aan het verminderen van overlast

Testcase voor Datalab Zaanstreek-Waterland

Net als op veel andere plaatsen in Nederland wordt ook in Zaanstreek-Waterland gewerkt aan het voorkomen van overlast in wijken en buurten. Voor het Datalab Zaanstreek-Waterland zou het vraagstuk van overlast de eerste test-case zijn. Heeft een datalab waarde voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en op welke wijze kan dat? Tom Pots, informatiemanager gemeente Zaanstad, en Erwin Smit, adviseur bij corporatie Parteon, vertellen over hun ervaringen.

Pots: “De werkwijze van het datalab Zaanstreek-Waterland hebben we in de praktijk ontwikkeld. We zijn gestart met een pilot waarin we enerzijds het vraagstuk een beetje beter wilden maken en anderzijds de aanpak voor toekomstige vraagstukken wilden ontwikkelen. Met het vraagstuk van overlast en extramuralisering hadden we een goede testcase te pakken. Het was een vraagstuk waar veel partijen mee bezig waren, maar dat ook gevoelig lag. Als we deze pilot tot een goed einde zouden brengen, dan wisten we meteen dat het ook toepasbaar zou zijn op andere maatschappelijke vraagstukken.”

Gestart met een feitelijke foto

Het Datalab is 2 jaar geleden gestart met acht partners. In de pilot over overlast zijn eerst factsheets en onderzoeken over overlast en extramuralisering bij elkaar gebracht. “Veel partijen die aan de slag willen met data hebben moeite om goede vragen aan de data te stellen,” aldus Pots. “In de pilot hebben de betrokken partijen eerst alle beschikbare informatie verzameld, zodat de feitelijke situatie zo goed mogelijk in beeld kon worden gebracht. Wat is hier aan de hand? Dat heeft geresulteerd in een boekje met een feitelijke foto van de regio.”

Basis voor verbetering van de samenwerking

De betrokken partijen hebben de uitkomsten onderling besproken. Het leidde tot bevestiging van bepaalde inzichten, maar ook tot nieuwe kennis en nog belangrijker tot nieuwe vragen. Op grond van de feitelijke foto zijn verdiepende data-analyses uitgevoerd. Smit: “Een van de zaken die opviel was dat relatief weinig mensen voor veel overlast en meldingen zorgden. In Zaanstad gaat het om slechts tien personen die bij alle partijen bekend zijn en die veel overlast veroorzaken. Ook ontdekten we dat opvallend veel meldingen in de buurt van zorgcentra worden gedaan. Waarom dat zo is weten we nog niet, maar het heeft wel onze aandacht. Vanuit de corporatie kunnen we nu al wel gerichter inzet plegen. Opvallend is ook dat de GGD niet het totaaloverzicht van de meldingen heeft; sommige organisaties spelen signalen nog onvoldoende door. Daar willen we meer eenheid in krijgen.” Op dit moment zijn de partijen nog met elkaar in overleg over de mogelijke oplossingen, waarbij goed gekeken wordt wat ieder vanuit zijn eigen rol en positie kan bijdragen aan het aanpakken van het maatschappelijke vraagstuk, in dit geval de overlast.

Onderdeel datagedreven werken

Een datalab staat niet op zichzelf. Pots: “Het Datalab maakt onderdeel uit van een visie op de toekomst van het datagestuurd werken. Daar horen onder meer ook de oprichting van een datapakhuis en een data-academy bij, en ook de verankering van de nieuwe werkwijze in de organisatie.” In het Datapakhuis wordt alle data verzameld en opgeschoond, zodat deze beschikbaar zijn voor gebruik. De data wordt op drie manieren ontsloten: open data zijn voor iedereen toegankelijk, gesloten data kunnen worden opgevraagd door interne en externe partijen en private data liggen achter slot en grendel, daar is een speciale procedure voor. Voor alle drie de vormen geldt dat de privacy is gewaarborgd.” Medewerkers worden in de data-academy getraind zodat zij ontdekken hoe zij met data-analyses kunnen werken en de kansen en valkuilen daarvan.

Van pilot naar ecosysteem

Inmiddels is het Datalab Zaanstreek-Waterland uitgegroeid tot een samenwerkingsverband van 35 organisaties, uiteenlopend van gemeenten, zorg, onderwijs, politie tot overige maatschappelijke partners. Bij elke organisatie is een datalab-coördinator aangesteld. Per onderwerp bepalen de verschillende partijen zelf of deelname zinvol is. Pots: “Als een partij deelneemt aan een datalab dan dient een inhoudelijk expert betrokken te zijn die het vraagstuk een beetje beter kan maken, de organisatie is bereid om onder strikte privacyregels relevante data aan te leveren.”

Op dit moment zijn er in Zaanstreek-Waterland datalabs over de woningbouwopgave, een lokaal bedrijventerrein en de positie van jongens en meisjes in het onderwijs. In september vindt een directeurenoverleg plaats en wordt de agenda voor 2019 vastgesteld. Smit: “Monitoring blijft ook belangrijk. We hebben de data over overlast nu inzichtelijk, maar deze moeten we ook actualiseren. Eigenlijk kun je hier bezig mee blijven, er valt steeds weer van de data te leren.”

Project ‘Overlast in de wijk’

Dit interview maakt onderdeel uit van het project ‘Overlast in de wijk’. Het organiseren van een datalab is één van de manieren om meer inzicht in overlastproblematiek te krijgen. De uitkomsten kunnen bijdragen aan een meer afgestemde samenwerking tussen betrokken partijen en het verminderen van de overlastproblematiek. Op 25 september 2018 verzorgen Tom Pots en Erwin Smit een presentatie over het Datalab Zaanstreek Waterland. Klik hier voor informatie over de bijeenkomst. Lees ook het artikel van Tom Pots over data science in de praktijk.