Accepteer de diversiteit

De Nederlandse samenleving blinkt uit in diversiteit. Maar de mensen die Nederland zo divers maken, staan niet of nauwelijks in verbinding met elkaar. Eigenlijk hebben we de diversiteit, wat toch een belangrijke kwaliteit is, nog helemaal niet geaccepteerd. In de wijkaanpak moeten we daar dan ook veel zwaarder op inzetten.

De wijkenaanpak heeft tot nog toe heel veel geld gekost. En toch kwam het bericht dat de grootstedelijke wijken en buurten weer achteruit hollen, niet als een verrassing. Loop zelf maar eens door een wijk en praat met de mensen die er wonen. Dan valt snel genoeg op dat ze niet meer mét, maar los van elkaar hun levens leiden. Buiten de eigen kring voelen zij zich met niemand verbonden, laat staan met de buurt waarin zij wonen.

De toenemende concurrentie tussen bewoners is daar een belangrijke reden voor. Of het nu op de woningmarkt is, in de sociale sector of op het gebied van zorg en welzijn: op steeds meer terreinen ontstaat door het huidige overheidbeleid steeds meer schaarste. En dat leidt tot schurende belangen, scheve gezichten en toenemende ontevredenheid.

Ook de integratie speelt het samenleven parten. Een zere plek waar recent nog de documentaire ‘Terug naar de Akbarstraat’ van Gülsah Dogan en Felix Rottenberg de vinger op legde. Steeds meer Nederlanders met een migratieachtergrond zijn perfect geïntegreerd. Ze draaien volwaardig mee in de samenleving, spreken de taal perfect en weten hun weg te vinden. En toch worden ze niet of onvoldoende geaccepteerd, wat tot de nodige frustratie en irritatie leidt. Bovendien: wie zich miskend of niet erkend voelt, gaat in de actiestand staan om gezien en gehoord te worden. Met alle tegenreacties van dien bij andere bevolkingsgroepen.

Daar hangt het vraagstuk van onze identiteit nauw mee samen. Hoe gevoelig dat ligt, weten we inmiddels allemaal: zie de discussies over bijvoorbeeld Kerstmis en Sinterklaas, maar ook over de hoofddoek en ramadan. In al deze gevallen gaat het om de vraag in hoeverre mensen hun eigen identiteit en cultuur moeten opgeven, om in de samenleving te worden geaccepteerd. Spreken we nog wel over integratie of gaat het eigenlijk over assimilatie? Ik ben bang dat veel mensen het liefst het laatste zien gebeuren. Waarbij voor het gemak even wordt vergeten dat wie zich gedwongen voelt de eigen identiteit op te geven, niet bereid of in staat is zich te verbinden. Integendeel: zij zoeken veel liever de confrontatie op, juist om het eigene te behouden. Hoe terecht of onterecht dat in de ogen van anderen ook is.

We zijn inmiddels een diverse samenleving. Maar de mensen die Nederland zo divers maken, staan niet of in ieder geval veel te weinig in verbinding met elkaar. Eigenlijk hebben we die diversiteit, wat toch een belangrijke kwaliteit kan zijn, nog helemaal niet geaccepteerd. Wie de islam accepteert, respecteert immers ook de hoofddoek en ramadan. Net zo goed als dat wie de Nederlandse cultuur accepteert, ook de dodenherdenking en Kerstmis respecteert.

Daar ligt volgens mij dan ook de voornaamste sleutel tot succes. We moeten werken aan acceptatie van de diversiteit. Hoe? In de eerste plaats door een einde te maken aan de schaarste. Investeer weer ruimhartig in de woningmarkt, sociale voorzieningen en zorg en welzijn. Of stel daar de partijen weer toe in staat, die hiervoor zijn opgericht. Als de schaarste verdwijnt, verdwijnt namelijk ook het gevoel bij mensen dat zij elkaars concurrenten zijn.

Zet daarnaast in de wijkenaanpak veel zwaarder in op het maken van verbinding tussen verschillende groepen mensen, die in de wijken en buurten wonen. Creëer voorzieningen waarmee de drempel om elkaar te ontmoeten, te spreken en – nog beter – te leren kennen verder kan worden verlaagd. Investeer in activiteiten waarmee het wantrouwen over en weer kan worden weggenomen. Want juist vanuit wantrouwen ontstaan al die gevoelens van angst en onveiligheid.

En laten wij tot slot in alle openheid en eerlijkheid maar eens de discussie aangaan met elkaar over de identiteit van onze diverse Nederlandse samenleving. Wanneer een jongere die in Nederland is opgegroeid, op straat zwaait met de vlag van het geboorteland van zijn ouders: is dat een teken van mislukte integratie, of een voorbeeld van een sterke identiteit? En is de moeite die sommigen daarmee hebben, niet juist het bewijs dat zij de nieuwe diversiteit nog helemaal niet hebben geaccepteerd?

De discussie over dit soort vragen is in Nederland zodanig uit de hand gelopen, dat inmiddels welhaast alles gevoelig lijkt te liggen. Alles wordt verkeerd opgevat of anders geframed dan het bedoeld is. Door het inbrengen van rust en ontspannenheid in de discussie en over en weer begrip te tonen voor elkaars standpunten, kan het gesprek tussen mensen weer op gang worden gebracht. Alleen dan ontstaat ruimte om te kijken naar de mogelijkheden om te verbinden, in plaats van te verdelen. Ook in onze wijken en buurten. Bij echte en volledige acceptatie van diversiteit, kunnen we starten met de discussie. En dan volgt de oplossing vanzelf.