Aanpak vakantieparken: sociale vraagstuk en de woonopgave

Terugblik vierde bijeenkomst CoP Aanpak vakantieparken

Op 10 september 2018 vond in Amersfoort de vierde bijeenkomst plaats van de Community of Practice (CoP) Aanpak Vakantieparken. Platform31 startte dit traject in opdracht van de VNG en in samenwerking met partners in Brabant en op de Veluwe. Doel is bij partijen die al actief met de aanpak van vakantieparken bezig zijn, kennis en ervaringen op te halen die vertaald kunnen worden in handelingsperspectieven voor gemeenten. Na eerdere thema’s als de informatiepositie, economisch-ruimtelijke strategieën, leefbaarheid en veiligheid te hebben verkend, stond op de laatste bijeenkomst het sociale vraagstuk en de woonopgave centraal. Vakantieparken worden door een toenemend aantal groepen bewoond, zowel tijdelijk als langdurig. Dit stelt gemeenten voor nieuwe uitdagingen op het sociale domein en volkshuisvesting. Op basis van ontwikkelingen rondom Fort Oranje en huisvesting van arbeidsmigranten, zijn deze onderwerpen belicht.

Leefsituatie en behoeften bewoners

Van bewoners op vakantieparken wordt hun aanwezigheid vaak als problematisch gezien. Voor een effectieve, integrale aanpak moet je niettemin goed zicht hebben op wat er op het park speelt en welke behoeften er zijn. De GGD West-Brabant heeft zich de afgelopen jaren intensief bezig gehouden met het in beeld brengen van kwetsbare groepen op vakantieparken. Eerst door aan te sluiten op controles, later ook vanuit eigen signalering en preventie. De parkeigenaar en/of exploitant blijkt een belangrijke spil in het contact maken met bewoners. Zonder diens toestemming kan de GGD niet zelfstandig het terrein op. Op de 23 bezochte campings is een diversiteit aan mensen aangetroffen, van zelfredzaam tot personen met zware problematiek. Duidelijk is dat een deel van de bewoners klem zit en het park als laatste toevluchtsoord beschouwt. Dit leidt tot afhankelijkheid en mogelijk zelf uitbuiting, maar ook allerlei coping-strategieën die de situatie in stand houden. Veel bewoners hebben begeleiding nodig, van een duwtje in de rug tot een intensief traject, om weg te komen. De rol die de gemeente hierin neemt is doorslaggevend: enkel handhaven werkt averechts. De GGD stuurt aan op een strategie waarin een gezonde leefsituatie centraal staat.
Ook de Nationale Ombudsman merkt dat veel bewoners van vakantieparken – in de huidige fase van hun leven – niet in bestaande systemen passen. Dat kan problemen versterken. Rondom Fort Oranje, maar ook van andere parken zijn er veel klachten gekomen over het contact met de gemeente bij handhaving en inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP). Vanuit de ‘systeemwereld’ is dit handelen logisch, maar voor mensen die al in een benarde positie verkeren zorgt het voor extra stress. De Nationale Ombudsman pleit ervoor oplossingen te zoeken die rekenschap geven van de ‘leefwereld’ van bewoners op vakantieparken. Dit betekent niet toegeven aan elke wens, maar wel denken vanuit zelfredzaamheid en mogelijkheden – zoals het mogelijk maken van een briefadres.

Herhuisvesting na Fort Oranje

Voor structurele oplossingen zijn mandaat en voldoende middelen cruciaal, zo is de ervaring in verschillende regio’s. Deze randvoorwaarden waren aanwezig rondom de ontruiming van Fort Oranje. De gemeente had beloofd voor alle bewoners te zorgen, hetgeen vertaald is naar begeleiding bij herhuisvesting. Woningen waren daarbij echter niet beschikbaar, noch een harde basis voor medewerking van andere partijen. Op basis van een gentlemen’s agreement onder burgemeesters en afstemming met 48 gemeenten is het uiteindelijk gelukt de meeste bewoners elders te plaatsen. De sociaaleconomische situatie van de bewoners was doorslaggevend voor de beperkte opties die er waren. Voor zover bekend verkeren de meesten nu in betere omstandigheden dan op het park.

Vakantiepark als woonoplossing onder voorwaarden

In plaats van probleem kunnen vakantieparken, mits goed gereguleerd, ook een oplossing bieden voor de behoefte aan flexibele, betaalbare huisvesting. Dit geldt in het bijzonder voor arbeidsmigranten, waarvoor de gemeente Putten enkele jaren geleden een beleid heeft geformuleerd. Belangrijke les is om als overheid de controle te houden en niet te snel mee te gaan in de rooskleurige verhalen van schimmige ondernemers. Dit kan door scherp te zijn op de businesscase en door de slimme inzet van planologisch-juridische instrumenten. Zo was tijdelijkheid bij voorbaat een uitgangspunt in de huisvesting van arbeidsmigranten en heeft de gemeente Putten daartoe bij een casus aan de voorkant reeds het bestemmingsplan gewijzigd naar bos en parkeren. De ondernemer kreeg een tijdelijke omgevingsvergunning om daar zeven jaar van af te wijken. Door de verplichting het terrein tegen die tijd naar de nieuwe bestemming te transformeren bij de gemeente te leggen, kreeg deze weer grip op het hele proces.

Lessen en handelingsperspectieven

Terugkerende thema’s bij het sociale vraagstuk en de woonopgave rondom vakantieparken zijn slagkracht, regie en lef vanuit de gemeente. Zet de instrumenten in die je ter beschikking hebt, maar durf ook buiten de gebaande paden te treden en je nek uit te steken. Doel is uiteindelijk een humanitaire oplossing voor de bewoners, dat staat naast de perspectieven voor het park en de ondernemers. Lastig is dat je als gemeente wel een sociaal traject kan inzetten, maar niet makkelijk woonruimte beschikbaar hebt. Zolang er structureel niets verandert in dit aanbod, blijven vakantieparken olifantenpaadjes in het systeem en zal illegale huisvesting daar voortduren.

Meer informatie

Kijk ook voor een terugblik op de eerste, tweede en derde bijeenkomst van de Community of Practice.