Aanpak vakantieparken: Leefbaarheid, veiligheid en ondermijnende criminaliteit

Terugblik derde bijeenkomst CoP Aanpak vakantieparken

Op 4 juli 2018 vond de derde bijeenkomst van de Community of Practice (CoP) Aanpak Vakantieparken plaats bij de GGD West-Brabant in Breda. Platform31 startte dit traject in opdracht van de VNG en in samenwerking met partners in Brabant en op de Veluwe. Doel is bij partijen die al actief met de aanpak van vakantieparken bezig zijn, kennis en ervaringen op te halen die vertaald kunnen worden in handelingsperspectieven voor gemeenten. Tijdens de derde bijeenkomst gingen de deelnemers aan de slag met de onderwerpen leefbaarheid, veiligheid en ondermijnende criminaliteit. De afgelegen ligging en de privaatrechtelijke status van het terrein maken vakantieparken vatbaar voor onrechtmatige activiteiten, zowel van gebruikers als eigenaren en beheerders. Aan de hand van enkele experts en ervaringsdeskundigen is dit thema van verschillende kanten belicht.

De aanpak van Fort Oranje

Fort Oranje is een landelijk bekend voorbeeld van een vakantiepark met een zorgelijk leefbaarheids- en veiligheidsklimaat. De gemeente Zundert heeft de camping zien afglijden van een bloeiende familiecamping tot een verzamelplaats van kwetsbare mensen en criminele activiteiten. Hier is jarenlang tegen opgetreden, maar omdat het privaat terrein betreft bleken zowel de mogelijkheden voor toezicht als het aanpakken van incidenten beperkt. Strafrechtelijke procedures waren enkel symptoombestrijding, waarop uiteindelijk besloten werd tot bestuursrechtelijk ingrijpen met als doel Fort Oranje te sluiten op humanitaire gronden.

In dit proces heeft de gemeente nauw samengewerkt met de politie, veiligheidsregio, het RIEC en de GGD. In juni 2017 was de dossieropbouw dusdanig gereed dat tot stapsgewijze ontruiming kon worden overgegaan. De eigenaar van Fort Oranje liet echter weten per direct de camping te sluiten en alle bewoners op straat te zetten. Dit was voor de burgemeester van Tilburg (voorzitter van de Veiligheidsregio) aanleiding om bestuurlijk op te schalen naar niveau 4 van de Gecoördineerde Regionale Incidentbestrijdings Procedure (GRIP). Hiermee ontstond een daadkrachtige structuur waarin de gemeente het beheer van Fort Oranje per direct kon overnemen. Met behulp van o.a. de brandweer en een groot aantal maatschappelijke organisaties werd de chaotische situatie op het terrein onder controle gebracht en ontstond er overzicht van de bewoners. De GRIP-periode, die geleidelijk werd afgeschaald, was voor alle betrokkenen een zeer intensieve periode. Belangrijke lessen liggen in het makkelijker delen van informatie tussen de partijen, eenduidige communicatie naar buiten en het borgen van de veiligheid van mensen ‘in het veld’.

Het ingrijpen op Fort Oranje is niet aan te raden als een algemene aanpak voor problematiek rondom vakantieparken, de situatie was extreem en zeldzaam in Nederland. De context van een economisch onrendabel terrein dat een functie gaat vervullen in een verdienmodel van andere spelers, komt niettemin vaker voor. De gemeente Zundert heeft inmiddels de APV dusdanig aangepast dat het nu woon- en leefklimaat omvat en er voor recreatie weer een exploitatievergunning nodig is. De gemeentesecretaris pleit ook voor het opheffen van de private status van vakantieparken, zodat overheden en samenwerkende partijen makkelijker vinger aan de pols kunnen houden.

Preventie en signaleren van misstanden

Om te voorkomen dat de leefbaarheid en veiligheid op vakantieparken afnemen, is het belangrijk dat gemeenten hier al vroegtijdig aandacht voor hebben. Het CCV heeft hier in samenwerking met het programma Vitale Vakantieparken en het ministerie van Justitie en Veiligheid de methode Samen Veilig Ondernemen in de Recreatiesector voor ontwikkeld. De methode, die bestaat uit een aantal stappen, is bedoeld om problemen bij kwetsbare parken te voorkomen. Het delen van informatie en onderhouden van contacten tussen ondernemer, gemeente en politie vormen de basis.

Ook bij het signaleren van (risico’s op) ondermijning vanuit vakantieparken is samenwerking vanuit gemeenten cruciaal. Informatie moet herkend, geregistreerd en gedeeld worden tussen afdelingen en domeinen. Dat vergt goede competenties en werkafspraken op ambtelijk niveau. Met partners, soms in regionaal verband, is het vervolgens belangrijk te komen tot een gezamenlijke visie en doelen. Daarvoor is bestuurskracht noodzakelijk, maar ook een cultuur van samenwerken vanuit vertrouwen.

Het CCV experimenteert met de invoering van een digitaal nachtregister waarin ondernemers van nachtverblijven verplicht worden om persoonsgegevens te registreren. Dit systeem is van de politie, maar ook andere moeten er gebruik van kunnen maken zodat signalen sneller worden opgepikt. Dit kan ook helpen om meer zicht te krijgen op vakantieparken. Technisch en juridisch is het echter nog een zoektocht.

Lessen en handelingsperspectieven

Een belangrijk inzicht is dat problemen rondom leefbaarheid, veiligheid en criminaliteit op vakantieparken niet enkel met het aanpakken van strafbare feiten worden opgelost. Het hele systeem moet worden meegenomen, maar gemeenten hebben op deze vraagstukken vaak weinig grip. Processen en instrumenten om de situatie op parken te signaleren en te beoordelen, om aan de voorkant dubieuze constructies tegen te gaan en uiteindelijk interventie te plegen staan nog in de kinderschoenen. Duidelijk is dat samenwerking met partners in het veiligheidsdomein en het delen van kennis cruciaal zijn.

Meer informatie

Meer weten over de CoP Aanpak vakantieparken? Stuur een mail naar Tineke Lupi, tineke.lupi@platform31.nl of lees verder op: Community of Practice: Aanpak Vakantieparken.

Kijk ook voor een terugblik op de eerste, tweede en vierde bijeenkomst van de Community of Practice.