Aanpak dakloosheid: herstel begint met een huis

Met het oog op het toenemend aantal dak- en thuislozen in Nederland bood de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) op 21 april 2020 haar advies over de aanpak van dakloosheid aan staatssecretaris Paul Blokhuis aan. De boodschap hiervan is dat herstel begint met een huis. Een plek om te wonen staat aan de basis van elk passend hulpverleningstraject. Een ambitie waar ook Platform31 zich sterk voor maakt.

Structurele aanpak dakloosheid noodzakelijk

Dakloosheid is een extreme vorm van sociale uitsluiting. Naast persoonlijk leed brengt dat ook grote maatschappelijke gevolgen met zich mee. Het laatste decennium is het aantal daklozen in Nederland meer dan verdubbeld blijkt uit cijfers van het CBS. “Dat is reden voor de RVS om met dit advies een structureel andere aanpak van dakloosheid voor te stellen en daarbij het vanuit het recht op huisvesting centraal te stellen", aldus Erik Dannenberg, raadslid bij de RVS.

Groep daklozen meer divers

De RVS concludeert in het advies dat de groep daklozen meer divers geworden is. Er zijn mensen die geen huis kunnen vinden na een ingrijpende gebeurtenis in hun leven, die een instelling verlaten zonder adequate nazorg, te maken krijgen met een huisuitzetting of na een verblijf in het buitenland terugkeren naar Nederland en niet langer kunnen rekenen op hulp. Beleid en hulpverlening zijn daar onvoldoende op afgestemd. In het magazine Souterrain van het wonen verkende Platform31 de groeiende onderkant van de woningmarkt en constateerde dat vooral economisch daklozen tussen wal en schip vallen.

Naast woningtekort ook een samenwerkingstekort

“Dakloosheid is naast een woningtekort ook een samenwerkingstekort. Partijen moeten elkaar vinden om tot actie te komen. En actie is nu hard nodig", aldus Netty van Triest, themacoördinator wonen en zorg van Platform31, die een bijdrage leverde aan het advies. “Naast voldoende woningen moeten we aandacht hebben voor de bestaansonzekerheid van mensen”, aldus Van Triest. “Soms hoeft er maar iets te gebeuren en mensen komen in een negatieve spiraal waar zij zelf moeilijk uit zien te komen, soms met dakloosheid tot gevolg. Gelukkig zien we dat gemeenten, woningcorporaties en zorgorganisaties steeds meer de handen in een slaan om uitzettingen te voorkomen.”

Toekomst daklozen in huidige coronacrisis

“Ik hoop dat kabinet en gemeenten dit advies aangrijpen om dakloosheid te verminderen en te voorkomen”, aldus Dannenberg. “Het meest urgent vind ik de toekomst van daklozen die nu vanwege de coronacrisis worden opgevangen in sporthallen en hotels. Het kan niet zo zijn dat deze mensen straks weer op straat gezet worden. Er ligt een taak voor Rijk, alle gemeenten en woningcorporaties om gezamenlijk te kijken naar kansen om leegstaande panden en flexibele woonvormen te benutten voor het maatschappelijk herstel van deze mensen. Want herstel begint met een huis.”

Herstel begint met een huis

De RVS adviseert in het rapport Herstel begint met een huis principiële verschuiving van het achteraf oplossen van dakloosheid naar het voorkomen dat mensen dakloos worden. Drie actiepunten staan daarbij centraal:

  • De RVS ziet het recht op huisvesting als breekijzer om mensen te includeren in plaats van te marginaliseren. Bijvoorbeeld door het afschaffen van het zelfredzaamheidscriterium voor maatschappelijke opvang of door eigen woonoplossingen van mensen toe te staan.
  • Ook roept de Raad op politieke regie te nemen op het vraagstuk van dakloosheid over kabinetstermijnen en politieke voorkeuren heen. Bijvoorbeeld door het nemen van nationale regie op het creëren van een bufferzone aan de onderkant van de woningmarkt, het souterrain van de woningmarkt waar Platform31 al eerder over publiceerde.
  • En adviseert de Raad om in te zetten op betere samenwerking en kennisuitwisseling over risicofactoren voor dakloosheid op wijkniveau, met als doel: vroegsignalering van bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting én het bewaken van de balans tussen dragers en vragers in een wijk of buurt.

Voorkomen en verhelpen van dak- en thuisloosheid

In het experiment Weer Thuis werkt Platform31 aan het voorkomen en verhelpen van dak- en thuisloosheid en levert zo een belangrijke bijdrage aan de Meerjarenagenda Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Belangrijk thema binnen dit experiment is het creëren van voldoende huisvestingsmogelijkheden voor mensen die tussen wal en schip dreigen te raken. Eind mei 2020 volgt een publicatie over het woonvraagstuk voor uitstromers uit beschermd wonen en opvang voor gemeenten en corporatie. Daarnaast publiceert Platform31 in juni een casusonderzoek naar de meerwaarde en randvoorwaarden van tijdelijke woonvormen voor zorgdoelgroepen, zoals uitstromers uit de maatschappelijke opvang. In het experiment Inclusieve Wijken staat een welkome buurt centraal. Op de website van Platform31 staat meer over kansen voor flexibele woonvormen.