5G in gebruik: de gemeente als aanjager én waakhond

In gesprek met Olha Bondarenko, strategisch adviseur innovatie en digitalisering bij gemeente Eindhoven

Het Actieplan Digitale Connectiviteit werd in juli 2018 door het ministerie van EZK gepubliceerd. Dit plan schetst de ontwikkelingen omtrent digitalisering en geeft aan wat de belangrijkste doelstellingen zijn van digitale connectiviteit. Hoe kunnen we beter, sneller en gemakkelijker digitaal verbonden zijn? In dit plan is aangegeven hoe de rijksoverheid zich inzet om deze doelstellingen te bereiken, maar wat kunnen gemeenten en regio´s doen? Wat is hun rol in het verbeteren van digitale connectiviteit? Dit vormde de aanleiding om in gesprek te gaan met Olha Bondarenko, strategisch adviseur innovatie en digitalisering bij de gemeente Eindhoven. Deze gemeente is actief betrokken bij de uitvoering van pilots over gebruik van het nieuwe 5G-netwerk. Olha Bondarenko beschrijft de rol van de gemeente bij het realiseren van digitale connectiviteit enerzijds als aanjager en anderzijds als waakhond.

Wat betekent digitale connectiviteit?

Digitale connectiviteit, een goede digitale bereikbaarheid, wordt als randvoorwaarde gezien voor de innovatieve snelgroeiende regio Brainport Eindhoven. Digitale connectiviteit heeft twee belangrijke doelen. Ten eerste is het een mogelijkheid om bij te dragen aan de ontwikkeling van nieuwe marktmodellen en diensten door bedrijven en kennisinstellingen. Daarnaast heeft digitale connectiviteit ook een groot maatschappelijk belang. Door hier actief op in te zetten, wordt een bijdrage geleverd aan een verbeterde leefkwaliteit in de stad en het welzijn van inwoners.

Wat is de rol van het Rijk?

Het is met name belangrijk om meer bewustzijn te creëren op bestuurlijk niveau. ‘’Er zijn maar weinig mensen met expertise. Politiek en bestuurders hebben niet dezelfde inhoudelijke kennis over thema’s als 5G, maar moeten wel in staat worden gesteld om over deze onderwerpen in gesprek te gaan en beslissingen te maken die goed zijn voor inwoners.’’ Daarnaast is het van groot belang dat wordt ingezet op een nauwe samenwerking tussen het Rijk en lokale overheden. Op die manier kan beleid worden gemaakt dat niet alleen op nationaal of Europees niveau is toegespitst, maar ook op het lokale schaalniveau. ‘’We nodigen het Rijk en andere partijen uit om te kijken waar wij in regio Brainport Eindhoven mee aan het experimenteren zijn! Hier worden de struikelpunten ondervonden waar het Rijk en andere steden van kunnen leren en profiteren.’’

Wat betekent dit voor de rol van gemeenten?

Als gemeente zet je in op de economische en maatschappelijke component waarbij ontwikkeling en vernieuwing centraal staan. Je faciliteert als gemeente samen met het bedrijfsleven kansen voor de toepassing van nieuwe technologische ontwikkelingen. Daarbij heb je als gemeente de taak om lokale partijen bij elkaar te brengen en ze de ruimte te geven om nieuwe ontwikkelingen te verbinden aan lokale opgaven rond thema’s als zorg en mobiliteit. Naast deze rol als aanjager van digitale connectiviteit, heb je als gemeente ook de functie van waakhond. Het is belangrijk om oog te hebben en zorg te dragen voor de risico’s die verbonden zijn aan de nieuwe technologie. Dit gaat bijvoorbeeld om ethische vraagstukken omtrent privacy, gezondheidsaspecten en ruimtelijke inrichting. Om de snelle ontwikkelingen in goede banen te leiden, moet je als gemeente een faciliterende rol innemen. Daarbij is het van groot belang om op de hoogte te zijn van de gevolgen van deze ontwikkelingen. Wat betekenen deze voor de stad en hoe ga je daarmee om?

Wat is de rol van regio Eindhoven?

‘’Omdat Eindhoven zichzelf op de kaart zet als innovatieve regio, is het van groot belang om voorloper te blijven in de actuele ontwikkelingen.’’ Gemeente Eindhoven zet hier dan ook actief op in en wil een bijdrage leveren aan de huidige ontwikkelingen rondom digitale connectiviteit. Gemeente Eindhoven ondersteunt de samenwerking tussen verschillende partijen zoals telecombedrijf VodafoneZiggo, netwerkpartner Ericsson, het bedrijfsleven en kennisinstellingen uit de regio (Philips, TU/e, PSV, de Effenaar, MKB’s en start-ups). Deze partijen voeren enkele pilots omtrent het nieuwe 5G-netwerk uit. In deze pilots wordt ingezet op maatschappelijke thema’s en nieuwe toepassingen. Het gaat dan niet zozeer over de ontwikkeling van het 5G-netwerk, maar over de toepassing van dit netwerk op bijvoorbeeld het gebied van spoedeisende zorg of mobiliteit.

Wat is 5G en waarom is het belangrijk?

Het 5G-netwerk is de opvolger van het bekendere 4G-netwerk. Dit nieuwe netwerk moet het mogelijk maken nog meer data, nog sneller en met hoge betrouwbaarheid te versturen. Onder invloed van deze kenmerken wordt verwacht dat de toepassingen gaan groeien. Het huidige 4G-netwerk wordt voornamelijk gebruikt voor smartphone toepassingen. Het 5G-netwerk kan in de toekomst ook sturend worden in bijvoorbeeld het verkeer. Daarnaast biedt het 5G-netwerk mogelijkheden voor het versnellen en automatiseren van productieprocessen (Smart Industry) en de gezondheidszorg. Operaties kunnen in de toekomst mogelijk op afstand worden uitgevoerd dankzij 5G. In de huidige pilots wordt bijvoorbeeld al ingezet op slimme ambulances die door het gebruik van het 5G-netwerk snel door de stad kunnen bewegen en in direct contact staan met het ziekenhuis. Zo kan de voorbereiding in het ziekenhuis al plaatsvinden, terwijl de patiënt nog onderweg is. Dit soort voorbeelden laat zien dat deze innovatieve concepten van groot belang zijn voor de toekomst.

Wat zijn de uitdagingen die regio Eindhoven tegenkomt met betrekking tot 5G gebruik?

Olha Bondarenko noemt drie belangrijke uitdagingen omtrent het gebruik van 5G. ‘’Voor gemeente Eindhoven staat de gezondheid van inwoners voorop.’’ Welke invloed heeft het gebruik van 5G op de stad en haar inwoners? Inwoners maken zich steeds meer zorgen over de gezondheidseffecten van elektromagnetische velden die door het 5G-netwerk ontstaan. Tot nu toe is er echter geen reden tot zorgen, want alle elektromagnetische stralingsmetingen blijven onder de vastgestelde normen. Om zeker te weten dat dit in de toekomst ook zo blijft, bij invoering van 5G, kijkt gemeente Eindhoven nauwkeurig mee met stralingsmetingen. Ten tweede heeft de invoering van 5G een grote ruimtelijke component. Zo zijn bijvoorbeeld meer antennes nodig om het 5G-netwerk te realiseren. Het wetswijzigingsvoorstel ‘implementatie Telecomcode’ maakt dat alle publieke assets verplicht wordt gesteld om beschikbaar te zijn als 5G-antenne. Een lantaarnpaal zou bijvoorbeeld als opstelpunt voor een 5G antenne kunnen functioneren. Dit is geen makkelijke opgave. Hiervoor moet deze bijvoorbeeld wel 24 uur per dag stroom hebben, terwijl de meeste lantaarnpalen hier niet van voorzien zijn. Daarnaast zouden veel meer glasvezelkabels aangelegd moeten worden om het 5G-netwerk mogelijk te maken. Door de graafwerkzaamheden die hiermee gemoeid zijn, heeft dit een grote ruimtelijke impact. ‘’Als gemeente ben je verantwoordelijk voor de veiligheid en leefbaarheid in de stad en moet je controle behouden over de openbare ruimte om deze taak te kunnen blijven uitvoeren.’’ Ten derde ligt er een grote uitdaging om tot een praktische uitwerking te komen. Hier ligt een grote rol voor de overheid en de samenwerking met marktpartijen. Deze samenwerking kan soms lastig zijn door de verschillende belangen die meespelen.

Tips voor andere gemeenten en wat is de volgende stap?

Het doorvoeren van digitale connectiviteit en het invoeren van het 5G-netwerk brengen meerdere uitdagingen met zich mee waar je als gemeente verschillend mee om kan gaan. Niet iedere gemeente kan dit op dezelfde manier aanpakken als gemeente Eindhoven. Volgens Olha Bondarenko is het afhankelijk van het ecosysteem van de regio of je, net als gemeente Eindhoven, een actieve rol moet nastreven. ‘’Als de energie er is, moet je vooral proactief inzetten op je publieke taak. Als stad ga je niet over de technologie, maar heb je wel degelijk een rol in de slimme toepassing van deze technologie in de stad. Je kijkt naar de mogelijkheden van technologie en investeert daar waar inwoners kunnen profiteren van de maatschappelijke toepassingen.‘’ Je moet daarbij als gemeente wel waakzaam zijn voor de mogelijke gevolgen van deze technologische toepassingen. Daarnaast is het van groot belang dat niet iedere gemeente voor zich aan de slag gaat, maar dat er vanaf het begin wordt samengewerkt. Zo worden niet alleen in Eindhoven, maar ook in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Groningen pilots uitgevoerd omtrent het 5G-netwerk. De tussentijdse resultaten van de pilots worden tussen de gemeenten gedeeld, zodat ze gebruik kunnen maken van elkaars kennis en expertise. Naast de samenwerking tussen gemeenten, is ook de relatie met kennisinstellingen en marktpartijen van groot belang. Uiteindelijk bereik je hierdoor samen een breed gedragen en groot bewustzijn. Dit is cruciaal voor het bereiken van hoogwaardige digitale connectiviteit.

Meer informatie