Zet klimaatakkoord in op verandering van systemen

Energietransitie, omarm de complexiteit. De titel van mijn promotieonderzoek en ook de boodschap die ik mee wil meegeven. De Energiesprongprojecten die ik heb gevolgd zijn al weer even geleden, maar de uitkomsten van mijn onderzoek zijn nu, zeker in het kader van het klimaatakkoord, actueler dan ooit. Tijdens mijn verdediging kreeg ik de vraag van Jan Rotmans, hoeveel van de acties die ik geïdentificeerd heb om bij te dragen aan de energietransitie – 78 acties in totaal – terug te zien zijn in het klimaatakkoord. Bijna beschaamd moest ik concluderen dat het maar beperkt is. Met de roep naar concretisering van het klimaatakkoord kan ik dus wel wat bijdragen.

Zaak is te komen tot opschaling, zowel in aantallen woningen – als we in 2050 onze hele woningvoorraad energieneutraal willen hebben moeten we zo’n duizend woningen per dag aanpakken – als hoe we woningen verduurzamen. Hiervoor moeten we een optimum zoeken waarbij ingezet wordt op vergaande industrialisatie en standaardisatie gecombineerd met het aanbieden van flexibiliteit, keuzevrijheid en lokaal maatwerk. Niet alleen technologische innovatie is hiervoor nodig, maar een verandering van ons systeem. Een veranderende rol van bouwpartijen en corporaties, waarbij corporaties niet meer ieder voor zich oplossingen gaan bedenken en bouwpartijen veel meer gaan inzetten op marktonderzoek en productontwikkeling en in bouwstromen renovaties gaan afleveren. Hierbij moet gewerkt worden vanuit de behoefte van de bewoner. Meer comfort en gelijkblijvende woonlasten. Daarvoor hebben we ook andere financieringsmogelijkheden nodig. Corporaties die kunnen investeren met de energiebesparing en bouwpartijen die niet hun winst halen op projectniveau maar op bouwstroom. Aanpassing van belemmerende wet- en regelgeving is wellicht nodig, flexibilisering om meer innovatieruimte te creëren en juist zekerheid over stimuleringsregelingen. Maar vooral is ook experimenteerruimte nodig, waarin een kleine groep welwillenden beginnen, organisaties kunnen veranderen en andere partijen bij aan kunnen sluiten, en transitiesturing om alle actoren en benodigde veranderingen op alle schaalniveaus aan te kunnen jagen en met elkaar te verbinden.

Eefje Stutvoet, Atrivé

Proefschrift