Verduurzaming als weg uit de crisis

Terwijl we nog midden in de acute gezondheidscrisis van de coronapandemie zitten, lijkt er parallel weer meer denkruimte te ontstaan voor de wereld ná de crisis. We voeren levendige discussies over de balans tussen volksgezondheidsmaatregelen en economische schade, over solidariteit tussen landen en over de manier waarop overheden zouden moeten investeren. In deze discussies over een ‘post-corona-toekomst’ staat verduurzaming volop in de spotlights, vanuit verschillende perspectieven.

In de groene hoek leven zorgen dat conservatieve krachten de coronacrisis aangrijpen om duurzaamheidsambities voor onze economieën af te zwakken. In conservatieve sferen leeft de angst dat de ‘groenen’ niet snappen dat we wel een sterke economie nodig hebben om verduurzaming überhaupt te kunnen betalen. Tegelijkertijd realiseren ook zij zich dat alleen het herstellen van de ‘grijze’ economie niet de weg vooruit is.

Kabinet: verduurzaming als weg uit de crisis

Uiteraard maakt één zwaluw nog geen zomer, maar de eerste voortekenen zijn dat de Nederlandse regering verduurzaming ziet als een cruciaal onderdeel van de weg uit de economische crisis. Vorige week lanceerde het kabinet een pakket maatregelen ter waarde van 5 miljard euro om de stikstofdepositie in natuurgebieden terug te dringen en te mitigeren. Kort daarop volgde een pakket maatregelen om – op structurele basis – aan het Urgendavonnis te voldoen (25 procent afname van de CO₂-uitstoot in 2020 ten opzichte van 1990). En daarna volgde nog een schot voor de boeg voor hoe we de verduurzaming ruimtelijk moeten laten landen, met veel meer regie vanuit de rijksoverheid (uitwerking Ontwerp-NOVI). Dit zijn (duurzaamheids)maatregelen van een ongekende grootte en impact, die nagenoeg zonder politieke discussie worden doorgevoerd. Een buitengewoon slim politiek frame vanuit het kabinet is dat deze maatregelen obstakels uit de weg ruimen voor het economisch herstel waar iedereen van profiteert. Want wie kan daar tegen zijn?

Ook belanghebbenden positief

Ook belanghebbenden die we vanuit TwynstraGudde hebben bevraagd zien de voortgang van de verduurzaming positief in.

Directeur Bart Smolders van Heijmans Infrastructuur verwacht dat de energietransitie wellicht iets vertraagt, maar wel gewoon doorgaat. “En ik zie ook gebeuren dat er door de huidige quarantaine een permanente gedragsverandering in ons reisgedrag optreedt; een realisatie dat we misschien niet zoveel hoeven te reizen als we altijd deden.” In de hoek van woningcorporaties hoopt men onder meer op verdere kortingen op de verhuurdersheffing.

Strategisch adviseur Egbert Kunst, van corporatie GroenWest: “Zolang de woningprijzen in stand blijven en de rentestanden laag, kan onze woningverduurzaming gewoon doorgaan, met inachtneming van de 1,5 meter samenleving. Wij hebben verder het geluk dat we met vaste ketenpartners werken. Die vertrouwdheid werkt creativiteit in de hand.”

Pauline Westendorp, voorvrouw van het Amsterdamse ‘koplopersplatform’ 02025, stelt zelfs dat de coronacrisis de energietransitie vooruithelpt: “In deze tijd bezinnen we ons over wat we echt belangrijk vinden, en dat zal positief blijken voor de klimaatbeweging. Ook merken we nu dat gedragsverandering wél mogelijk is; we kunnen dus ook onze energieconsumptie en -productie aanpassen. En je ziet dat we door de quarantaine meer gericht worden op de buurt; dat kan ons zeker helpen bij lokale energietransitie-initiatieven.”

Maar klimaat is een mondiale opgave

Een terecht punt dat door klimaat(beleid)sceptici vaak wordt gemaakt, is relevant voor dit toekomstbeeld. Het tempo van de verduurzaming in Nederland is voor het tegengaan van de opwarming van de aarde als geheel maar van zeer beperkt belang. Klimaatverandering trekt zich niets aan van landsgrenzen en Nederland vertegenwoordigt maar een zeer klein deel van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Om een verergering van de klimaatcrisis te voorkomen – ook in Nederland – is alleen de reductie van CO₂-uitstoot op mondiale schaal effectief. We weten dat niet alle landen zomaar 5.000 euro per inwoner (90 miljard euro/ 17,2 miljoen) in hun economie kunnen pompen met slechts een ‘gratis’ stijging van staatsschuld als consequentie. Het IMF wijst erop dat er hoe dan ook een wereldwijde recessie van ongekende proporties aankomt. Het is zeer de vraag of de minder vermogende en opkomende economieën hun klimaatambities bovenaan de politieke agenda (kunnen) houden.

Nederland kan een voorbeeldrol vervullen door wél voluit door te pakken met onze nationale energietransitie. Relevanter nog is waarschijnlijk dat de rol van supranationale organen als de EU en de VN nóg belangrijker wordt in het aanjagen en coördineren van wereldwijde klimaatactie. Een positieve rol van Nederland op het Europese en wereldtoneel heeft meer (klimaat)impact dan een procentje meer of minder CO₂-uitstoot in Nederland. Het steunen door Nederland van sterke Europese klimaatacties (zoals de Green Deal) is daarom cruciaal. Een andere aantrekkelijke optie die ons helpt bij zowel de mondiale klimaatopgave als bij het kickstarten van onze eigen economie, is om het Nederlandse investeringsvermogen maximaal in te zetten op innovaties die de wereldwijde energietransitie versnellen.

Alle overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties die in Nederland aan de energietransitie werken, doen er daarom goed aan om het internationale perspectief in het vizier te houden, ook in de roerige economische tijden die volgen. Zo dragen we samen optimaal bij aan het verkleinen van de kans dat de coronacrisis van vandaag wordt gevolgd door de klimaatcrisis van morgen.