Sturing! Sturing?

De toekomstbestendige inrichting van Nederland vraagt om nieuwe keuzes. We staan immers voor grote opgaven op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie, verstedelijking en mobiliteit, kringlooplandbouw en circulaire economie. En op veel vlakken hebben we onze doelen en ambities al wel geformuleerd. Maar daarmee zijn we er natuurlijk nog lang niet. Wat gaan we daadwerkelijk doen? Welke keuzes zijn nodig? Waar slaan deze keuzes ruimtelijk neer? En waar ik nu vooral op in wil gaan: wie maakt deze keuzes? En natuurlijk (ik kan het vanuit mijn rol natuurlijk niet laten…): welke rol kan de NOVI (Nationale Omgevingsvisie) daarbij spelen?

In onze debatten over de ontwerp-NOVI klinkt steeds vaker de oproep om meer sturing vanuit het Rijk. En, ik moet toegeven, in de ontwerp-NOVI geven we zeker richting, maar scherpte in de keuzes is er lang niet altijd. Dat heeft een reden. De Omgevingswet (de basis voor onze NOVI) past namelijk in de trend die we al eerder hebben ingezet. Een trend van decentralisatie en deregulering in het ruimtelijke beleid. En niet zomaar. Pas als we alle belangen in concrete gebieden bij elkaar brengen wordt de spanning echt voelbaar. We kunnen eenvoudigweg niet alle keuzes voor het hele land in één keer, vanuit het gezichtspunt van één overheid maken. Dat moeten we vooral ook niet willen, dan ontkennen we de complexiteit en overschatten we onze rol als rijksoverheid. Ik constateer dan ook dat er vrijwel niemand pleit voor een centralisatie. Maar hoe moeten we de roep om meer sturing dan plaatsen? Zoals zo vaak: het is niet zwart-wit. In het grijze gebied tussen centraal en decentraal is ruimte genoeg om nieuwe verhoudingen te vinden. Een model van samenwerking waarin formele verantwoordelijkheden van belang zijn, maar het minstens zo belangrijk is om het gesprek te hebben over de urgente opgaven elkaars positie en verantwoordelijkheden hierin. In dat gesprek gaat het Rijk weer meedoen. In dat gesprek wil het Rijk ook positie kunnen innemen, een mening inbrengen. Vanuit welke overwegingen we dat doen, willen we in de definitieve NOVI (die we naar verwachting komend voorjaar uitbrengen) scherper maken. Zo worden de kaders van waaruit het Rijk kijkt naar de inrichting van Nederland duidelijker. En of dat dan sturing is? Laten we daar met elkaar het debat verder over voeren!

Conferentie Netwerkstad Nederland

Emiel Reiding is een van de sprekers tijdens de conferentie Netwerkstad Nederland op 27 november in Madurodam. U kunt zich nog aanmelden. Hier vindt u ook meer informatie over het conferentieprogramma.