Niet naar de maan, maar naar een leefbare aarde

Elke generatie gaat ervan uit dat de tijd waarin zij leeft de spiltijd is. Het voortbestaan van de mens en de beschaving is afhankelijk van haar keuzes. Anno 2021 is dat niet anders. Het uitsterven van planten en dieren, de klimaatverandering, de pandemieën, de geopolitieke verschuiving naar de Pacific: als wij niets doen, dan gaat het mis. De relativering van grotere tijdschalen, zoals de Delftse professor Salomon Kroonenberg ons voorschotelde, vindt geen voedingsbodem meer. We moeten handelen — en wel nu!

Als sterveling thuis is de bijdrage beperkt tot afvalscheiding en voor wie het kan betalen nog wat ecologisch verantwoorde inkoop. Als landje dragen we maar een klein beetje bij met ons goede gedrag. Het idee dat we gidsland waren en voorop liepen in de wereld, zoals nog niet zo lang geleden rond klimaat nog het geval was in Kyoto, is voorbij. De zittende macht managet de vraagstukken vanuit kosten-batenanalyses. Het mag vooral niet te veel kosten. Als Calimero’s verschuilen we ons voor de schadeclaim die onze ecologische voetafdruk over ons afroept.

Gelukkig is er de schaal van de Europese Unie. Daar zijn we een invloedrijke inkoopmacht die op wereldschaal verschil kan maken. We staan niet alleen met onze lege plastic flesjes bij de afvalbak. We leggen niet met 17 miljoen als gekke henkies zonnepanelen op ons dak, we zijn met ruim 300 miljoen mensen. En die behoren nog tot de rijksten der aarde ook.

De Europese Commissie heeft die verantwoordelijkheid ook gevoeld en gepakt. Met de nieuwe meerjarenfinanciering wordt nadrukkelijk ingezet op de grote ecologische uitdagingen. Ongeveer de helft van de 2000 miljard die komende 10 jaar vanuit Brussel wordt geïnvesteerd, gaat volgens de principes van de Green Deal. Dat dit geen gratuite en vrijblijvende belofte is, blijkt wel uit de verordeningen waarmee dat gepaard gaat. We staan aan de lat en er is geen ontsnappen meer aan. De gebouwde omgeving moet geïsoleerd en gerenoveerd, de energietransitie naar fossielvrij moet serieus van de kant en hoe eerder we de grondstoffenstroom circulair weten te krijgen, hoe beter. Komend decennium moet de doorbraak er zijn. Een nieuwe ordening der dingen is de uitdaging. Kennedy wilde begin jaren 60 naar de maan. Wij willen op een leefbare aarde blijven.

Althans, op een handjevol miljardairs na, die van gekkigheid niet meer weten wat ze met hun geld moeten doen. Die willen vluchten naar Mars en beyond om de mensheid te redden. De overige 7 miljard mensen zal het hier op aarde moeten volhouden. De schouders moeten eronder. De renovatie, de transitie en de circulaire wereld gaan veel werk met zich meebrengen. In Brussel is dat kwartje wel gevallen. Een nieuwe economische ordening kan en moet samenvallen met behoud en herstel van ecologische waarden. De bewustwording van natuur en milieu, leefbaarheid, duurzaamheid en circulariteit binnen het huidige sociaal-economische kader leidt tot het besef dat we buiten dat kader moeten zoeken. Een volhoudbare beschaving die recht doet aan mens, aarde, plant en dier.

Het begint in de Europese Unie met de renovatie van gebouwde omgeving en een rechtvaardige energietransitie. Den Haag kan er niet meer omheen. Thuis staan we niet alleen. We zijn in goed gezelschap.