Naar een inclusieve én rechtvaardige samenleving

De 46-jarige Afrikaans-Amerikaanse George Floyd die door politiegeweld om het leven kwam, wakkerde wereldwijd een golf aan demonstraties aan van burgers, bijvoorbeeld onder de vlag van Black Lives Matter (BLM). Het doel was helder: burgers willen het bewustzijn over onrechtvaardigheid, structurele ongelijkheid en discriminatie vergroten. Dankzij deze burgeractivisten spreekt nu ook de zwijgende meerderheid zich uit tegen onrecht in het streven naar een inclusieve én rechtvaardige samenleving.

Mellouki Cadat-Lampe, die momenteel projectleider en senior-onderzoeker Cliëntenparticipatie en Democratische vernieuwing is bij Movisie en betrokken is bij het Kennisplatform Integratie en Samenleving (KIS), was al in de jaren 80 betrokken bij acties en demonstraties tegen racisme. Volgens hem is BLM een internationale sociale beweging van onderop, wat het zo interessant maakt. Een exemplarische uiting van de ‘participatieve democratie’ verbonden met het vraagstuk van diversiteit en inclusiviteit. Ik volg de lijn van Cadat-Lampe en heb de BLM-demonstraties ervaren als een inspirerende uiting van participerende burgers die zich mengen in het publieke debat over de inclusieve samenleving. En daarbij het grondrecht om te demonstreren op een gedisciplineerde en zelforganiserende wijze inzetten, in goede samenwerking met gemeente, politie en media.

De demonstraties dragen naar mijn idee bij aan bewustwording en zet de kijk op de wereld en dit thema in een ander perspectief. Gloria Wekker, de Utrechtse hoogleraar Gender en Etniciteit aan de Universiteit Utrecht, zei afgelopen zomer in het programma Buitenhof hierover: “Opmerkelijk aan BLM-demonstraties, zowel in de VS als hier, is het gegroeid bewustzijn onder een bredere kring van mensen over systematische ongelijkheid.” Ook in Nederland groeit de beweging. Mijn eigen bewustwording over de ontwrichtende werking van institutioneel racisme voor onze samenleving en tegelijkertijd de persoonlijke drive om het te willen begrijpen en bestrijden, groeit mee.

Net als racisme en discriminatie, is institutioneel racisme ofwel de systematische uitsluiting en/of structurele discriminatie van groepen een moeilijk en confronterend sociaal probleem dat heftige emoties oproept. Mede omdat het, anders dan openlijk racisme, soms subtiel is en bewust of onbewust verborgen zit in structuren van onze samenleving. Daarom moeten we dit probleem juist nu (h)erkennen, definiëren, bespreekbaar en inzichtelijk maken. Pas dan kunnen we richting geven aan het oplossen van institutioneel racisme. En geven we gehoor aan de roep vanuit de samenleving om institutioneel racisme tegen te gaan.

Wie oog heeft voor diversiteit en verschillen in de samenleving is zich bewust van verschillende uitingsvormen van uitsluiting, discriminatie en institutioneel racisme, en verdiept zich in het belang en de waarde van mensenrechten voor een inclusieve én rechtvaardige samenleving. Zoals ook het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam met haar nieuwe actieplan Rotterdam tegen Racisme 2020-2022 tot nieuw inzicht kwam.

“Er is veel te doen, allereerst in de basis. Erkenning van structurele discriminatie, ook op institutioneel niveau, de relevantie van ons gedeelde verleden en het feit dat enkele kortdurende acties niet het probleem gaan oplossen. Het is een veranderopgave die moet leiden tot besef en cultuurverandering.” (p.7)

Bewustwording is zowel een individueel als een collectief groeiproces. Het komt neer op anders kijken en tot nieuwe inzichten komen. Uiteindelijk biedt het nieuw perspectief, een die bepalend is voor het omdenken; verandering in denken en daardoor ook in beleid. Maar het kost tijd. En vergt een open en nieuwsgierige houding met ruimte voor wederzijdse gevoeligheid, begrip en erkenning. Gaat u met ons die uitdaging aan?

Meedenken of meedoen?

Platform31 wil gemeenten, (semi-)overheden en (maatschappelijke) organisaties helpen bij de stap van bewustzijn naar handelen. Structurele problemen hebben structurele oplossingen nodig. Daarom starten we bij Platform31 een verkenning naar dwarsverbanden tussen verschillende thema’s en meerdere beleidsterreinen om zo de grote structuren erachter te laten zien en zoeken we tegelijkertijd samen naar oplossingsrichtingen voor het probleem van institutioneel racisme. We zoeken hierbij aansluiting bij het lopend onderzoek van het Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS) naar institutioneel racisme, waarbij de focus vanuit Platform31 onder andere ligt op het ruimtelijk-fysieke domein en de volkshuisvesting in aanvulling op het werkterrein van KIS.

Wil u meedenken of meedoen? In 2021 organiseren we een online brainstormsessie. Neem hiervoor contact op met Ali Karataș, ali.karatas@platform31.nl.