Lessen uit Londen

De zon op ons hoofd, een strak programma en goede nette wandelschoenen aan. Oftewel, we zijn klaar voor twee intensieve dagen in Londen op zoek naar best practices over private bekostiging voor (publieke) infrastructuur.

Eénmaal met de trein aangekomen op St Pancras/King’s Cross, is het voor ons overduidelijk dat investeerders in de rij staan voor het bemachtigen van een plekje op Kings Cross. De bouwkranen draaien volop en op de terrassen zitten de werknemers van Google en ambtenaren door elkaar heen. In deze fijne omgeving zien we de typische Engelse smalle boten in de kanalen naast een schattige groep eendjes. De goed onderhouden publieke ruimte is ingericht met heel veel bloemen. Wie wil hier nu niet zijn…?

Toch was dit zo’n 10 jaar geleden anders, heel anders. Het was er (g)rauw, onveilig en de duistere kant van Londen was zichtbaar. Hier wilde je vooral niet zijn.

Het lijkt nu zo simpel, maar met een blik terug in de tijd is er veel respect voor de lefgozers (m/v) van toen! Visionairs, maar ook harde werkers om te zorgen dat opbrengsten en winsten niet alleen naar Google zijn gegaan, maar ook naar (sociale!) woningbouw, onderwijs en ov-infrastructuur (niet voor auto’s).

Hoe hebben ze dat daar gedaan? En hoe zijn de succesvolle ervaringen doorgezet naar de onderhanden 100 km lange Crossrail (Elizabeth line)? De Crossrail zorgt voor 10 procent meer passagiers met 42 km extra tunnels, 10 nieuwe stations en verbinding tussen oost en west Londen met bestaande maar aangepaste stations.

elizabeth-line-tube-map-stage4-1
(klik voor vergroting)

Lessen die wij hoorden (en zagen) zijn:

  1. Zorg voor een heldere en brede visie, die (ver) voorbij gaat aan het betreffende gebied. De internationale allure bracht Kings Cross internationale bedrijven en de verbinding met het buitengebied ontsluit nieuwe woonplekken voor de forenzen naar de City via de Crossrail.
  2. Verbind een publieke opgave (infra) met een commerciële opgave (aantrekken bedrijven) aan een sociale opgave (sociale huur). In het Verenigd Koninkrijk doen ze dat met de zogenaamde Section 106, een soort anterieure (onderhandelbare) overeenkomst tussen private en publieke partijen.
  3. Zorg dat partijen en burgers in de directe omgeving van een nieuw station die meeprofiteren, ook meebetalen. De Community Infrastructure Levy is een belastingheffing om investeringen in infrastructuur op gebiedsniveau te versterken. Bestaande commerciële bedrijven krijgen op basis van hun m2 omvang een niet onderhandelbare heffing opgelegd. De inkomsten wordt in de businesscase meegenomen en op onrendabele/publieke functies ingezet.
  4. Neem in de businesscase ook de werkgelegenheid van nieuwe bedrijven mee die zich door de nieuwe ov-ontsluiting kunnen gaan vestigen/verstevigen en door de nieuwe ontsluiting een voorsprong realiseren als werkgever.

Al met al zijn er niet alleen reistijdbaten, maar ook leefbaarheidsbaten, zoals ook door het CPB werd genoemd in de analyse naar de gerealiseerde A2 tunnel.

Wat het Verenigd Koninkrijk van de Nederlandse situatie kan leren, is het genereren van inkomsten door waardestijgingen van woningen die nabij de stations liggen. De onroerende zaakbelasting op woningen is in het VK nog zeer beperkt door taxaties uit 1991 die ze moeten toepassen op alle woningen. Ofwel, in theorie is dit nog een grote potentiële inkomstenbron, maar dat raakt individuen (lees kiezers) direct in de portemonnee. En dus draagt de enorme waardestijging van alle woningen in en rond Londen nog slechts zeer beperkt bij.

Intussen leren (en doen) we met ze mee; tussen Oxford en Cambridge is een ov-lijn gepland die twintig gemeentes moet gaan doorkruisen, waardoor er ongeveer 1 miljoen huizen gebouwd kunnen gaan worden tussen de twee kennisintensieve steden. Klinkt als D’oude lijn tussen Dordrecht en Leiden. Deze ontsluit ook potentiële woongebieden met goed ov én verbindt de kennisinfrastructuur. Is Dordrecht over 10 jaar een woon- en werkplek voor hoogleraren en studenten?!