In woorden kun je niet wonen!

Dat zei, vrij vertaald, de beroemde Jan Schaefer begin jaren 70. Je zou het ook als conclusie kunnen zien van het Verkiezingsdebat Ruimte en Wonen, dat afgelopen vrijdag plaatsvond, waarbij zeven aspirant Kamerleden inhoudelijk de degens kruisten.

Opmerkelijk vond ik dat er een redelijk brede overeenstemming bestond over de doelen en de opgaven op het terrein van zowel ruimte als wonen. Ja, het Rijk moet meer te zeggen krijgen over beide thema’s; ja, er is op korte termijn een langetermijn rijksvisie nodig om alle ruimteclaims te kunnen plaatsen; ja, de reeds vaker genoemde minister kan er komen; ja, het was niet handig om VROM af te schaffen; ja, er zijn meer betaalbare woningen nodig; ja, met extra aandacht voor de middengroepen, en ja, bij een adequate uitvoering hoort ook een zak geld (‘slagkracht en daadkracht’).

De verschillen scholen dus niet zozeer in de prioriteiten, de opgaven en de doelen, maar in de uitvoering. En eigenlijk vallen ook die verschillen best mee. Ik keek vooral waarin partijen het (min of meer) eens waren: dat kan zo het nieuwe Regeerakkoord in!

De portefeuille van de nieuwe minister van Ruimte en Wonen moet nog preciezer worden afgebakend (Met vervoer? Met milieu? Met leefomgeving?), maar daar komen ze wel uit. Wel graag Ruimte en Wonen samen.

Opvallend was dat de discussie over ruimte al snel met ‘wonen’ werd ingevuld. Waarbij de term volkshuisvesting vaker werd gebezigd, zonder dat duidelijk is wat het verschil met wonen is. En óf dat er eigenlijk wel is.

Een heldere rijksvisie op de ruimtelijke ordening wordt ook gewenst. Eigenlijk is dat de NOVI al, maar wat breed wordt gemist is de uitvoering. Eén van de drie inleidende experts, Hans Leeflang, noemde niet voor niets een aanvullende NOVEX als noodzaak. Immers, wie kent er nog de VINO van indertijd? Weinigen. En wie zegt de Vinex wat? Iedereen! Het verschil tussen beide is dat de tweede behangen werd met concrete instrumenten en middelen. Wat vervolgens heeft geleid tot bijna 700.000 woningen op Vinex-locaties.

Nog een punt dat bijval kreeg: áls het Rijk dan de grote lijnen uitzet, mag dat niet gepaard gaan met een dictaat. Veel liever houden de politici de regio’s een wortel voor van een flinke financiële bijdrage in de maatschappelijke opgaven; laat hen dan maar met goede plannen komen. De beste worden ‘beloond’ met een rijksbijdrage, en daar waar geen initiatieven naar voren komen: dan maar niet. Verleid gemeenten, of liever: de regio’s.

Dé grote oplossingen voor de woningnood bestaan niet en dé beste toedeling van alle ruimteclaims evenmin. Ik hield een goed gevoel over aan het debat dat er een duidelijke politieke wil is om de grote opgaven ook groot te willen aanpakken. Met een visie, met een uitvoeringsstrategie, met extra hulp en gelden, en zonder hele grote breekpunten. In woorden kun je niet wonen. Je zou zeggen: op dit terrein kun je als nieuw kabinet goed doorpakken!

Tot slot geef ik van iedere deelnemer een opvallend citaat:

GL (Paul Smeulders): “De NOVI is een mooie rijksbeleidsvisie waar niemand tegen is, maar de uitvoeringsparagraaf ontbreekt. Participatie dreigt erin te sneuvelen.”

VVD (Daniel Koerhuis) wil “een Nationaal Bouwfonds om woningbouw te versnellen. Dit fonds dient vooral voor infrastructurele en vervoersbelemmeringen en voor natuurontwikkeling.”

D66 (Faissal Boulakjar): “Het Rijk moet de ruimte weer ordenen, maar niet aanwijzen. Koester de lokale democratie en sluit aan bij plaatselijke energie en draagvlak.”

SP (Sandra Beckerman). “Betaalbaarheid is het belangrijkste probleem. Laten we het Weense model omarmen, waar gemeente en markt woningen bouwen en verhuren aan lage èn middeninkomens.”

CDA (Julius Terpstra): “We moeten meer richten op de middeninkomens. De huidige nadruk op sociale huur enerzijds en vrije markt anderzijds levert steden op met enkel goedkope of dure woningen, en weinig ertussenin.”

CU (Pieter Grinwis): “Maak een Grondbank, die landbouwgronden opkoopt van boeren die ermee stoppen. De helft van de 55-plussers heeft geen opvolger. Bestem die gronden maatschappelijk nuttig.”

PvdA (Matthijs van Neerbos) wil “bouwen versnellen door speculanten aan te pakken. Grondeigenaren die niet bouwen krijgen een bouwplicht of worden onteigend.”